C.2] મુખ્ય ભૌગોલિક વિશેષતાઓ

1. વિશ્વની મુખ્ય નદીઓ

1.1. સૌથી લાંબી નદીઓ

1.2. ભારતીય સંદર્ભમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ નદીઓ

• ગંગા: 2,525 કિમી, ઉત્તર ભારતમાં વહે છે, પવિત્ર નદી, ખેતી અને સંસ્કૃતિ માટે મહત્વપૂર્ણ.
• બ્રહ્મપુત્ર: 2,900 કિમી, આસામમાં વહે છે, સિંચાઈ અને જળવિદ્યુત ઉર્જા માટે મહત્વપૂર્ણ.
• ગોદાવરી: 1,460 કિમી, મધ્ય ભારતમાં વહે છે, “વિશ્વકર્માની નદી” તરીકે ઓળખાય છે.
• કાવેરી: 800 કિમી, દક્ષિણ ભારતમાં વહે છે, ખેતી માટે મહત્વપૂર્ણ.
• નર્મદા: 1,312 કિમી, મધ્ય ભારતમાં વહે છે, તેના જળવિદ્યુત પ્રોજેક્ટ્સ માટે જાણીતી છે.

1.3. મુખ્ય બાંધવાળી નદીઓ

2. મુખ્ય પર્વત શ્રેણીઓ

2.1. વિશ્વની મુખ્ય પર્વત શ્રેણીઓ

2.2. ભારતની મહત્વપૂર્ણ પર્વત શ્રેણીઓ

• હિમાલય: 2,400 કિમી, ભારતના ઉત્તરી સરહદ બનાવે છે, ઘણી નદીઓનું સ્ત્રોત.
• પશ્ચિમ ઘાટ: 1,600 કિમી, ભારતના પશ્ચિમ કાંઠે ચાલે છે, જૈવ વિવિધતાથી ભરપૂર.
• પૂર્વ ઘાટ: 1,400 કિમી, ભારતના પૂર્વ કાંઠે ચાલે છે, પશ્ચિમ ઘાટ કરતાં ઓછા સતત.
• અરવલ્લી: 800 કિમી, રાજસ્થાનમાંથી પસાર થાય છે, ભારતની સૌથી જૂની પર્વત શ્રેણીઓમાંની એક.

3. મુખ્ય રણો

3.1. વિશ્વના મુખ્ય રણો

3.2. ભારતના મહત્વપૂર્ણ રણો

• થર રણ: 200,000 કિમી², ગ્રેટ ઇન્ડિયન રણ તરીકે પણ ઓળખાય છે, રાજસ્થાનમાં સ્થિત.
• કચ્છ રણ: થાર રણનો ભાગ, ગુજરાતમાં સ્થિત.
• ચોલિસ્તાન રણ: પંજાબ, પાકિસ્તાનમાં સ્થિત, ભારતની બાજુમાં.

4. મુખ્ય હિમનદીઓ

4.1. વિશ્વની મુખ્ય હિમનદીઓ

4.2. ભારતમાં મહત્વપૂર્ણ હિમનદીઓ

• ગંગોત્રી હિમનદી: ઉત્તરાખંડમાં સ્થિત, ગંગાનું ઉદ્ગમસ્થાન.
• યમુનોત્રી હિમનદી: યમુનાનું ઉદ્ગમસ્થાન, ઉત્તરાખંડમાં સ્થિત.
• ભાકરા નંગલ બંધ: સતલજ નદી પર સ્થિત, હિમનદી-પોષિત નદી પર બનાવાયું છે.

5. ખાડીઓ, જળસંધિઓ, સમુદ્રો

5.1. મુખ્ય ખાડીઓ

5.2. મુખ્ય જળસંધિઓ

5.3. મુખ્ય સમુદ્રો

6. ઘાસમેદાનો (પ્રેરીઝ, સવાનાઝ, પેમ્પાઝ)

6.1. ઘાસમેદાનોના પ્રકારો

6.2. ભારતના મહત્વપૂર્ણ ઘાસમેદાનો

• છોટાનાગપુર પ્લેટૂ: ડેકન પ્લેટૂનો ભાગ છે, ઘાસના મેદાનો ધરાવે છે.
• થાર ડેઝર્ટ: કેટલાક ઘાસના મેદાનો ધરાવે છે.
• કચ્છ ડેઝર્ટ: કેટલીક ઘાસભરી જગ્યાઓ ધરાવે છે.
• હિમાલયન પ્રદેશ: કેટલાક વિસ્તારોમાં આલ્પાઈન ઘાસના મેદાનો છે.

6.3. સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે મુખ્ય તથ્યો

• પ્રેરીઝ તેમની ઉપજાઉ માટી માટે જાણીતી છે અને મુખ્ય કૃષિ પ્રદેશો છે.
• સવાનાઝ ઋતુમાન વરસાદથી વિશેષિત છે અને ઘણી વન્યજીવ પ્રજાતિઓનું ઘર છે.
• પેમ્પાઝ તેમની સમૃદ્ધ કૃષિ જમીન માટે જાણીતી છે અને પશુપાલન માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
• સ્ટેપ્ઝ મધ્ય એશિયામાં મળે છે અને ખાનાબદો પશુપાલન માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
• વેલ્ડ્ઝ દક્ષિણ આફ્રિકામાં મળે છે અને ચરાઈ અને ખેતી માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે.