सामान्य जागरूकता भूगोल तथ्ये
झटपट पुनरावृत्ती पत्रक: भूगोल आरआरबी 2024 साठी
(शेवटच्या दिवशी, एका पानातील सारांश)
1. भारत – भौतिक तथ्ये (तोंडपाठ करण्यासारखे)
| तथ्य | आकडा | स्मरणयंत्रणा |
|---|---|---|
| अक्षांशीय विस्तार | 8°4’ उत्तर – 37°6’ उत्तर | “8-ते-37, भारताचा स्वर्ग” |
| रेखांशीय विस्तार | 68°7’ पूर्व – 97°25’ पूर्व | “68-ते-97, आठवणीतले फोन कोड” |
| एकूण भूसीमा | 15,200 किमी | “15-20 पार्टी” |
| किनारपट्टी (मुख्यभूमी) | 6,100 किमी | “61-डायल कोस्ट” |
| सर्वोच्च शिखर | कंचनजंगा (8,586 मी) | “8-5-86, सिक्कीमचा फिक्स” |
| सर्वात लांब नदी | गंगा (2,525 किमी) | “G-25, चांदीची ट्रेन” |
| सर्वात मोठे तलाव (गोड पाणी) | वुलर तलाव (जम्मू-काश्मीर) | “वुलर → वॉटर” |
| दक्षिणतम बिंदू | इंदिरा पॉइंट (ग्रेट निकोबार) | “इंदिरा निकोबारमध्ये” |
2. राज्ये व त्यांच्या सीमा (ट्रिक = “बंगाल-7, एमपी-5”)
| राज्य | सीमा शेअर करणाऱ्या राज्यांची संख्या | सीमावर्ती राज्ये (पहिला अक्षर) |
|---|---|---|
| पश्चिम बंगाल | 7 | “BOSS NSA” – बिहार, ओडिशा, सिक्कीम, नागालँड, आसाम |
| उत्तर प्रदेश | 8 | “UK, HP, HR, RJ, MP, CG, BR, JH” (अॅल्फाबेट क्रमाने) |
| आसाम | 7 | “AN-BN-MN-NA-AR-TR-MI” (उत्तर-पूर्व राज्ये) |
| मध्य प्रदेश | 5 | “UP-RJ-GJ-MH-CG” (घड्याळी दिशेने) |
शॉर्टकट:
UP-8, बंगाल-7, आसाम-7, MP-5 → 8-7-7-5 (वर्ष ‘75 आणीबाणी – सहज आठवण्यासाठी).
3. भारतातील मृदा – 60-सेकंदांचे सारणी
| मृदा | रंग | समृद्ध | पिके | राज्य |
|---|---|---|---|---|
| गाळाची | हलका | पोटॅश आणि चुनखडी | तांदूळ, गहू, ऊस | पंजाब, यूपी, बिहार |
| काळी (रिगूर) | काळा | लोखंड, चुनखडी, मॅग्नेशियम | कापूस, ऊस | एम.पी., महाराष्ट्र |
| लाल | लाल | पोटॅश कमी | ज्वारी, तंबाखू | तमिळनाडू, आंध्र प्रदेश, कर्नाटक |
| लॅटराइट | राखट लाल | लोखंड आणि अल्युमिना | चहा, कॉफी | केरळ, कर्नाटक |
| वाळवंट | कोरडी | खारट | बाजरी, जव | राजस्थान |
मृदा सुपीकतेच्या क्रमासाठी स्मरणमंत्र:
“ए-बा-रे-ला-डे” → गाळाची > काळी > लाल > लॅटराइट > वाळवंट.
4. हवामान आणि मानसून – 4 जादुई आकडे
| घटना | सामान्य तारीख | परीक्षेतील आवडता |
|---|---|---|
| केरळमध्ये आगमन | 1 जून | “1-6, शाळा सुरू” |
| दिल्लीत आगमन | 29 जून | “29-6, दिल्ली फिक्स” |
| उत्तर-पश्चिम भारतातून माघार | 15 सप्टेंबर | “15-9, पावसाचा उड्डाण” |
| तमिळनाडूला पाऊस | ऑक्टोबर–डिसेंबर (उत्तर-पूर्व मानसून) | “TN-10-12” |
पावसाचे सूत्र (अंदाजे):
पश्चिम घाट > 200 से.मी.;
गंगा प्रदेश 100-200 से.मी.;
उत्तर-पश्चिम भारत < 60 से.मी. (वाळवंट).
