ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ
🔖 ਇੱਕ ਲਾਈਨਰ ਤੱਥ
- ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਲਿਖਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ – 448 ਅਨੁਛੇਦ, 25 ਭਾਗ, 12 ਅਨੁਸੂਚੀਆਂ (ਮੂਲ 395-22-8)
- ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ 26 ਨਵੰਬਰ 1949, ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ 26 ਜਨਵਰੀ 1950 (ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ)
- ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਪਿਤਾ – ਡਾ. ਬੀ. ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ
- ਮੂਲ ਉਦੇਸ਼ ਪੰਕਤੀ “ਸੁਤੰਤਰ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਤੰਤਰ”; 42ਵੀਂ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਕਰਕੇ “ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਧਰਮ ਨਿਰਪੇਖ” ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ
- ਮੂਲ ਅਧਿਕਾਰ – 6 ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ (ਅਨੁਛੇਦ 12-35); ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ – ਅਨੁਛੇਦ 36-51; ਮੂਲ ਅਧਿਕਾਰ ਕੇਵਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਪਾਤਕਾਲ (ਅਨੁਛੇਦ 352) ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਨਿਲੰਬਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਨੁਛੇਦ 20 ਅਤੇ 21 ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ
- ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜ – ਅਨੁਛੇਦ 356; ਆਰਥਿਕ ਆਪਾਤਕਾਲ – ਅਨੁਛੇਦ 360 (ਕਦੇ ਵਰਤਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ)
- ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਕਿਸਮਾਂ – ਸਧਾਰਣ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ >ਅੱਧੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ; ਮੂਲ ਢਾਂਚਾ – ਕੇਸਵਾਨੰਦ ਭਾਰਤੀ 1973
- ਸੰਸਦ – ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਕਤੀ 552; ਰਾਜ ਸਭਾ 238 ਚੁਣੇ ਹੋਏ + 12 ਨਾਮਜ਼ਦ
- CAG – ਜਨਤਕ ਖਜਾਨੇ ਦਾ ਰਾਖਾ; AGI – ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀ; ECI – 3 ਮੈਂਬਰ (1 CEC + 2 ECs)
- ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ – 34 ਜੱਜ (ਸਮੇਤ CJI); ਸੰਨਿਆਸ 65 ਸਾਲ; ਰਿਟ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਅਨੁਛੇਦ 32
🧠 ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸੰਕੇਤ
| ਲਘੂ ਰੂਪ | ਪੂਰਾ ਰੂਪ | ਵਰਤੋਂ |
|---|---|---|
| DAD | DPSP, FR, Duties | ਪreamble ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਭਾਗ |
| FEDERAL | Finance, Executive, Diplomatic, Emergency, Railway, Army, Legislature | ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਬਿੱਲਾਂ ਲਈ ਸਾਂਝੀ ਬੈਠਕ ਬੁਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਆਰਟ 108) |
| TEN PM | T**enure, Eligibility, Nomination, Powers, Ministry | PM ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਲਈ |
| BAPU | Basic-structure, Amendment, Preamble, Union | ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ |
| 36-51 | 36 ਤੋਂ 51 = DPSP | ਗਿਣੋ 3-6-5-1 = 36-51 |
⚖️ ਤੇਜ਼ ਤੁਲਨਾ ਟੇਬਲ
ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
| ਕਿਸਮ | ਆਰਟਿਕਲ | ਆਧਾਰ | ਮਨਜ਼ੂਰੀ | ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਿਆਦ |
|---|---|---|---|---|
| ਰਾਸ਼ਟਰੀ | 352 | ਜੰਗ/ਬਾਹਰੀ/ਅੰਦਰੂਨੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ | 1 ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ Lok+Rajya Sabha | ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ (ਦੁਹਰਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ) |
| ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ | 356 | ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਸਫਲਤਾ | 2 ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ Lok Sabha | 6 ਮਹੀਨੇ × 3 (ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 3 ਸਾਲ) |
| ਵਿੱਤੀ | 360 | ਵਿੱਤੀ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਖਤਰਾ | ਸਿਰਫ਼ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਰੱਦ |
ਸਾਰਣੀਆਂ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
| ਨੰ. | ਕਿਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ |
|---|---|
| 1 | ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ |
| 2 | ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਜੱਜਾਂ ਦੀ ਤਨਖਾਹ… |
| 3 | ਸਹੁੰ/ਪ੍ਰਤਿਜ্ঞਾ ਦੇ ਫਾਰਮ |
| 4 | ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਵੰਡ |
| 5 | ਨਿਰਧਾਰਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ |
| 6 | ਆਦਿਵਾਸੀ ਖੇਤਰ (ਅਸਾਮ, ਮੇਘਾਲਿਆ, ਮਿਜ਼ੋਰਮ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ) |
| 7 | ਕੇਂਦਰੀ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਸੂਚੀਆਂ |
| 8 | 22 ਅਧਿਕਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ |
| 9 | ਅਦਾਲਤੀ ਸਮੀਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਾਨੂੰਨ (ਪਹਿਲੀ ਸੰਸ਼ੋਧਨਾ ਰਾਹੀਂ ਜੋੜੇ ਗਏ) |
| 10 | ਵਿਦਰੋਹ-ਰੋਕੂ ਕਾਨੂੰਨ (52ਵੀਂ ਸੰਸ਼ੋਧਨਾ) |
| 11 | ਪੰਚਾਇਤਾਂ (73ਵੀਂ ਸੰਸ਼ੋਧਨਾ) |
| 12 | ਨਗਰ ਨਿਗਮ (74ਵੀਂ ਸੰਸ਼ੋਧਨਾ) |
BETA
