সৰ্বোচ্চ ন্যায়ালয় - সাংবিধানিক বিধানসমূহ

সংবিধানৰ অনুচ্ছেদ: অনুচ্ছেদ ১২৪

• প্ৰতিষ্ঠা: ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ ন্যায়ালয় সংবিধানৰ অনুচ্ছেদ ১২৪ৰ অধীনত প্ৰতিষ্ঠিত হৈছে।
• গঠন:
  • ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ (CJI)
  • আন ৮জন ন্যায়াধীশ (অনুচ্ছেদ ১২৪(২) অনুসাৰে)
• কাৰ্যকাল:
  • ন্যায়াধীশসকলে ৬৫ বছৰ বয়সলৈকে পদত থাকে (অনুচ্ছেদ ১২৪(২)(এ) অনুসাৰে)
• নিযুক্তি:
  • ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ আৰু সৰ্বোচ্চ ন্যায়ালয়ৰ জ্যেষ্ঠতম ন্যায়াধীশৰ সৈতে পরামৰ্শ কৰি নিযুক্তি দিয়ে (অনুচ্ছেদ ১২৪(২)(বি) অনুসাৰে)
• অপসাৰণ:
  • অসদাচৰণ বা অক্ষমতাৰ ভিত্তিত সৰ্বোচ্চ ন্যায়ালয়ৰ তদন্তৰ পিছত ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে অপসাৰণ কৰিব পাৰে (অনুচ্ছেদ ১২৪(৪) অনুসাৰে)
• ক্ষমতা:
  • মূল, আপীল আৰু পরামৰ্শমূলক এখতিয়াৰ
• গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখসমূহ:
  • ১৯৫০: ২৮ জানুৱাৰী ১৯৫০ত সৰ্বোচ্চ ন্যায়ালয় প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল
  • ১৯৭৩: কেশৱানন্দ ভাৰতী বনাম কেৰলা ৰাজ্যৰ মামলাত মৌলিক গঠনৰ নীতি স্থাপিত হৈছিল
• মূল ধাৰণাসমূহ:
  • মূল এখতিয়াৰ: কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যসমূহৰ মাজৰ বা ৰাজ্যসমূহৰ মাজৰ বিবাদ
  • আপীল এখতিয়াৰ: উচ্চ ন্যায়ালয় আৰু অন্য ট্ৰাইব্যুনেলৰ পৰা আপীল
  • পরামৰ্শমূলক এখতিয়াৰ: ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে উল্লেখ কৰা আইনী প্ৰশ্নৰ ওপৰত মতামত প্ৰদান কৰে

উচ্চ ন্যায়ালয়সমূহ - সাংবিধানিক বিধানসমূহ

সংবিধানৰ অনুচ্ছেদ: অনুচ্ছেদ ২১৪

• প্ৰতিষ্ঠা: উচ্চ ন্যায়ালয়সমূহ সংবিধানৰ অনুচ্ছেদ 214ৰ অধীনত প্ৰতিষ্ঠিত হয়।
• গঠন:
  • উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ
  • অন্যান্য ন্যায়াধীশ (ৰাজ্য অনুসৰি সংখ্যা বেলেগ)
• নিযুক্তি:
  • ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ দ্বাৰা ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ আৰু ৰাজ্যৰ ৰাজ্যপালৰ সৈতে পৰামৰ্শ কৰি নিযুক্তি দিয়া হয় (অনুচ্ছেদ 217 অনুসাৰে)
• কাৰ্যকাল:
  • ন্যায়াধীশসকলে 62 বছৰ বয়সলৈকে পদত থাকে (অনুচ্ছেদ 217(2)(a) অনুসাৰে)
• অপসাৰণ:
  • অসদাচৰণ বা অক্ষমতাৰ ভিত্তিত উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ তদন্তৰ পিছত ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে অপসাৰণ কৰিব পাৰে (অনুচ্ছেদ 217(4) অনুসাৰে)
• ক্ষমতা:
  • ৰাজ্যৰ ভিতৰত মূল আৰু প্ৰত্যায়ী অধিকাৰ ক্ষেত্ৰ
• গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখসমূহ:
  • 1950: 1 জানুৱাৰী 1950 ত কলিকতাত প্ৰথম উচ্চ ন্যায়ালয় প্ৰতিষ্ঠিত হয়
  • 1956: সংবিধান (সপ্তম সংশোধন) আইনে অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ আৰু মাদ্ৰাজত উচ্চ ন্যায়ালয়সমূহ প্ৰতিষ্ঠা কৰে
• মুখ্য ধাৰণাসমূহ:
  • মূল অধিকাৰ ক্ষেত্ৰ: ৰাজ্যৰ ভিতৰত বিষয়বস্তুৰ নিষ্পত্তি
  • প্ৰত্যায়ী অধিকাৰ ক্ষেত্ৰ: অধস্তন ন্যায়ালয়ৰ পৰা আপিল
  • ন্যায়াধীশ স্থানান্তৰ: উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশসকলক অন্য উচ্চ ন্যায়ালয়লৈ স্থানান্তৰ কৰিব পাৰি (অনুচ্ছেদ 222 অনুসাৰে)

