ਕੰਪਿਊਟਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ – ਮਾਸਟਰ ਰੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੀਟ
(ਹਰ RRB ਇਮਤਿਹਾਨ ਲਈ 60 ਮਿੰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਦੌਰ – NTPC, Group-D, ALP, JE)

=====================================================

SECTION-1 : ਕੋਰ ਕਾਂਸੈਪਟਸ – ਟੌਪ 30

SECTION-2 : ਫਾਰਮੂਲੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ

1. ਸਟੋਰੇਜ ਇਕਾਈਆਂ: 1 K = 2¹⁰ = 1024; 1 M = 2²⁰; 1 G = 2³⁰; 1 T = 2⁴⁰
2. N ਬਿੱਟ → 2ᴺ ਪੈਟਰਨ (ਉਦਾਹਰਨ 8 ਬਿੱਟ = 256 ਮੁੱਲ 0-255).
3. Baud = ਪ੍ਰਤੀਕ/ਸਕਿੰਟ; bps = ਬਿੱਟ/ਸਕਿੰਟ; bps = baud × ਬਿੱਟ/ਪ੍ਰਤੀਕ.
4. RAM ਐਕਸੈਸ-ਟਾਈਮ µs→ns: HDD ~10 ms = 10×10⁶ ns; SSD ~100 µs = 10⁵ ns; Cache ~1 ns.
5. ਥਰੂਪੁਟ = (ਡਾਟਾ ਸਾਈਜ਼ × 8) ÷ ਸਮਾਂ(ਸਕਿੰਟ) → Mbps.
6. 1 Mbps = 10⁶ bps; 1 MBps = 8 Mbps (B=Byte, b=bit).
7. ਹੈਕਸ→ਬਾਈਨਰੀ: ਹਰ ਹੈਕਸ ਅੰਕ ਨੂੰ 4-ਬਿੱਟ ਨਾਲ ਬਦਲੋ (F = 1111).
8. ਬਾਈਨਰੀ→ਦਸ਼ਮਲਵ: ਜੋੜ bit×2ⁿ (n ਸੱਜੇ ਤੋਂ 0 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ).
9. Two’s complement ਨਕਾਰਾਤਮਕ: ਬਿੱਟ ਉਲਟਾਓ +1.
10. ਡਿਸਕ ਸਮਰੱਥਾ = ਸਿਲੰਡਰ × ਹੈਡ × ਸੈਕਟਰ × 512 B.
11. ਰੰਗ ਡੈਪਥ: 24-ਬਿੱਟ → 16.7 M ਰੰਗ (2²⁴).
12. ਪ੍ਰਿੰਟਰ ppm ਰੇਟਿੰਗ: ਪੰਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੰਟ; ਵੱਧ = ਤੇਜ਼.
13. MTBF: Mean Time Between Failures ↑ = ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗਤਾ ↑.
14. ਬੈਂਡਵਿਡਥ × ਦੇਰੀ = ਬੈਂਡਵਿਡਥ-ਡੇਲੇ ਉਤਪਾਦ (TCP ਵਿੰਡੋ).
15. ਸਪੀਡ-ਅਪ (ਅਮਡਾਲ) = 1 ÷ [(1-P) + P/S].

