গছৰ পৰা আপেল পৰি থকা মানুহে শতিকাজুৰি দেখি আহিছে, কিন্তু পৰাৰ পিছত লুকাই থকা ৰহস্য নিউটনৰ আগতে আন কোনোবাই বুজি পোৱা নাছিল। ঠিক তেনেকৈয়ে বিশাল সাগৰৰ নীলা-বৰণীয়া আভাও অগণন মানুহে আদিকালৰ পৰা দেখি আহিছে, কিন্তু এই আভাৰ ওপৰত পৰি থকা ৰহস্যৰ পৰ্দা আঁতৰাবলৈ আমাৰ সমুখত উপস্থিত হৈছিল ছাৰ চন্দ্ৰশেখৰ ভেঙ্কট ৰামন।

কথা ১৯২১ চনৰ, যেতিয়া ৰামন সাগৰীয় যাত্ৰাত আছিল। জাহাজৰ ডেকত থিয় হৈ নীলা সাগৰলৈ চাই থকা, প্ৰকৃতি-প্ৰেমী ৰামনৰ ভাল লাগিছিল। তেওঁ সাগৰৰ নীলা আভাত ঘণ্টাৰ পৰা ঘণ্টা হেৰাই থাকিছিল। কিন্তু ৰামন কেৱল ভাৱুক প্ৰকৃতি-প্ৰেমী নাছিল। তেওঁৰ ভিতৰত এজন বিজ্ঞানীৰ জিজ্ঞাসাও তেনেকৈয়ে শক্তিশালী আছিল। এই জিজ্ঞাসাই তেওঁক প্ৰশ্ন কৰি বহিল—‘শেষত সাগৰৰ ৰং নীলা হে কিয় হয়? আন কিয় নহয়?’ ৰামন প্ৰশ্নৰ উত্তৰ বিচাৰিবলৈ লাগিল। উত্তৰ বিচাৰোঁতেই তেওঁ বিশ্ববিখ্যাত হৈ পৰিল।

ৰামনৰ জন্ম ৭ নৱেম্বৰ ১৮৮৮ চনত তামিলনাডুৰ তিৰুচিৰাপল্লী নগৰত হৈছিল। তেওঁৰ দেউতা ভিছাখাপট্টনমত গণিত আৰু পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ শিক্ষক আছিল। দেউতা তেওঁক সৰুৰে পৰা গণিত আৰু পদাৰ্থ বিজ্ঞান পঢ়াইছিল। ইয়াত কোনো অতিৰঞ্জন নহ’ব যে যি দুটা বিষয়ৰ জ্ঞানে তেওঁক জগত-প্ৰসিদ্ধ কৰিলে, তাৰ শক্তিশালী ভেটি তেওঁৰ দেউতাইয়ে তৈয়াৰ কৰিছিল। কলেজৰ পঢ়া তেওঁ প্ৰথমে এ.বি.এন. কলেজ তিৰুচিৰাপল্লীৰ পৰা আৰু তাৰ পিছত প্ৰেছিডেন্সি কলেজ মাদ্ৰাজৰ পৰা কৰিছিল। বি.এ. আৰু এম.এ.—দুয়োটা পৰীক্ষাতে তেওঁ যথেষ্ট ওখ নম্বৰ লাভ কৰিছিল।

