સામાન્ય જાગૃતિ ભૂગોળ તથ્યો
ઝડપી રિવિઝન શીટ: ભૂગોળ માટે RRB 2024
(છેલ્લા દિવસે, એક પાનાંનો સારાંશ)
1. ભારત – ભૌતિક તથ્યો (જરૂરી યાદ રાખવા)
| તથ્ય | આંકડો | યાદ રાખવાની ટ્રિક |
|---|---|---|
| અક્ષાંશ વિસ્તાર | 8°4’ N – 37°6’ N | “8-થી-37, ભારતનું સ્વર્ગ” |
| રેખાંશ વિસ્તાર | 68°7’ E – 97°25’ E | “68-થી-97, ફોન કોડ યાદ રહે” |
| કુલ જમીની સરહદો | 15,200 કિમી | “15-20 પાર્ટી” |
| દરિયાકાંઠો (મુખ્ય ભૂમિ) | 6,100 કિમી | “61-ડાયલ કોસ્ટ” |
| સૌથી ઊંચી ટોચ | કાંચનજંઘા (8,586 મી) | “8-5-86, સિક્કિમનો ફિક્સ” |
| સૌથી લાંબી નદી | ગંગા (2,525 કિમી) | “G-25, સિલ્વર ટ્રેન” |
| સૌથી મોટું તળાવ (તાજું પાણી) | વુલર તળાવ (J & K) | “વુલર → વોટર” |
| સૌથી દક્ષિણ બિંદુ | ઇન્દિરા પોઈન્ટ (ગ્રેટ નિકોબાર) | “ઇન્દિરા નિકોબારમાં” |
2. રાજ્યો અને તેમની સરહદો (ટ્રિક = “બંગાળ-7, એમપી-5”)
| રાજ્ય | સરહદ શેર કરતા રાજ્યોની સંખ્યા | સરહદ શેર કરતા રાજ્યો (પ્રથમ અક્ષર) |
|---|---|---|
| પશ્ચિમ બંગાળ | 7 | “BOSS NSA” – બિહાર, ઓડિશા, સિક્કિમ, નાગાલેન્ડ, આસામ |
| ઉત્તર પ્રદેશ | 8 | “UK, HP, HR, RJ, MP, CG, BR, JH” (વર્ણમાળા ક્રમ) |
| આસામ | 7 | “AN-BN-MN-NA-AR-TR-MI” (ઉત્તરપૂર્વ રાજ્યો) |
| મધ્ય પ્રદેશ | 5 | “UP-RJ-GJ-MH-CG” (ઘડિયાળ ક્રમે) |
શોર્ટકટ:
UP-8, બંગાળ-7, આસામ-7, MP-5 → 8-7-7-5 (વર્ષ ‘75 ઇમરજન્સી – સરળ યાદ રાખવા).
3. ભારતની માટી – 60 સેકન્ડની કોષ્ટક
| માટી | રંગ | સમૃદ્ધ | પાક | રાજ્ય |
|---|---|---|---|---|
| અલ્યુવિયલ | હળવો | પોટાશ અને ચૂન | ધાન, ઘઉં, શેરડી | પંજાબ, યુપી, બિહાર |
| કાળી (રેગુર) | કાળો | આયર્ન, ચૂન, મેગ્નેશિયમ | કપાસ, શેરડી | એમપી, મહારાષ્ટ્ર |
| લાલ | લાલ | પોટાશ ઓછું | બાજરી, તમાકુ | ટીએન, એપી, કર્ણાટક |
| લેટરાઇટ | લાલચી | આયર્ન અને એલ્યુમિના | ચા, કોફી | કેરળ, કર્ણાટક |
| રણીય | શુષ્ક | ખારું | બાજરી, જવ | રાજસ્થાન |
માટીની ઉપજાઉક્ષમતાના ક્રમ માટે મ્નેમોનિક:
“A-Ba-Re-La-De” → અલ્યુવિયલ > કાળી > લાલ > લેટરાઇટ > રણીય.
4. હવામાન અને ચોમાસું – 4 જાદુઈ આંકડા
| ઘટના | સામાન્ય તારીખ | પરીક્ષાની ફેવરિટ |
|---|---|---|
| કેરળમાં આગમન | 1 જૂન | “1-6, શાળા ખુલે” |
| દિલ્હી આગમન | 29 જૂન | “29-6, દિલ્હી ફિક્સ” |
| ઉત્તરપશ્ચિમ ભારતમાં પાછું ફરવું | 15 સપ્ટે | “15-9, વરસાદ ઉડે” |
| તમિલનાડુમાં વરસાદ | ઓક્ટ–ડિસ (ઉત્તરપૂર્વ ચોમાસું) | “TN-10-12” |
વરસાદનું સૂત્ર (અંદાજે):
પશ્ચિમ ઘાટ > 200 સેમી;
ગંગા મેદાન 100-200 સેમી;
ઉત્તરપશ્ચિમ ભારત < 60 સેમી (રણ).