5. रेल्वे आणि भूगोल संबंध (RRB स्पेशल)
- सर्वात मोठी रेल्वे विभागागण: उत्तर रेल्वे (10,995 किमी)
- सर्वात उंच रेल्वे स्थानक: घूम (प.ब.) 2,258 मी (दार्जिलिंग हिमालयन)
- सर्वात लांब प्लॅटफॉर्म: हुबळी (कर्नाटक) – 1,507 मी
- रेल्वे-वेळ रेखांश: 82°30’ पूर्व (मिर्झापूर, उ.प्र.) → IST +5:30 तास
- कर्क रेषा जाते: 8 राज्यांमधून → “G-MAP-Raj-Mi-WB-Jh-OD”
(गुजरात, एम.पी., छत्तीसगड, झारखंड, प.बंगाल, त्रिपुरा, मिझोरम)
6. रॅपिड-फायर प्रश्न-उत्तरे (मागील पेपर्स)
प्रश्न 1. कोणत्या राज्याचा मुख्यभूमीचा किनारपट्टीचा भाग सर्वात लांब आहे?
गुजरातप्रश्न 2. भारताचा प्रमाण मेरिडियन कोणत्या शहरातून जातो?
मिर्झापूर (उत्तर प्रदेश)प्रश्न 3. लॅटराइट माती मुख्यतः कोणत्या पठार प्रदेशात आढळते?
डेक्कन पठार (कर्नाटक-केरळ)प्रश्न 4. कोणती नदी जगातील सर्वात मोठा डेल्टा तयार करते?
गंगा-ब्रह्मपुत्र डेल्टाप्रश्न 5. भारताचा सर्वात लहान भूसीमा कोणत्या देशासोबत आहे?
अफगाणिस्तान (१०६ किमी, पीओके सीमा)7. एक-मिनिट नकाशाचे शॉर्टकट
- हिमालय पश्चिम→पूर्व: “K-K-S-K-K” (काराकोरम, लडाख, झास्कर, ग्रेट, खासी)
- घाट पश्चिम→पूर्व टोक: “N-T-P-K-K” (निलगिरी, तमिळ, पलनी, कार्डमम, अनामलाई)
- अरबी समुद्रात मिळणाऱ्या नद्या (डावीकडून उजवीकडे): “N-T-M” (नर्मदा, तापी, माही) – फक्त ३ प्रमुख.
8. अंतिम १०-बिंदू तपासणी
- ८२°३०’ E = IST = मिर्झापूर
- २३½° N = कर्क रेषा (८ राज्ये)
- ३७° N = उत्तरेकडील सर्वात टोक; ८° N = दक्षिणेकडील सर्वात टोक
- १,३१९ किमी = भारत-पाक सीमा लांबी
- १,६४० किमी = भारत-चीन सीमा लांबी
- १,५७६ किमी = भारत-बांगलादेश सीमा (सर्वात लांब)
- ३३१ किमी = भारत-म्यानमार सीमा
- १७५२ किमी = भारत-नेपाळ सीमा
- ६९९ किमी = भारत-भूतान सीमा
१०. १०६ किमी = भारत-अफगाणिस्तान सीमा
सीमारेषांची लांबी आठवण्यासाठी सूत्र (घटत्या क्रमाने):
“Bang-Bhutan-China-Nepal-Pak-Myanmar-Afghan” → 1576-699-1340-1752-1319-1643-106 (सुमारे)
हा शीट दोनदा पुन्हा पाहा, चांगली झोप घ्या—RRR मध्ये भूगोलाचे ते १०-१२ निश्चित गुण मिळवा!
BETA
