भारतीय संविधान
🔖 एक-ओळी तथ्ये
- सर्वात मोठी लेखित घटना – ४४८ कलमे, २५ भाग, १२ परिशिष्टे (मूळ ३९५-२२-८)
- स्वीकृत २६ नोव्हेंबर १९४९, लागू २६ जानेवारी १९५० (गणतंत्र दिन)
- घटनेचे जनक – डॉ. बी. आर. आंबेडकर
- मूळ प्रस्तावना “सार्वभौम लोकशाही गणराज्य”; ४२ व्या घटनादुरुस्तीनंतर “समाजवादी धर्मनिरपेक्ष” जोडले
- मूलभूत हक्क – ६ प्रकार (कलम १२-३५); राज्य धोरणाचे मार्गदर्शक तत्त्वे – कलम ३६-५१; मूलभूत हक्क राष्ट्रीय आणीबाणी (कलम ३५२) दरम्यानच निलंबित होतात, कलम २० व २१ वगळून
- राष्ट्रपती राजवट – कलम ३५६; आर्थिक आणीबाणी – कलम ३६० (कधी वापरले नाही)
- घटनादुरुस्तीचे प्रकार – साधी, विशेष व >५०% राज्यांची मंजुरी; मूलभूत रचना – केशवानंद भारती १९७३
- संसद – लोकसभा कमाल ५५२; राज्यसभा २३८ निवडलेले + १२ नियुक्त
- CAG – सार्वजनिक खजिन्याचे रक्षक; AGI – सर्वोच्च कायदे अधिकारी; ECI – ३ सदस्य (१ CEC + २ ECs)
- सर्वोच्च न्यायालय – ३४ न्यायाधीश (CJI सह); निवृत्ती ६५ वर्षे; रिट अधिकारक्षेत्र कलम ३२
🧠 स्मृतिबंध
| संक्षेप | पूर्ण रूप | वापर |
|---|---|---|
| DAD | DPSP, FR, Duties | प्रस्तावनानंतर घटनेचे भाग |
| FEDERAL | Finance, Executive, Diplomatic, Emergency, Railway, Army, Legislature | राष्ट्रपती संयुक्त अधिवेशन बोलावू शकतात (कलम 108) फक्त सामान्य विधेयकांसाठी |
| TEN PM | T**enure, Eligibility, Nomination, Powers, Ministry | पंतप्रधानाच्या अटी लक्षात ठेवण्यासाठी |
| BAPU | Basic-structure, Amendment, Preamble, Union | राज्यशास्त्राच्या प्रमुख विषय |
| 36-51 | 36 ते 51 = DPSP | 3-6-5-1 मोजा = 36-51 |
⚖️ झटपट तुलना सारण्या
आणीबाणीचे प्रकार
| प्रकार | कलम | कारण | मंजुरी | कमाल कालावधी |
|---|---|---|---|---|
| राष्ट्रीय | 352 | युद्ध/बाह्य/आंतरिक गोंधळ | लोक+राज्य सभा 1 महिन्यात | अनिश्चित (पुन्हा पुन्हा) |
| राष्ट्रपतींची | 356 | राज्यात घटनात्मक अपयश | लोकसभा 2 महिन्यात | 6 महिने × 3 (कमाल 3 वर्षे) |
| आर्थिक | 360 | आर्थिक स्थैर्याला धोका | फक्त राष्ट्रपती | राष्ट्रपतींनी रद्द केल्यावर |
एक नजरेत अनुसूची
| क्र. | काय व्यवहार करते |
|---|---|
| 1 | राज्ये व केंद्रशासित प्रदेश |
| 2 | राष्ट्रपती, उपराष्ट्रपती, न्यायाधीशांचे पगार… |
| 3 | शपथ/प्रतिज्ञेचे अर्ज |
| 4 | राज्यसभेच्या जागांचे वाटप |
| 5 | अनुसूचित भागांचे प्रशासन |
| 6 | आदिवासी भाग (आसाम, मेघालय, मिझोराम, त्रिपुरा) |
| 7 | केंद्र, राज्य व समवर्ती याद्या |
| 8 | २२ अधिकृत भाषा |
| 9 | न्यायिक पुनरावलोकनाबाहेरील कायदे (पहिल्या घटनादुरुस्तीनेआड) |
| 10 | पक्षांतरबंदी (५२व्या घटनादुरुस्ती) |
| 11 | पंचायती (७३व्या घटनादुरुस्ती) |
| 12 | नगरपालिका (७४व्या घटनादुरुस्ती) |
BETA