5. રેલવે અને ભૂગોળના સંબંધો (RRB સ્પેશિયલ)
- સૌથી લાંબી રેલવે ઝોન: ઉત્તર રેલવે (10,995 કિમી)
- સૌથી ઊંચું રેલવે સ્ટેશન: ઘૂમ (પ. બંગાળ) 2,258 મી (દાર્જિલિંગ હિમાલયન)
- સૌથી લાંબું પ્લેટફોર્મ: હુબલ્લી (કર્ણાટક) – 1,507 મી
- રેલવે-સમય મેરિડિયન: 82°30’ E (મિરજાપુર, યુપી) → IST +5:30 કલાક
- કર્ક રેખા પસાર થાય છે: 8 રાજ્યો → “G-MAP-Raj-Mi-WB-Jh-OD”
(ગુજરાત, એમપી, છત્તીસગઢ, ઝારખંડ, પ. બંગાળ, ત્રિપુરા, મિઝોરમ)
6. રેપિડ-ફાયર પ્રશ્નોત્તર (પાછલા પેપર્સ)
પ્રશ્ન 1. કયા રાજ્યની સૌથી લાંબી મેઇનલેન્ડ દરિયાકાંઠો છે?
ગુજરાતપ્રશ્ન 2. ભારતનો પ્રમાણ ભૂમધ્ય રેખા કયા શહેરમાંથી પસાર થાય છે?
મિર્ઝાપુર (ઉત્તર પ્રદેશ)પ્રશ્ન 3. લેટરાઇટ માટી મુખ્યત્વે કયા પ્લેટો પ્રદેશમાં મળે છે?
ડેકન પ્લેટો (કર્ણાટક-કેરળ)પ્રશ્ન 4. કયી નદી વિશ્વનું સૌથી મોટું ડેલ્ટા બનાવે છે?
ગંગા-બ્રહ્મપુત્ર ડેલ્ટાપ્રશ્ન 5. ભારત કયા દેશ સાથે સૌથી ટૂંકી જમીની સરહદ ધરાવે છે?
અફઘાનિસ્તાન (૧૦૬ કિમી, પીઓકે સરહદ)7. એક મિનિટના નકશાની ટ્રિક્સ
- હિમાલય પશ્ચિમ→પૂર્વ: “ક-ક-એસ-ક-ક” (કારાકોરમ, લદ્દાખ, ઝાસ્કર, ગ્રેટ, ખાસી)
- ઘાટ પશ્ચિમ→પૂર્વ છેડે: “એન-ટી-પી-કે-ક” (નિલગિરિ, તમિલ, પલાની, કાર્ડમોમ, અનામલાઈ)
- અરબી સમુદ્રમાં પડતી નદીઓ (ડાબે→જમણે): “એન-ટી-એમ” (નર્મદા, તાપી, માહી) – માત્ર ૩ મુખ્ય.
8. અંતિમ ૧૦-બિંદુ ચેકલિસ્ટ
- ૮૨°૩૦’ ઇ = IST = મિર્ઝાપુર
- ૨૩½° ઉ = કર્ક રેખા (૮ રાજ્યો)
- ૩૭° ઉ = ઉત્તરતમ; ૮° ઉ = દક્ષિણતમ
- ૧,૩૧૯ કિમી = ભારત-પાક સરહદ લંબાઈ
- ૧,૬૪૦ કિમી = ભારત-ચીન સરહદ લંબાઈ
- ૧,૫૭૬ કિમી = ભારત-બાંગ્લાદેશ સરહદ (સૌથી લાંબી)
- ૩૩૧ કિમી = ભારત-મ્યાનમાર સરહદ
- ૧૭૫૨ કિમી = ભારત-નેપાળ સરહદ
- ૬૯૯ કિમી = ભારત-ભૂટાન સરહદ
- ૧૦૬ કિમી = ભારત-અફઘાનિસ્તાન સરહદ
સરહદની લંબાઈ માટે યાદ રાખવાની ટ્રિક (ઘટતા ક્રમમાં):
“બાંગ-ભૂટાન-ચીન-નેપાળ-પાક-મ્યાનમાર-અફઘાન” → 1576-699-1340-1752-1319-1643-106 (અંદાજે)
આ શીટને બે વાર ફરીથી વાંચો, શાંતિથી ઊંઘો—RRB માં 10-12 નક્કી માર્ક્સનું ભૂગોળ લાવી લો!
BETA