SECTION-3 : 50 MUST-KNOW FACTS
1 ਪਹਿਲਾ ਕੰਪਿਊਟਰ: ENIAC (1946) – ਦਸ਼ਮਲਵ, ਵੈਕਿਊਮ ਟਿਊਬਾਂ।
2 ਪਹਿਲਾ ਮਾਈਕਰੋਪ੍ਰੋਸੈਸਰ: Intel 4004 (1971) – 4-ਬਿੱਟ।
3 ਕੰਪਿਊਟਰ ਦਾ ਪਿਤਾ: ਚਾਰਲਜ਼ ਬੈਬੇਜ (Analytical Engine)।
4 ਲੇਡੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਰ: ਐਡਾ ਲਵਲੇਸ (ਪਹਿਲਾ ਅਲਗੋਰਿਦਮ)।
5 ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਸਟਰ ਦੀ ਖੋਜ: 1947 Bell Labs (ਬਾਰਡੀਨ, ਬ੍ਰੈਟੇਨ, ਸ਼ੌਕਲੇ)।
6 IC ਦੀ ਖੋਜ: ਜੈਕ ਕਿਲਬੀ (1958)।
7 ਮੂਰ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਸਟਰ ਲਗਭਗ 2 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਗਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
8 ਸੁਪਰ-ਕੰਪਿਊਟਰ PARAM (ਭਾਰਤ) 1991; ਤਾਜ਼ਾ: PARAM Siddhi-AI।
9 2023 ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਭਾਰਤੀ ਸੁਪਰਕੰਪਿਊਟਰ: PARAM Ananta (NSM ਅਧੀਨ)।
10 TOP500 ਸੂਚੀ LINPACK ਬੈਂਚਮਾਰਕ ਵਰਤਦੀ ਹੈ।
11 ASCII: 7-ਬਿੱਟ (128); ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ 8-ਬਿੱਟ (256)।
12 Unicode: UTF-8 ਵੈੱਬ ਲਈ ਮੂਲ; 32-ਬਿੱਟ ਸਾਰੇ ਲਿਪੀਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13 www ਦਾ ਪੂਰਾ ਰੂਪ: World Wide Web; ਖੋਜਕਰਤਾ ਟਿਮ ਬਰਨਰਜ਼-ਲੀ (CERN, 1989)।
14 HTTP ਮੂਲ ਪੋਰਟ: 80; HTTPS: 443।
15 HTML: Hyper-Text Markup Language।
16 XML ਡਾਟਾ ਲਿਜਾਉਂਦਾ ਹੈ; JSON API ਲਈ ਹਲਕਾ ਹੈ।
17 OSI ਪਰਤਾਂ: 7 (Please Do Not Throw Sausage Pizza Away)।
18 TCP: ਭਰੋਸੇਯੋਗ, ਕਨੈਕਸ਼ਨ-ਓਰੀਐਂਟਡ; UDP: ਤੇਜ਼, ਕਨੈਕਸ਼ਨ-ਲੈੱਸ।
19 IP ਮੌਜੂਦਾ ਵਰਜਨ: IPv6 (128-ਬਿੱਟ); ਲੂਪਬੈਕ ::1।
20 Class-A IP: 1-126 (ਮੂਲ ਮਾਸਕ 255.0.0.0)।
21 DHCP: IP ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਲਾਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
22 DNS ਪੋਰਟ: 53; ਡੋਮੇਨ↔IP ਬਦਲਦਾ ਹੈ।
23 SMTP: ਮੇਲ ਭੇਜਦਾ ਹੈ (ਪੋਰਟ 25); POP3 ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ (110); IMAP (143)।
24 FTP ਪੋਰਟ: 20 (ਡਾਟਾ), 21 (ਕੰਟਰੋਲ)।
25 Telnet ਪੋਰਟ 23; SSH ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਦਲ ਪੋਰਟ 22।
26 Wi-Fi 6 (802.11ax) ਟੌਪ ਸਪੀਡ 9.6 Gbps।
27 ਬਲੂਟੂਥ ਰੇਂਜ: Class-1 100 m; ਤਾਜ਼ਾ ਵਰਜਨ 5.3।
28 5G ਪੀਕ ਡਾਟਾ: 20 Gbps; ਲੇਟੈਂਸੀ 1 ms।
29 BharatNet: NOFN – 2.5 ਲੱਖ GPON ਫਾਈਬਰ ਪਿੰਡਾਂ ਤੱਕ।
30 Digital India ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1 ਜੁਲਾਈ 2015 ਨੂੰ ਹੋਈ।
31 UMANG ਐਪ: Unified Mobile Application for New-age Governance।
32 Aadhaar: 12-ਅੰਕ UIDAI; ਬਾਇਓਮੈਟ੍ਰਿਕ।
33 Tally: ਅਕਾਊਂਟਿੰਗ ਸਾਫਟਵੇਅਰ (ਭਾਰਤੀ)।
34 SAP: ਜਰਮਨ ERP; ਮੋਡਿਊਲ FI, HR, MM।