ৰামনৰ মস্তিষ্ক বিজ্ঞানৰ ৰহস্যবোৰ সুলকাবলৈ সৰুৰে পৰাই ব্যস্ত আছিল। নিজৰ কলেজৰ জমানাৰে পৰা তেওঁ গৱেষণা কামত আগ্ৰহ ল’বলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁৰ প্ৰথম গৱেষণাপত্ৰ ফিলচফিকেল মেগাজিনত প্ৰকাশ পাইছিল। তেওঁৰ অন্তৰৰ ইচ্ছা তেনেকুৱাই আছিল যে তেওঁ নিজৰ সমগ্ৰ জীৱন গৱেষণা কামলৈয়ে উচৰ্গা কৰি দিয়ে, কিন্তু সেইদিনবোৰত গৱেষণা কামক পূৰ্ণ সময়ৰ কেৰিয়াৰ হিচাপে গ্ৰহণ কৰাৰ কোনো বিশেষ ব্যৱস্থা নাছিল। প্ৰতিভাবান ছাত্ৰ চৰকাৰী চাকৰিলৈ আকৰ্ষিত হৈছিল। ৰামনো নিজৰ সময়ৰ আন সক্ষম ছাত্ৰসকলৰ দৰে ভাৰত চৰকাৰৰ বিত্ত-বিভাগত বিষয়া হৈ পৰিল। তেওঁৰ নিয়োগ কলিকতাত* হৈছিল।

ছাৰ চন্দ্ৰশেখৰ ভেঙ্কট ৰামন কলিকতাত চৰকাৰী চাকৰিৰ সময়ত তেওঁ নিজৰ স্বাভাৱিক ৰুচি বজাই ৰাখিছিল। কাৰ্য্যালয়ৰ পৰা ফুৰচৎ পোৱাৰ লগে লগে তেওঁ উভতি আহি বহুবাজাৰলৈ আহিছিল, য’ত ‘ইণ্ডিয়ান এছচিয়েচন ফৰ দা কালটিভেচন অৱ ছাইন্স’ৰ পৰীক্ষাগাৰ আছিল। এইটো নিজৰ ভিতৰতে এটা অনন্য প্ৰতিষ্ঠান আছিল, যিটো কলিকতাৰ এজন ডাক্তৰ মহেন্দ্ৰলাল সৰকাৰে বছৰৰ পৰা বছৰ ধৰি কঠোৰ পৰিশ্ৰম আৰু লগনৰ পিছত গঢ়ি তুলিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ উদ্দেশ্য আছিল দেশত বৈজ্ঞানিক চেতনাৰ বিকাশ কৰা। নিজৰ মহান উদ্দেশ্যৰ সত্ত্বেও এই প্ৰতিষ্ঠানৰ সঁজুলিৰ একেবাৰে অভাৱ আছিল। ৰামন এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰীক্ষাগাৰত কাম চলাউ সঁজুলিৰ ব্যৱহাৰ কৰি গৱেষণা কাম কৰিছিল। এইটো নিজৰ ভিতৰতে এটা আধুনিক হঠযোগৰ উদাহৰণ আছিল, য’ত এজন সাধকে কাৰ্য্যালয়ত কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ পিছত বহুবাজাৰৰ এই সাধাৰণ-সুৰুঙা পৰীক্ষাগাৰলৈ আহিছিল আৰু নিজৰ ইচ্ছাশক্তিৰ জোৰে পদাৰ্থ বিজ্ঞানক সমৃদ্ধ কৰাৰ প্ৰচেষ্টা কৰিছিল।[^28]

সেইদিনবোৰতে তেওঁ বাদ্যযন্ত্ৰৰ ফালে আকৰ্ষিত হৈছিল। তেওঁ বাদ্যযন্ত্ৰৰ ধ্বনিবোৰৰ পিছত লুকাই থকা বৈজ্ঞানিক ৰহস্যৰ স্তৰবোৰ খোলাৰ প্ৰচেষ্টা কৰি আছিল। এই সময়ছোৱাত তেওঁ বহুতো বাদ্যযন্ত্ৰৰ অধ্যয়ন কৰিছিল য’ত দেশী আৰু বিদেশী, দুয়ো প্ৰকাৰৰ বাদ্যযন্ত্ৰ আছিল।

