અવકાશ વિજ્ઞાન
🚀 અંતરિક્ષ વિજ્ઞાન – 2-મિનિટનું રિવિઝન શીટ
મુખ્ય તથ્યો (ઝડપી બુલેટ્સ)
- સૂર્ય → સૌરમંડળના 99.86% દળ; વય ≈ 4.6 અબજ વર્ષ; કોર તાપમાન ≈ 15 મિલિયન °C
- પ્રકાશ વર્ષ = 9.46 × 10¹² કિમી; AU = 149.6 મિલિયન કિમી
- સૂર્ય પછી નજીકનો તારો: પ્રોક્સિમા સેન્ટોરી (4.24 ly)
- પલાયન વેગ પૃથ્વી = 11.2 કિમી/સે; ચંદ્ર = 2.4 કિમી/સે
- ભૂસ્થિર કક્ષાની ઊંચાઈ = 35,786 કિમી (અવધિ = 24 કલાક)
- ધ્રુવીય કક્ષા ≈ 500–800 કિમી; રિમોટ-સેન્સિંગ માટે ઉપયોગી
- લાગ્રાંજ બિંદુ-1 (L1) → સૂર્ય-પૃથ્વી ગુરુત્વાકર્ષણ સંતુલન; સૂર્ય ઓબ્ઝર્વેટરી માટે આદર્શ (જેમ કે, આદિત્ય-L1)
- કેપલરનો ત્રીજો નિયમ: T² ∝ R³ (T વર્ષમાં, R AUમાં)
- ગગનયાન ક્રૂ કેપ્સ્યુલ દળ ≈ 7,800 કિગ્રા; 3 અંતરિક્ષયાત્રી, 2026 લક્ષ્ય
- ઇસરો = 1969; મુખ્યાલય = બેંગલુરુ; અધ્યક્ષ = એસ. સોમનાથ (2024 અનુસાર)
- મંગલયાન (MOM) = 2013 → ભારત પ્રથમ પ્રયાસે સફળ થનાર પ્રથમ દેશ
- ચંદ્રયાન-3 લેન્ડિંગ સ્થળ = “શિવ શક્તિ પોઈન્ટ” (69.37°S, 32.35°E)
- ક્રાયોજેનિક એન્જિન ઈંધણ: દ્રવ H₂ + દ્રવ O₂
- SSLV (સ્મોલ સેટેલાઈટ લોન્ચ વ્હીકલ) પ્રથમ ઉડાન: 2022
- બ્લૂ ઓરિજિન રોકેટ: ન્યૂ શેપર્ડ; સ્પેસએક્સ ક્રૂ: ડ્રેગન 2
મ્નેમોનિક્સ
- ગ્રહોનો ક્રમ:
મારી વિદ્વાન ઈન્દિરા મમ્મી જમાવી સેવ ઉપર નૂડલ્સ (Mercury-Venus-Earth-Mars-Jupiter-Saturn-Uranus-Neptune) - ઇસરો કેન્દ્રો:
વિકાસ સરસ્વત ઈન લિક્વિડ ઉરેનિયમ રોકેટ સેટેલાઈટ સેન્ટર → VSSC (તિરુવનંતપુરમ); બાકી: સતીશ ધવન → SHAR (શ્રીહરિકોટા)
ક્વિક-કમ્પેર ટેબલ્સ
| લોન્ચર | LEO માટે પેલોડ (કિગ્રા) | નોંધપાત્ર મુદ્દાઓ |
|---|---|---|
| PSLV | 3,800 | “વર્કહોર્સ”; 50+ સતત સફળતાઓ |
| GSLV Mk III | 10,000 | LVM-3 તરીકે ફરીથી નામકરણ; ગગનયાન માટે માનવ-માન્ય |
| SSLV | 500 | 72 કલાકમાં ટર્નઅરાઉન્ડ, 3 ઠોસ તબક્કાઓ |
| મિશન | વર્ષ | વિશેષતા |
|---|---|---|
| Chandrayaan-1 | 2008 | પ્રથમ ભારતીય ચંદ્ર મિશન; પાણીના અણુઓ શોધ્યા |
| Chandrayaan-2 | 2019 | ઓર્બિટર 100% જીવંત; વિક્રમ લૅન્ડર હાર્ડ-લૅન્ડિંગ |
| Chandrayaan-3 | 2023 | ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ નજીક પ્રથમ સોફ્ટ-લૅન્ડિંગ |
| Aditya-L1 | 2023 | L1 પર પ્રથમ ભારતીય સૂર્ય વિજ્ઞાન શોધક |
BETA