35 Oracle: RDBMS; MySQL ਓਪਨ-ਸੋਰਸ, Oracle ਦਾ ਵੀ ਹੈ।
36 SQL ਦਾ ਪੂਰਾ ਰੂਪ: Structured Query Language।
37 ਪ੍ਰਾਈਮਰੀ ਕੁੰਜੀ: ਵਿਲੱਖਣ, NULL ਨਹੀਂ; ਫੋਰਨ ਕੁੰਜੀ ਮਾਤਾ-ਟੇਬਲ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
38 ਨਾਰਮਲ ਫਾਰਮ: 1NF→5NF (BCNF ਵਿਚਕਾਰ)।
39 ACID ਗੁਣ: Atomicity, Consistency, Isolation, Durability।
40 Blockchain: ਵੰਡਿਆ ਲੇਜਰ; SHA-256 ਹੈਸ਼।
41 ਕ੍ਰਿਪਟੋਕਰੰਸੀ ਬਿਟਕੋਇਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ: ਸਤੋਸ਼ੀ ਨਕਾਮੋਟੋ (2009)।
42 Ransomware: ਡਾਟਾ ਐਨਕ੍ਰਿਪਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪੈਸੇ ਮੰਗਦਾ ਹੈ; WannaCry 2017।
43 ਫਾਇਰਵਾਲ ਕਿਸਮਾਂ: Packet-filter, Stateful, Proxy, NGFW।
44 ਐਂਟੀਵਾਇਰਸ ਹਿਊਰਿਸਟਿਕ: ਅਣਜਾਣ ਨੂੰ ਵਿਹਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ।
45 CAPTCHA:区分人类&bot (Turing test)।
46 OCR: Optical Character Recognition।
47 QR-code: 2-D ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ; 4296 ਅਲਫ਼ਾਨਿਊਮ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।
48 VoLTE: Voice over LTE; 2G/3G ਵੌਇਸ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ।
49 Mirroring: RAID-1; Striping: RAID-0; parity: RAID-5।
50 CMOS ਬੈਟਰੀ: 3 V ਕੋਇਨ ਸੈੱਲ; BIOS ਸੈਟਿੰਗਜ਼ ਨੂੰ ਜਿਊਂਦਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

SECTION-4 : ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਰੁਝਾਨ (RRB NTPC & Group-D) • ਹਾਰਡਵੇਅਰ-Q ≈ 35 % (ਪੋਰਟ, ਮੈਮੋਰੀ, ਡਿਵਾਈਸ)
• ਸਾਫਟਵੇਅਰ/OS ≈ 20 % (Windows, Linux ਬੂਟ, ਫੰਕਸ਼ਨ)
• MS-Office/ਸ਼ਾਰਟਕਟ ≈ 15 % (Word, Excel, PPT)
• ਨੈੱਟਵਰਕਿੰਗ/ਵੈੱਬ ≈ 10 % (HTTP, SMTP, Wi-Fi ਜਨ)
• ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ/ਸੰਖੇਪ ≈ 10 %
• DBMS/ਨੰਬਰ ਸਿਸਟਮ ≈ 5 %
• ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ IT ਸਕੀਮਾਂ ≈ 5 %
ਵਜ਼ਨ 2016-2023 CBTs ਵਿੱਚ ਬੇਅਸਰ ਰਿਹਾ।

SECTION-5 : 100 ਇਕ-ਲਾਈਨਰ ਕੈਪਸੂਲ
1 ENIAC ਦਾ ਭਾਰ 27 ਟਨ ਸੀ।
2 ਵੈਕਿਊਮ ਟਿਊਬਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਸਟਰਾਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ (2-ਜਨਰੇਸ਼ਨ)।
3 3-ਜਨ: IC; 4-ਜਨ: VLSI/ਮਾਈਕ੍ਰੋ।
5-ਜਨ: AI/ਅਲਟ੍ਰਾ-ਪੈਰਾਲਲ।
4 MICR ਚੈੱਕ ਕੋਡ: 9-ਅੰਕ; ਮੁੰਬਈ 400002 007।
5 CRT ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ: Cathode Ray Tube।
6 TFT = Thin Film Transistor LCD।
7 LED ਸਕ੍ਰੀਨ Light-Emitting Diodes ਵਰਤਦੀ ਹੈ।
8 ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਸਕ੍ਰੀਨ ਆਇਓਨਾਈਜ਼ਡ ਗੈਸ; ਪੁਰਾਣੀ।
9 OLED: Organic LED – ਲਚਕੀਲਾ।
10 ਟਚ-ਸਕ੍ਰੀਨ ਕਿਸਮਾਂ: ਰੇਜ਼ਿਸਟਿਵ, ਕੈਪੈਸਿਟਿਵ (ਫੋਨ), IR, SAW।