অধস্তন ন্যায়ালয়সমূহ - সংবিধানিক বিধানসমূহ

সংবিধান অনুচ্ছেদ: অনুচ্ছেদ 226

• প্ৰতিষ্ঠা: অধীন আদালতবোৰ ৰাজ্য চৰকাৰে সংবিধান আৰু বিভিন্ন আইনৰ অধীনত প্ৰতিষ্ঠা কৰে।
• প্ৰকাৰ:
  • জিলা আদালত
  • চেচন আদালত
  • অতিৰিক্ত চেচন আদালত
  • মুখ্য ন্যায়িক মেজিষ্ট্ৰেইট
  • ন্যায়িক মেজিষ্ট্ৰেইট
  • কাৰ্যকাৰী মেজিষ্ট্ৰেইট
• ক্ষমতা:
  • মূল আৰু প্ৰহৰী বিচাৰ ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰে
  • নাগৰিক আৰু অপৰাধমূলক বিষয়বোৰ নিষ্পত্তি কৰে
• গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখ:
  • 1950: সংবিধান আৰু ৰাজ্য আইন অনুসৰি অধীন আদালতবোৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল
• গুৰুত্বপূৰ্ণ ধাৰণা:
  • মূল বিচাৰ ক্ষমতা: প্ৰথমবাৰৰ বাবে মামলা বিচাৰ কৰা
  • প্ৰহৰী বিচাৰ ক্ষমতা: নিম্ন আদালতৰ পৰা আপিল
  • ৰিট ক্ষমতা: উচ্চ আদালতসমূহে অনুচ্ছেদ 226ৰ অধীনত মৌলিক অধিকাৰৰ প্ৰয়োগৰ বাবে ৰিট জাৰি কৰিব পাৰে
• গুৰুত্বপূৰ্ণ পদবোৰ:
  • ৰিট: হেবিয়াচ কৰ্পাচ, মেন্ডেমাচ, প্ৰহিবিচন, কোৱাৰেন্টো, চাৰ্টিয়ৰাই
  • ন্যায়িক পৰ্যালোচনা: আইনৰ সংবিধানসম্মততা পৰ্যালোচনা কৰাৰ ন্যায়িক ক্ষমতা

তুলনামূলক সাৰাংশ টেবুল

SSC, RRB পৰীক্ষাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য

• সৰ্বোচ্চ ন্যায়ালয় হৈছে ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ ন্যায়িক কৰ্তৃপক্ষ।
• উচ্চ ন্যায়ালয়সমূহ তাদৰ সংগত ৰাজ্যৰ সৰ্বোচ্চ ন্যায়িক কৰ্তৃপক্ষ।
• অধস্তন ন্যায়ালয়সমূহ হৈছে নিম্ন আদালত যিয়ে দৈনন্দিন ন্যায়িক কাম চলায়।
• ৰিট উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ দ্বাৰা মৌলিক অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰিবলৈ জাৰি কৰা হয়।
• মূল এখতিয়াৰী বুলি কোৱা হয় প্ৰথমবাৰৰ বাবে মোকদ্দমা চলাবলৈ থকা ক্ষমতাক।
• আপিল এখতিয়াৰী বুলি কোৱা হয় নিম্ন আদালতৰ সিদ্ধান্ত পুনৰীক্ষণ কৰাৰ ক্ষমতাক।
• ন্যায়িক পৰ্যালোচনা হৈছে আইনৰ বৈধতা পৰ্যালোচনা কৰাৰ ন্যায়পালিকাৰ ক্ষমতা।
• মৌলিক গঠন সৈতান কেশৱানন্দ ভাৰতী বনাম কেৰলা ৰাজ্য (1973) মামলাত স্থাপন কৰা হৈছিল।
• প্ৰথম উচ্চ ন্যায়ালয় ১ জানুৱাৰী 1950 ত কলকাতাত স্থাপন কৰা হৈছিল।
• প্ৰথম সৰ্বোচ্চ ন্যায়ালয় ২৮ জানুৱাৰী 1950 ত স্থাপন কৰা হৈছিল।