अवकाश विज्ञान
🚀 अंतराळ विज्ञान – 2-मिनिटांचे पुनरावलोकन पत्रक
महत्त्वाचे तथ्ये (झपाट्याने मुद्दे)
- सूर्य → सौरमंडळाच्या ९९.८६% द्रव्यमानाचा मालक; वय ≈ ४.६ अब्ज वर्षे; कोर तापमान ≈ १५ दशलक्ष °C
- प्रकाशवर्ष = ९.४६ × १०¹² किमी; AU = १४९.६ दशलक्ष किमी
- सूर्यानंतर सर्वात जवळचा तारा: प्रॉक्सिमा सेंटॉरी (४.२४ प्रकाशवर्षे)
- पलायन वेग पृथ्वी = ११.२ किमी/से; चंद्र = २.४ किमी/से
- भूस्थिर कक्षा उंची = ३५,७८६ किमी (कालावधी = २४ तास)
- ध्रुवीय कक्षा ≈ ५००–८०० किमी; दूरस्थ संवेदनासाठी उपयुक्त
- लॅग्रांज बिंदू-१ (L1) → सूर्य-पृथ्वी गुरुत्वाकर्षण संतुलन; सूर्य निरीक्षण उपग्रहांसाठी आदर्श (उदा. आदित्य-L1)
- केपलरचा तिसरा नियम: T² ∝ R³ (T वर्षांमध्ये, R AU मध्ये)
- गगनयान क्रू कॅप्सूल द्रव्यमान ≈ ७,८०० किग्रा; ३ अंतराळवीर, २०२६ लक्ष्य
- ISRO = १९६९; मुख्यालय = बेंगळुरू; अध्यक्ष = एस. सोमनाथ (२०२४ पर्यंत)
- मंगळयान (MOM) = २०१३ → भारत पहिल्याच प्रयत्नात यशस्वी होणारा पहिला देश
- चंद्रयान-३ उतरलेली जागा = “शिव शक्ती पॉइंट” (६९.३७°दक्षिण, ३२.३५°पूर्व)
- क्रायोजेनिक इंजिन इंधन: द्रव H₂ + द्रव O₂
- SSLV (Small Satellite Launch Vehicle) पहिली उड्डाण: २०२२
- ब्लू ओरिजिन रॉकेट: न्यू शेपर्ड; स्पेसएक्स क्रू: ड्रॅगन २
स्मृतिचिन्हे
- ग्रहांचा क्रम:
My Very Educated Mother Just Served Us Noodles (बुध- शुक्र- पृथ्वी- मंगळ- बृहस्पति- शनि- युरेनस- नेपच्यून) - ISRO केंद्रे:
Vikas Saraswat In Liquid Uranium Rocket Satellite Centre → VSSC (तिरुवनंतपुरम); उरले: Satish Dhawan → SHAR (श्रीहरिकोटा)
झटपट तुलना सारण्या
| लाँचर | LEO क्षमता (kg) | महत्त्वाचे मुद्दे |
|---|---|---|
| PSLV | 3,800 | “कामगार”; 50+ सलग यश |
| GSLV Mk III | 10,000 | LVM-3 असे नवीन नाव; गगनयानसाठी मानव-रेटेड |
| SSLV | 500 | ७२-तासांचा टर्नअराउंड, ३ ठोस स्टेज |
| मिशन | वर्ष | वैशिष्ट्य |
|---|---|---|
| चंद्रयान-१ | 2008 | पहिले भारतीय चंद्र; पाणी अणू शोधले |
| चंद्रयान-२ | 2019 | ऑर्बिटर १००% कार्यरत; विक्रम लँडर हार्ड-लँडिंग |
| चंद्रयान-३ | 2023 | चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवाजवळ पहिले सॉफ्ट-लँडिंग |
| आदित्य-L1 | 2023 | पहिले भारतीय सौर वेधशाळा @ L1 |
BETA