11 ਸਭ ਤੋਂ ਹਲਕਾ ਸਟੋਰੇਜ ਮੀਡੀਆ: DNA (ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ)।
12 ਬਲੂ-ਰੇ: 25 GB ਸਿੰਗਲ ਲੇਅਰ; 50 GB ਡੂਅਲ।
13 SATA III ਸਪੀਡ: 6 Gbps।
14 NVMe PCIe ×4 ਰਾਹੀਂ ≈ 3.5 GB/s।
15 DDR5 ਵੋਲਟੇਜ: 1.1 V (DDR4 1.2 V)।
16 ਕੈਸ਼ ਲੈਵਲ: L1 < L2 < L3 (ਸਾਈਜ਼↑, ਸਪੀਡ↓)।
17 ਰਜਿਸਟਰ ਸਾਈਜ਼ 64-ਬਿੱਟ ⇒ 16 EB ਐਡਰੈੱਸ ਕਰ ਸਕਦਾ।
18 RISC: ਹਰ ਇੰਸਟ੍ਰਕਸ਼ਨ ਲਈ ਘੱਟ ਸਾਈਕਲ; CISC: ਕੰਪਲੈਕਸ ਇੰਸਟ੍ਰਕਸ਼ਨ।
19 ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਹੇਜ਼ਰਡ: ਡਾਟਾ, ਕੰਟਰੋਲ, ਸਟ੍ਰਕਚਰਲ।
20 ਸੁਪਰਸਕੇਲਰ: ਇੱਕ ਸਾਈਕਲ ਵਿੱਚ >1 ਇੰਸਟ੍ਰਕਸ਼ਨ ਜਾਰੀ।
21 USB-C ਉਲਟ-ਸੁਲਟ; 100 W ਪਾਵਰ ਸਪੋਰਟ।
22 Thunderbolt 4: 40 Gbps, 4 ਡਿਸਪਲੇ ਡੇਜ਼ੀ-ਚੇਨ।
23 HDMI ਕਿਸਮ: ਆਡੀਓ+ਵੀਡੀਓ; ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 48 Gbps (ਵਰ 2.1)।
24 DisplayPort 2.0 80 Gbps।
25 ਸਕੈਨਰ ਯੂਨਿਟ: DPI (dots per inch)।
26 ਪਲਾਟਰ: ਵੈਕਟਰ ਗ੍ਰਾਫਿਕਸ; CAD।
27 3-D ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਟੈਕ: FDM, SLA, SLS।
28 ਬਾਰਕੋਡ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1974 ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ (Wrigley gum)।
29 QR ਜਾਪਾਨ ਦੀ Denso Wave ਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ।
30 DPI vs PPI: DPI ਹਾਰਡਵੇਅਰ, PPI ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਇਮੇਜ।
31 ਲੇਜ਼ਰ ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਪਾਰਟਸ: ਡਰਮ, ਟੋਨਰ, ਫਿਊਜ਼ਰ।
32 ਪੇਜ਼-ਵਰਣਨ ਭਾਸ਼ਾ: PostScript, PCL।
33 ਮਲਟੀਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮਿੰਗ: ਮੈਮੋਰੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਜੌਬ।
34 ਮਲਟੀਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ: ਕਈ CPU ਪੈਰਾਲਲ।
35 ਟਾਈਮ-ਸ਼ੇਅਰਿੰਗ: ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਮਲਟੀ-ਯੂਜ਼ਰ।
36 ਥ੍ਰੈੱਡ vs ਪ੍ਰੋਸੈਸ: ਥ੍ਰੈੱਡ ਐਡਰੈੱਸ ਸਪੇਸ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
37 ਡੈੱਡਲਾਕ ਸ਼ਰਤਾਂ: Mutual, Hold-wait, No-preempt, Circular।
38 ਬੈਂਕਰ ਅਲਗੋ: ਡੈੱਡਲਾਕ ਟਾਲਣਾ।
39 ਪੇਜ਼ ਫਾਲਟ: ਲੋੜੀਂਦਾ ਪੇਜ਼ RAM ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
40 ਸੈਗਮੈਂਟੇਸ਼ਨ: ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰ ਦੇ ਮੈਮੋਰੀ ਚੰਕ।
41 ਵਰਚੁਅਲ ਮੈਮੋਰੀ ਸਾਈਜ਼ ≤ ਐਡਰੈੱਸ ਬੱਸ ਚੌੜਾਈ।
42 ਵਿੰਡੋਜ਼ ਪਹਿਲਾ ਵਰਜਨ: 1985 (MS-DOS ਸ਼ੈਲ)।
43 ਲਿਨਕਸ ਮਾਸਕਟ: Tux ਪੈਂਗੁਇਨ।
44 macOS ਬੇਸ: Darwin (Unix)।
45 Android ਕਰਨਲ: Linux; iOS ਕਰਨਲ: Darwin।
46 ਓਪਨ-ਸੋਰਸ ਲਾਇਸੈਂਸ: GPL, Apache, MIT।
47 ਸ਼ੇਅਰਵੇਅਰ: ਮੁਫ਼ਤ ਟ੍ਰਾਇ, ਬਾਅਦ ਭੁਗਤਾਨ।
