ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਡੈਮ
🔖 ਤੇਜ਼ ਰਿਵੀਜ਼ਨ: ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਡੈਮ
🌊 ਜੀਵਨ ਰੇਖਾ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਡੈਮ
| ਦਰਿਆ | ਡੈਮ | ਰਾਜ | ਉਦੇਸ਼/ਨੋਟ |
|---|---|---|---|
| ਗੰਗਾ | ਟਿਹਰੀ | ਉੱਤਰਾਖੰਡ | ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ (260.5 ਮੀ.) |
| ਸਤਲੁਜ | ਭਾਖੜਾ ਨੰਗਲ | ਹਿਮਾਚਲ-ਪੰਜਾਬ | “ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮੰਦਰ” (ਨੇਹਰੂ) |
| ਰਾਵੀ | ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ (ਥੇਇਨ) | ਪੰਜਾਬ | ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਾਈਡਰੋ-ਪੋਟੈਂਸ਼ਲ |
| ਬਿਆਸ | ਪੋਂਗ (ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਾਗਰ) | ਹਿਮਾਚਲ | ਰਾਮਸਾਰ ਵੈਟਲੈਂਡ |
| ਯਮੁਨਾ | ਲਖਵਾਰ ਵਿਆਸੀ | ਉੱਤਰਾਖੰਡ | ਨਿਰਮਾਣ ਅਧੀਨ |
| ਚੰਬਲ | ਗਾਂਧੀ ਸਾਗਰ, ਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ, ਜਵਾਹਰ ਸਾਗਰ | ਐਮ.ਪੀ.-ਰਾਜਸਥਾਨ | 4 ਡੈਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ |
| ਨਰਮਦਾ | ਸਰਦਾਰ ਸਰੋਵਰ | ਗੁਜਰਾਤ | ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੰਕਰੀਟ ਡੈਮ |
| ਤਾਪੀ | ਉਕਾਈ | ਗੁਜਰਾਤ | “ਦੱਖਣੀ ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਗਹਣਾ” |
| ਗੋਦਾਵਰੀ | ਸ੍ਰੀਰਾਮ ਸਾਗਰ, ਪੋਲਾਵਰਮ* | ਤੇਲੰਗਾਨਾ-ਏ.ਪੀ. | ਪੋਲਾਵਰਮ = ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ |
| ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ | ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਸਾਗਰ, ਸ੍ਰੀਸ਼ੈਲਮ | ਤੇਲੰਗਾਨਾ-ਏ.ਪੀ. | ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੈਸਨਰੀ ਡੈਮ (ਐਨ.ਐਸ.) |
| ਕਾਵੇਰੀ | ਮੇਟੂਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਰਾਜ ਸਾਗਰ | ਟੀ.ਐਨ.-ਕਰਨਾਟਕਾ | ਕੇ.ਆਰ.ਐਸ. = “ਮੈਸੂਰ ਦੀ ਜੀਵਨ ਰੇਖਾ” |
| ਮਹਾਨਦੀ | ਹਿਰਾਕੁਡ | ਓਡੀਸ਼ਾ | ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਡੈਮ (25.8 ਕਿ.ਮੀ.) |
| ਬ੍ਰਹਮਪੁਤਰਾ | ਰੰਗਨਦੀ, ਸੁਬੰਸਿਰੀ (ਲੋਅਰ) | ਅਰੁਣਾਚਲ-ਅਸਾਮ | ਸੁਬੰਸਿਰੀ = ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਧੀਨ |
🏗️ ਤੇਜ਼ ਤੱਥ
- ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ – ਟਿਹਰੀ (260.5 ਮੀ.)
- ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ – ਹਿਰਾਕੁਡ (25.8 ਕਿ.ਮੀ.)
- ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ – ਕੱਲਨੈ (ਗ੍ਰੈਂਡ ਅਨੀਕਟ) ਕਾਵੇਰੀ ‘ਤੇ, 2ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ
- ਕੁੱਲ ਐਨ.ਐਚ.ਪੀ.ਸੀ. ਡੈਮ – 24 (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਚ.ਪੀ. ਅਤੇ ਜੇ.ਕੇ. ਵਿੱਚ)
- ਸਦੀਵੀ ਦਰਿਆ – ਹਿਮਾਲਿਆਨ (ਬਰਫ਼-ਚਾਲਿਤ)
- ਪ੍ਰਾਇਦੀਪੀ ਦਰਿਆ – ਮੀਂਹ-ਚਾਲਿਤ (90% ਗੈਰ-ਸਦੀਵੀ)
🧠 ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ
- “B-S-G-H-N” – Bhakra, Sardar, Gandhi, Hirakud, Nagarjuna → ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ/ਉੱਚੇ 5
- “T-S-R” – Tehri (ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ), Sardar (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੰਕਰੀਟ), Rana Pratap (Chambal)
- “K-3” – Kaveri, Krishna, Kosi (ਸਭ ‘K’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ) ਪਰ Kaveri Karnataka-TN ਵਿਵਾਦ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਹੈ
- Godavari = “Grand old man” – ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਨਦੀ
📏 ਫਾਰਮੂਲੇ / ਡਾਟਾ
- ਹਾਈਡਰੋ ਸਮਰਥਾ ਹਿੱਸਾ – ≈ 13 % ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸਥਾਪਿਤ
- ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ – Jinping-I (ਚੀਨ, 305 m)
- ਡੈਮ ਸਮੀਕਰਨ: Dead storage + Live storage = Gross storage
BETA
