ਯੂਰਪੀਆਂ ਦੀ ਆਮਦ

1. ਪੁਰਤਗਾਲੀ

ਆਮਦ

• ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਮਦ: 1498 ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਡੀ ਅਲਮੇਡਾ ਵੱਲੋਂ, ਕਾਲੀਕਟ (ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ) ਵਿੱਚ ਉਤਰੇ।
• ਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ:
  • 1499: ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਨੇ ਕਾਲੀਕਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।
  • 1502: ਅਲਬੁਕਰਕ ਨੇ ਗੋਆ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਗੜ੍ਹ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।
  • 1510: ਅਫੋਂਸੋ ਡੀ ਅਲਬੁਕਰਕ ਵੱਲੋਂ ਦਿਉ ਦੀ ਫਤਹ।

ਵਿਸਤਾਰ

• ਮੁੱਖ ਬੰਦਰਗਾਹ ਜੋ ਕਾਬਜ਼ ਕੀਤੇ:
  • ਗੋਆ (1510)
  • ਦਿਉ (1510)
  • ਦਮਨ (1522)
  • ਚੌਲ (1534)
  • ਮਲਾਕਾ (1511)
  • ਮਲਾਕਾ ਜਲਸੰਧ (1511)
• ਵਪਾਰਕ ਨੈੱਟਵਰਕ:
  • ਯੂਰਪ, ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ।
  • ਮਸਾਲਾ ਵਪਾਰ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕੀਤਾ (ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ, ਲੌਂਗ, ਜਾਇਫਲ)।

ਗਵਰਨਰ

• ਅਫੋਂਸੋ ਡੀ ਅਲਬੁਕਰਕ (1503–1515): ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ।
• ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਡੀ ਅਲਮੇਡਾ (1505–1509): ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਾਇਸਰਾਇ, ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ

• ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬਿੰਦੂ:
  • ਵਪਾਰਕ ਰਸਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ‘ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ।
  • ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਨਾਮ ਪੁਰਤਗਾਲੀ।
  • ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਗਠਜੋੜ ਰਾਹੀਂ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਪ੍ਰਭੁਤਵ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
• ਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ:
  • 1612: ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਤੋਂ ਗੋਆ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ।
  • 1613: ਸਿਰਮੌਰ ਦੀ ਸੰਧੀ (ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਮਿਲੀ)।
  • 1749: ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਚਿੰਸੁਰਾ ਦਾ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਕਿਲਾ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ।
  • 1759: ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਚੰਦਨਨਗਰ ਦਾ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਕਿਲਾ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ।

2. ਡੱਚ

ਆਗਮਨ

• ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਗਮਨ: 1605 ਵਿੱਚ ਜੈਨ ਪੀਟਰਸਜ਼ੂਨ ਕੂਨ ਵੱਲੋਂ, ਪੁਲੀਕੈਟ ‘ਤੇ ਉਤਰਿਆ।
• ਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ:
  • 1605: ਪੁਲੀਕੈਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਕਟਰੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ।
  • 1619: ਨਾਗਾਪਟਨਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਕਟਰੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ।
  • 1633: ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਕਟਰੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ।
  • 1639: ਮਸੂਲੀਪਟਨਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਕਟਰੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਵਿਸਥਾਰ

• ਮੁੱਖ ਬੰਦਰਗਾਹ ਜੋ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਸਨ:
  • ਪੁਲੀਕੈਟ
  • ਨਾਗਾਪਟਨਮ
  • ਸੂਰਤ
  • ਮਸੂਲੀਪਟਨਮ
  • ਮਲਾਕਾ (1641)
• ਵਪਾਰਕ ਨੈੱਟਵਰਕ:
  • ਮਸਾਲਿਆਂ, ਕੱਪੜਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ੀਮ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕੀਤਾ।
  • 1602 ਵਿੱਚ ਡੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ (VOC) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