48 ਫਰਮਵੇਅਰ ਅੱਪਡੇਟ ਨੂੰ “ਫਲੈਸ਼ਿੰਗ” ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
49 ਡਿਵਾਈਸ ਡਰਾਈਵਰ: OS-ਕਰਨਲ ਮੋਡਿਊਲ।
50 ਪਲੱਗ-ਐਂਡ-ਪਲੇ: ਆਟੋ-ਕੌਨਫਿਗ IRQ/DMA।
51 ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟ ਸੈੱਲ ਇੰਟਰਸੈਕਸ਼ਨ: ਕਾਲਮ-ਕਤਾਰ।
52 Excel ਵਿੱਚ absolute ref: $A$1।
53 ਪਿਵਟ ਟੇਬਲ: ਵੱਡੇ ਡਾਟਾ ਦਾ ਸਾਰ।
54 VLOOKUP ਪਹਿਲੇ ਕਾਲਮ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇ ਖੋਜਦਾ ਹੈ।
55 PowerPoint ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ: .pptx (Office Open XML)।
56 ਸਲਾਈਡ ਮਾਸਟਰ: ਗਲੋਬਲ ਟੈਂਪਲੇਟ।
57 DBMS = Database + Management System।
58 Tuple = ਕਤਾਰ; Attribute = ਕਾਲਮ।
59 DDL: CREATE, ALTER, DROP।
60 DML: SELECT, INSERT, UPDATE, DELETE।
61 DCL: GRANT, REVOKE।
62 TCL: COMMIT, ROLLBACK, SAVEPOINT।
63 ਜੋਇਨ ਕਿਸਮਾਂ: Inner, Left, Right, Full, Self, Cross।
64 ਵਿਊ: ਵਰਚੁਅਲ ਟੇਬਲ; ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ।
65 ਇੰਡੈਕਸਿੰਗ ਖੋਜ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦੀ; B-tree ਆਮ।
66 SQL ਵਾਈਲਡਕਾਰਡ: % (ਕਈ), _ (ਇੱਕ)।
67 ਟਾਪ-ਲੈਵਲ ਡੋਮੇਨ: .gov, .in, .org, .com।
68 URL ਭਾਗ: protocol://domain:port/path?query।
69 ਕੂਕੀ: ≤ 4 KB; ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 50 ਪ੍ਰਤੀ ਡੋਮੇਨ।
70 ਫਿਸ਼ਿੰਗ: ਨਕਲੀ ਮੇਲ/ਵੈੱਬਸਾਈਟ।
71 ਸਪੂਫਿੰਗ: ਜਾਲੀ ਭੇਜਣ ਵਾਲਾ IP।
72 ਸਪਾਈਵੇਅਰ: ਚੁੱਪਚਾਪ ਗਤੀਵਿਧੀ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਦਾ।
73 ਟ੍ਰੋਜਨ: ਲੱਗਤਾ ਕਾਨੂੰਨੀ, ਅੰਦਰੋਂ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ।
74 ਰੂਟਕਿਟ: ਮਾਲਵੇਅਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਲੁਕਾਉਂਦਾ।
75 DDoS: Distributed Denial of Service।
76 ਟੂ-ਫੈਕਟਰ: ਪਾਸਵਰਡ + OTP/ਹਾਰਡਵੇਅਰ।
77 VPN: Virtual Private Network; ਟਨਲਿੰਗ।
78 PGP: Pretty Good Privacy; ਈਮੇਲ ਇੰਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ।
79 HTTPS TLS ਵਰਤਦਾ (ਪਹਿਲਾਂ SSL)।
80 WPA3 ਨਵੀਨਤਮ Wi-Fi ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਆਰ।
81 BitCoin ਕੈਪ: 21 ਮਿਲੀਅਨ ਕੋਇਨ।
82 NFT: Non-Fungible Token (ਮਾਲਕੀਅਤ)।
83 Edge computing: ਡਾਟਾ ਸਰੋਤ ਨੇੜੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ।
84 Fog: ਕਲਾਊਡ-ਟੂ-ਥਿੰਗ ਕੰਟੀਨਿਊਅਮ।
85 Hadoop: HDFS + MapReduce; ਬਿਗ-ਡਾਟਾ।
86 NoSQL ਕਿਸਮਾਂ: Key-value, Document, Column, Graph।
87 MongoDB BSON ਡੌਕਿਊਮੈਂਟ ਸਟੋਰ ਕਰਦਾ।
88 AWS: Amazon Web Services – 2006 ਸ਼ੁਰੂਆਤ।
89 Azure ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ ਦਾ; GCP ਗੂਗਲ ਦਾ।
90 SaaS ਉਦਾਹਰਨ: Gmail; PaaS: Google App Engine; IaaS: EC2।
