ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ - ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ನಿಯಮಗಳು

ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಚ್ಛೇದ: ಅನುಚ್ಛೇದ 124

• ಸ್ಥಾಪನೆ: ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಚ್ಛೇದ 124 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ರಚನೆ:
  • ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ (CJI)
  • ಇತರ 8 ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು (ಅನುಚ್ಛೇದ 124(2) ಪ್ರಕಾರ)
• ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ:
  • ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು 65ನೇ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ಪದವಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ (ಅನುಚ್ಛೇದ 124(2)(ಎ) ಪ್ರಕಾರ)
• ನೇಮಕ:
  • ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯು ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಹಿರಿಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಯ ಸಲಹೆಯೊಂದಿಗೆ ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ (ಅನುಚ್ಛೇದ 124(2)(ಬಿ) ಪ್ರಕಾರ)
• ತೆರವು:
  • ನಡವಳಿಕೆ ಅಥವಾ ಅಸಮರ್ಥತೆಯ ಆಧಾರದ上 ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ತನಿಖೆಯ ನಂತರ ತೆರವುಗೊಳಿಸಬಹುದು (ಅನುಚ್ಛೇದ 124(4) ಪ್ರಕಾರ)
• ಅಧಿಕಾರಗಳು:
  • ಮೂಲ, ಅಪೀಲು ಮತ್ತು ಸಲಹಾ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ
• ಮುಖ್ಯ ದಿನಾಂಕಗಳು:
  • 1950: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ 1950 ಜನವರಿ 28ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು
  • 1973: ಕೇಸವಾನಂದ ಭಾರತಿ ವಿರುದ್ಧ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ರಚನಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು
• ಮುಖ್ಯ ಕಲ್ಪನೆಗಳು:
  • ಮೂಲ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ವಿವಾದಗಳು
  • ಅಪೀಲು ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಟ್ರಿಬ್ಯುನಲ್‌ಗಳಿಂದ ಅಪೀಲುಗಳು
  • ಸಲಹಾ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಕಾನೂನು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಕುರಿತು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ

ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು - ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ನಿಯಮಗಳು

ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಚ್ಛೇದ: ಅನುಚ್ಛೇದ 214

• ಸ್ಥಾಪನೆ: ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಚ್ಛೇದ 214 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತವೆ.
• ರಚನೆ:
  • ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ
  • ಇತರ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು (ಸಂಖ್ಯೆ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ)
• ನೇಮಕ:
  • ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯು ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಆ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಸಲಹೆಯೊಂದಿಗೆ ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ (ಅನುಚ್ಛೇದ 217 ಪ್ರಕಾರ)
• ಅವಧಿ:
  • ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು 62ನೇ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ಪದವಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ (ಅನುಚ್ಛೇದ 217(2)(ಎ) ಪ್ರಕಾರ)
• ತೆರವು:
  • ನಡವಳಿಕೆ ದೋಷ ಅಥವಾ ಅಸಮರ್ಥತೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತನಿಖೆಯ ನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯು ತೆರವುಗೊಳಿಸಬಹುದು (ಅನುಚ್ಛೇದ 217(4) ಪ್ರಕಾರ)
• ಅಧಿಕಾರಗಳು:
  • ರಾಜ್ಯದ ಒಳಗೆ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಅಪೀಲ್ಯ ಅಧಿಕಾರವ್ಯಾಪ್ತಿ
• ಮಹತ್ವದ ದಿನಾಂಕಗಳು:
  • 1950: ಮೊದಲ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು 1 ಜನವರಿ 1950ರಂದು ಕೋಲ್ಕತಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು
  • 1956: ಸಂವಿಧಾನ (ಸಪ್ತಮ ತಿದ್ದುಪಾಡು) ಕಾಯ್ದೆಯು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸಿನಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು
• ಮುಖ್ಯ ಕಲ್ಪನೆಗಳು:
  • ಮೂಲ ಅಧಿಕಾರವ್ಯಾಪ್ತಿ: ರಾಜ್ಯದ ಒಳಗಿನ ವಿಷಯಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ
  • ಅಪೀಲ್ಯ ಅಧಿಕಾರವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಉಪನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಂದ ಅಪೀಲುಗಳು
  • ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ವರ್ಗಾವಣೆ: ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಬಹುದು (ಅನುಚ್ಛೇದ 222 ಪ್ರಕಾರ)

ಉಪನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು - ಸಂವಿಧಾನದ ನಿಬಂಧನೆಗಳು

ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಚ್ಛೇದ: ಅನುಚ್ಛೇದ 226

• ಸ್ಥಾಪನೆ: ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಕಾಯ್ದೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಪ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತವೆ.
• ಪ್ರಕಾರಗಳು:
  • ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು
  • ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು
  • ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು
  • ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಿಕ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ಗಳು
  • ನ್ಯಾಯಿಕ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ಗಳು
  • ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ಗಳು
• ಅಧಿಕಾರಗಳು:
  • ಮೂಲ ಮತ್ತು ಅಪೀಲ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ
  • ಸಿವಿಲ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತವೆ
• ಮುಖ್ಯ ದಿನಾಂಕಗಳು:
  • 1950: ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಉಪ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು
• ಮುಖ್ಯ ಕಲ್ಪನೆಗಳು:
  • ಮೂಲ ಅಧಿಕಾರ: ಮೊದಲ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು
  • ಅಪೀಲ ಅಧಿಕಾರ: ಕೆಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಂದ ಅಪೀಲ್
  • ರಿಟ್ ಅಧಿಕಾರ: ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ ಆರ್ಟಿಕಲ್ 226 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಬಹುದು
• ಮುಖ್ಯ ಪದಗಳು:
  • ರಿಟ್‌ಗಳು: ಹೇಬಿಯಸ್ ಕಾರ್ಪಸ್, ಮ್ಯಾಂಡಮಸ್, ಪ್ರೊಹಿಬಿಷನ್, ಕ್ವೋ ವಾರಂಟೋ, ಸರ್ಟಿಯೋರಾರಿ
  • ನ್ಯಾಯಿಕ ಪರಿಶೀಲನೆ: ಕಾನೂನುಗಳ ಸಂವಿಧಾನಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಅಧಿಕಾರ

ತುಲನಾತ್ಮಕ ಸಾರಾಂಶ ಕೋಷ್ಟಕ

ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಸಿ, ಆರ್‌ಆರ್‌ಬಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ತಥ್ಯಗಳು

• ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಭಾರತದ ಅತ್ಯುನ್ನ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವಾಗಿದೆ.
• ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಾಗಿವೆ.
• ಉಪನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ದಿನನಿತ್ಯದ ನ್ಯಾಯಿಕ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕೆಳಹಂತದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಾಗಿವೆ.
• ರಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.
• ಮೂಲ ಅಧಿಕಾರವ್ಯಾಪ್ತಿ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
• ಪೀಠ್ಯ ಅಧಿಕಾರವ್ಯಾಪ್ತಿ ಕೆಳಹಂತದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
• ನ್ಯಾಯಿಕ ಪರಿಶೀಲನೆ ಕಾನೂನುಗಳ ವೈಧತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಅಧಿಕಾರವಾಗಿದೆ.
• ಮೂಲಭೂತ ರಚನಾ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು****ಕೇಶವಾನಂದ ಭಾರತಿ ವಿರುದ್ಧ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ (1973) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
• ಮೊದಲ ಹೈಕೋರ್ಟ್****1950 ಜನವರಿ 1 ರಂದು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
• ಮೊದಲ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್****1950 ಜನವರಿ 28 ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.