C.2] ਮੁੱਖ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ

1. ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਨਦੀਆਂ

1.1. ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀਆਂ ਨਦੀਆਂ

1.2. ਭਾਰਤੀ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਦੀਆਂ

• ਗੰਗਾ: 2,525 ਕਿਮੀ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਰਾਹੀਂ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ।
• ਬ੍ਰਹਮਪੁਤਰਾ: 2,900 ਕਿਮੀ, ਅਸਾਮ ਰਾਹੀਂ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪਾਵਰ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ।
• ਗੋਦਾਵਰੀ: 1,460 ਕਿਮੀ, ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਰਾਹੀਂ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਨਦੀ” ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
• ਕਾਵੇਰੀ: 800 ਕਿਮੀ, ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਰਾਹੀਂ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ।
• ਨਰਮਦਾ: 1,312 ਕਿਮੀ, ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਰਾਹੀਂ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

1.3. ਵੱਡੇ ਡੈਮਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ

2. ਮੁੱਖ ਪਹਾੜੀ ਲੜੀਆਂ

2.1. ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਪਹਾੜੀ ਲੜੀਆਂ

2.2. ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਾੜ ਰੇਂਜਾਂ

• ਹਿਮਾਲਿਆ: 2,400 ਕਿਮੀ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਹੱਦ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ।
• ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ: 1,600 ਕਿਮੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਨਾਲ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।
• ਪੂਰਬੀ ਘਾਟ: 1,400 ਕਿਮੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ ਨਾਲ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਪੱਛਮੀ ਘਾਟਾਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਲਗਾਤਾਰ।
• ਅਰਾਵਲੀ: 800 ਕਿਮੀ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪਹਾੜ ਰੇਂਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ।

3. ਮੁੱਖ ਰੇਗਿਸਥਾਨ

3.1. ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰੇਗਿਸਥਾਨ

3.2. ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੇਗਿਸਥਾਨ

• ਥਰ ਰੇਗਿਸਥਾਨ: 200,000 ਕਿਮੀ², ਜਿਸਨੂੰ ਗ੍ਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਰੇਗਿਸਥਾਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ।
• ਕਚ्छ ਰੇਗਿਸਥਾਨ: ਥਰ ਰੇਗਿਸਥਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ, ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ।
• ਚੋਲਿਸਤਾਨ ਰੇਗਿਸਥਾਨ: ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ।

4. ਮੁੱਖ ਹਿਮਨਦੀਆਂ

4.1. ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਹਿਮਨਦੀਆਂ

4.2. ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿਮਨਦੀਆਂ

• ਗੰਗੋਤਰੀ ਹਿਮਨਦੀ: ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਗੰਗਾ ਦਾ ਸਰੋਤ।
• ਯਮੁਨੋਤਰੀ ਹਿਮਨਦੀ: ਯਮੁਨਾ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ।
• ਭਾਖੜਾ ਨੰਗਲ ਡੈਮ: ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ, ਹਿਮਨਦੀ-ਫੈਡ ਦਰਿਆ ‘ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

5. ਖਾੜੀਆਂ, ਜਲਸੰਧੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ

5.1. ਮੁੱਖ ਖਾੜੀਆਂ

5.2. ਮੁੱਖ ਜਲਸੰਧੀਆਂ

5.3. ਮੁੱਖ ਸਮੁੰਦਰ

6. ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ (ਪ੍ਰੇਰੀਜ਼, ਸਵਾਨਾ, ਪੈਂਪਾਸ)

6.1. ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ

6.2. ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ

• ਛੋਟਾਨਾਗਪੁਰ ਪਠਾਰ: ਡੈਕਨ ਪਠਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਹਨ।
• ਥਾਰ ਮਾਰੂਥਲ: ਕੁਝ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
• ਕਚ्छ ਮਾਰੂਥਲ: ਕੁਝ ਘਾਹ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਹਨ।
• ਹਿਮਾਲਯੀ ਖੇਤਰ: ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲਪਾਈਨ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਹਨ।

6.3. ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਤੱਥ

• ਪ੍ਰੇਅਰੀਜ਼ ਆਪਣੀ ਉਪਜਾਊ ਮਿੱਟੀ ਲਈ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਹਨ।
• ਸਵਾਨਾ ਮੌਸਮੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਘਰ ਹਨ।
• ਪੈਂਪਾਸ ਆਪਣੀ ਉਪਜਾਊ ਖੇਤੀ ਭੂਮੀ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਪਾਲਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ।
• ਸਟੈਪੀ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਪਸ਼ੂਪਾਲਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ।
• ਵੈਲਡਜ਼ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਰਾਈ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।