91 ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਲਾਕਰ: 10 MB ਮੁਫ਼ਤ ਸਪੇਸ (gov.in)।
92 e-ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ = DigiLocker ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ = ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ।
93 SWAYAM: MOOCs ਪਲੇਟਫਾਰਮ (MHRD)।
94 JAM Trinity: Jan-Dhan, Aadhaar, Mobile।
95 UPI NPCI ਨੇ ਬਣਾਇਆ; PIN 4-6 ਅੰਕ।
96 BHIM ਐਪ: Bharat Interface for Money।
97 Rupay: ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਡ ਨੈੱਟਵਰਕ; NPCI।
98 FASTag: RFID ਟੋਲ; 2023 ਤੱਕ 96 % ਕਵਰੇਜ।
99 e-KYC = Aadhaar-ਆਧਾਰਿਤ ਪੇਪਰਲੈੱਸ KYC।
100 MeitY: Ministry of Electronics & IT (ਭਾਰਤ)।

SECTION-6 : ਆਮ ਭਰਮਾਂ ਦਾ ਸਮਾਧਾਨ | ਅਕਸਰ ਭਰਮ | ਸਹੀ ਤੱਥ | | RAM vs ROM | RAM ਵੋਲਟਾਈਲ ਰੀਡ-ਰਾਈਟ ਹੈ; ROM ਨਾਨ-ਵੋਲਟਾਈਲ ਰੀਡ-ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹੈ। | | Virus vs Worm | ਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਹੋਸਟ ਫਾਈਲ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਵਰਮ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਹੈ ਅਤੇ ਖੁਦ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। | | HTTP vs HTML | HTML ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ; HTTP ਇਸਨੂੰ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਹੈ। | | Firewall vs Antivirus | ਫਾਇਰਵਾਲ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ; ਐਂਟੀਵਾਇਰਸ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਸਕੈਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। | | IPv4 ਲੂਪਬੈਕ | 127.0.0.1 (192.168.x.x ਨਹੀਂ)। | | 1 KB | 1024 bytes (1000 ਨਹੀਂ)। | | Mbps vs MBps | 8 Mbps = 1 MBps। | | MS-Word ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ | .docx; ਨਵੇਂ ਇਮਤਿਹਾਨਾਂ ਵਿੱਚ .doc (2003) ਨਹੀਂ। | | GUI vs CUI | GUI ਗ੍ਰਾਫਿਕਸ ਆਈਕਨ; CUI ਸਿਰਫ਼ ਕਮਾਂਡ। | | Router vs Switch | ਰਾਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ; ਸਵਿੱਚ LAN ਦੇ ਅੰਦਰ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।

SECTION-7 : ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ
1 7 OSI ਲੇਅਰਾਂ: “Please Do Not Throw Sausage Pizza Away” – Phys, Datalink, Network, Transport, Session, Presentation, Application.
2 ਪੋਰਟ ਨੰਬਰ: 21-FTP, 22-SSH, 25-SMTP, 53-DNS, 80-HTTP, 110-POP, 143-IMAP – ਵਾਕ: “Fifty-two shooters smacked fifty-three heroes, eighty officers, one-ten pops, one-forty-three imaps.”