ਉਪਲਬਧੀਆਂ

• ਮੁੱਖ ਉਪਲਬਧੀਆਂ:
  • ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੌਕਾ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ।
  • ਮਸਾਲਾ ਵਪਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰਸਤੇ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਲਏ।
  • ਨਵੀਆਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
  • ਡੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ (VOC) ਬਣਾਈ, ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਵਪਾਰਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ।

ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ

• ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬਿੰਦੂ:
  • ਵਪਾਰਕ ਰਸਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ‘ਤੇ ਕਾਬੂ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ।
  • ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਨਾਮ ਡੱਚ।
  • ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਗਠਜੋੜ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਰਾਹੀਂ ਡੱਚ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
• ਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ:
  • 1639: ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਮਸੂਲੀਪਟਨਮ ਵਿੱਚ ਡੱਚ ਫੈਕਟਰੀ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ।
  • 1661: ਲੰਡਨ ਦੀ ਸੰਧੀ (ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਕੈਥਰੀਨ ਆਫ਼ ਬ੍ਰੈਗੈਂਜ਼ਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਨੇ ਬੰਬਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ)।
  • 1740 ਦੇ ਦਹਾਕੇ: ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ‘ਤੇ ਕਾਬੂ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਡੱਚ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਾਈ ਹੋਈ।
  • 1750 ਦੇ ਦਹਾਕੇ: ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਡੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ।

3. ਅੰਗਰੇਜ਼/ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼

ਆਗਮਨ

• ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਗਮਨ: 1608 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ (EIC) ਵੱਲੋਂ, ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਰੇ।
• ਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ:
  • 1608: ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੈਕਟਰੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ।
  • 1612: ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਗੋਵਾ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਤੋਂ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ।
  • 1613: ਸਿਰਮੌਰ ਦੀ ਸੰਧੀ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਗੰਗਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੀ)।
  • 1639: ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਮਸੂਲੀਪਟਨਮ ਵਿੱਚ ਡੱਚ ਫੈਕਟਰੀ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਈ।

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਪਾਰ

• ਮੁੱਖ ਵਪਾਰਕ ਉਤਪਾਦ:
  • ਟੈਕਸਟਾਈਲ (ਕੈਲਿਕੋ, ਮਸਲਿਨ)
  • ਮਸਾਲੇ (ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ, ਲੌਂਗ)
  • ਕੀਮਤੀ ਧਾਤੂ
• ਵਪਾਰ ਕੇਂਦਰ:
  • ਸੂਰਤ
  • ਮਸੂਲੀਪਟਨਮ
  • ਬੰਬਈ (1668)
  • ਕਲਕੱਤਾ (1690)

ਹੋਰ ਯੂਰੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ

• ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬਿੰਦੂ:
  • ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਨਾਮ ਪੁਰਤਗਾਲੀ: ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਗੋਵਾ (1612), ਚੰਦਨਨਗਰ (1759), ਅਤੇ ਚਿੰਸੁਰਾ (1749) ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਏ।
  • ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਨਾਮ ਡੱਚ: ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਮਸੂਲੀਪਟਨਮ (1639) ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਡੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ।
  • ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਨਾਮ ਫ੍ਰੈਂਚ: ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਦਬਦਬੇ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ।
• ਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ:
  • 1661: ਲੰਡਨ ਦੀ ਸੰਧੀ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੰਬਈ ਦੀ ਸਪੁਰਦਗੀ ਹੋਈ)।
  • 1740–1750: ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਫ੍ਰੈਂਚ ਰਾਈਵਲਰੀ (ਉਦਾਹਰਨ: ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਲੜਾਈ, 1757)।
  • 1757: ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਲੜਾਈ – ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੀ ਜਿੱਤ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦਬਦਬੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ।

ਮੁਕਾਬਲਾ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਤੱਥ (SSC, RRB)

ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਦ ਅਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ

ਪੁਰਤਗਾਲੀ, ਡੱਚ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