3 ROM ਪਰਿਵਾਰ: “Puppy Eats Every Fish” – PROM EPROM EEPROM Flash.
4 RAID ਲੈਵਲ: 0-Strip, 1-Mirror, 5-Parity; ਚਿੱਤਰ 0=split, 1=twin, 5=add parity star.
5 ACID: “A Cute Indian Dog” – Atomicity, Consistency, Isolation, Durability.
6 Deadlock: “M-H-N-C” – Mutual, Hold-Wait, No-preempt, Circular.
7 MS-Office ਸ਼ਾਰਟਕਟ: Ctrl+S (Save), Ctrl+H (Replace), Ctrl+K (Hyperlink) – “S-H-K” ‘shock’ ਵਾਂਗ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ → ਤੁਰੰਤ ਯਾਦ ਰੱਖੋ.
8 ਨੰਬਰ ਸਿਸਟਮ ਰੂਪਾਂਤਰ: Binary→Hex: ਸੱਜੇ ਤੋਂ 4 ਗਰੁੱਪ ਕਰੋ; Decimal→Binary: 2 ਨਾਲ ਵੰਡੋ, ਬਚੇ ਹੋਏ ਸਟੈਕ ਕਰੋ.
9 ਕੈਸ਼ ਲੈਵਲ ਆਕਾਰ ਕ੍ਰਮ: L1 < L2 < L3 – “Little, Large, Largest”.
10 ਭਾਰਤੀ ਸੁਪਰਕੰਪਿਊਟਰ: “PRIDE of PARAM Siddhi-AI” – PARAM ਲੜੀ.

SECTION-8 : ਆਖਰੀ ਘੰਟਾ ਰੀਵਿਜ਼ਨ – ਟੌਪ-20 1 ENIAC 1946 – ਪਹਿਲਾ ਜਨਰਲ।
2 Intel 4004 – ਪਹਿਲਾ ਮਾਈਕ੍ਰੋ।
3 Charles Babbage – ਪਿਤਾ; Ada – ਪਹਿਲੀ ਕੋਡਰ।
4 CPU = ALU+CU+ਰਜਿਸਟਰ।
5 ਮੈਮੋਰੀ ਹਾਇਰਾਰਕੀ: CPU-reg → Cache → RAM → SSD/HDD।
6 ਸਟੋਰੇਜ ਯੂਨਿਟ: 1024-ਆਧਾਰਤ (1000 ਨਹੀਂ)।
7 OSI 7 ਲੇਅਰ; TCP/IP 4 ਲੇਅਰ।
8 HTTP-80, HTTPS-443, SMTP-25, FTP-21/20।
9 IPv6 128-bit; ਲੂਪਬੈਕ ::1।
10 Wi-Fi 6 (802.11ax); ਬਲੂਟੂਥ 5.3।
11 ਵਾਇਰਸ/ਵਰਮ/ਟ੍ਰੋਜਨ/ਰੈਨਸਮ – ਅੰਤਰ ਜਾਣੋ।
12 ਫਾਇਰਵਾਲ ਅਤੇ ਐਂਟੀਵਾਇਰਸ ਦੋਵੇਂ ਲੋੜੀਂਦੇ।
13 BIOS/UEFI – ਪਹਿਲਾ ਬੂਟ ਫਰਮਵੇਅਰ।
14 RAID 0-ਸਪੀਡ, 1-ਸੇਫ, 5-ਬੈਲੰਸ।
15 ACID ਪ੍ਰੋਪਰਟੀ – DBMS।
16 SQL: DDL-create/alter, DML-select/insert।
17 MS-Office: Ctrl+S-ਸੇਵ, Ctrl+C-ਕਾਪੀ, Ctrl+V-ਪੇਸਟ।
18 ਕਲਾਉਡ: SaaS-Gmail, IaaS-EC2, PaaS-Google App।
19 ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਇੰਡੀਆ 2015; UMANG, DigiLocker, BHIM।
20 ਤੁਰੰਤ ਗਣਿਤ: 8 Mbps = 1 MBps; 1 KB = 1024 B।

ਹੁਣ ਇਹ ਸ਼ੀਟ ਬੰਦ ਕਰੋ, Section-8 ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੋਰ ਝਾਤ ਮਾਰੋ, ਅਤੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਓ – ਤੁਸੀਂ ਤਿਆਰ ਹੋ!