বাদ্যযন্ত্ৰত কৰি থকা গৱেষণা কামৰ সময়ত তেওঁৰ অধ্যয়নৰ পৰিসৰত য’ত ভায়োলিন, চেল’ বা পিয়ানোৰ দৰে বিদেশী বাদ্য আহিছিল, তাতেই বীণা, তানপুৰা আৰু মৃদঙ্গমৰ ওপৰতো তেওঁ কাম কৰিছিল। তেওঁ বৈজ্ঞানিক নীতিৰ ভিত্তিত পশ্চিমীয়া দেশৰ এই ভ্ৰান্তিটো ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল যে ভাৰতীয় বাদ্যযন্ত্ৰ বিদেশী বাদ্যযন্ত্ৰৰ তুলনাত নিকৃষ্ট। বাদ্যযন্ত্ৰৰ কম্পনৰ পিছত লুকাই থকা গণিতৰ ওপৰত তেওঁ ভাল-খিনি কাম কৰিছিল আৰু বহুতো গৱেষণাপত্ৰও প্ৰকাশ কৰিছিল।

সেই জমানাৰ প্ৰসিদ্ধ শিক্ষাবিদ ছাৰ আশুতোষ মুখাৰ্জীয়ে এই প্ৰতিভাবান যুৱকৰ বিষয়ে তথ্য পাইছিল। সেইদিনবোৰতে কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ত প্ৰফেছৰৰ নতুন পদ সৃষ্টি হৈছিল। মুখাৰ্জী মহোদয়ে ৰামনৰ সমুখত প্ৰস্তাৱ দিলে যে তেওঁ চৰকাৰী চাকৰি এৰি কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ত প্ৰফেছৰৰ পদ গ্ৰহণ কৰি লয়। ৰামনৰ বাবে এইটো এটা কঠিন সিদ্ধান্ত আছিল। সেই জমানাৰ হিচাপে তেওঁ এটা অতি প্ৰতিষ্ঠিত চৰকাৰী পদত আছিল, যাৰ লগত ডাঙৰ দৰমহা আৰু বহুতো সুবিধা সংলগ্ন হৈ আছিল। তেওঁ চাকৰি কৰি থকা দহ বছৰ পাৰ হৈ গৈছিল। এনে অৱস্থাত চৰকাৰী চাকৰি এৰি কম দৰমহা আৰু কম সুবিধাযুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চাকৰিলৈ অহাৰ সিদ্ধান্ত কৰাটো সাহসৰ কাম আছিল।

ৰামনে চৰকাৰী চাকৰিৰ সুখ-সুবিধাবোৰ এৰি ১৯১৭ চনত কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চাকৰিলৈ আহিল। তেওঁৰ বাবে সৰস্বতীৰ সাধনা চৰকাৰী সুখ-সুবিধাতকৈ বহুত বেছি গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষামূলক পৰিৱেশত তেওঁ নিজৰ পূৰ্ণ সময় অধ্যয়ন, শিক্ষাদান আৰু গৱেষণাত কটাবলৈ ল’লে। চাৰি বছৰৰ পিছত অৰ্থাৎ ১৯২১ চনত সাগৰ-যাত্ৰাৰ সময়ত যেতিয়া ৰামনৰ মস্তিষ্কত সাগৰৰ নীলা ৰঙৰ কাৰণৰ প্ৰশ্নটোৱে ঢৌ ল’বলৈ ধৰিলে, তেতিয়া তেওঁ আগলৈ এই দিশত পৰীক্ষা কৰিলে, যাৰ পৰিণতি ৰামন প্ৰভাৱৰ আৱিষ্কাৰৰ ৰূপত হ’ল।

ৰামনে বহুতো ঠোঁসা স্ফটিক আৰু তৰল পদাৰ্থৰ ওপৰত পোহৰৰ ৰশ্মিৰ প্ৰভাৱৰ অধ্যয়ন কৰিছিল। তেওঁ দেখিলে যে যেতিয়া একবৰ্ণী পোহৰৰ ৰশ্মি কোনো তৰল বা ঠোঁসা স্ফটিকময় পদাৰ্থৰ মাজেৰে পাৰ হয় তেতিয়া পাৰ হোৱাৰ পিছত তাৰ বৰ্ণত পৰিৱৰ্তন আহে। কাৰণ এইটো হয় যে একবৰ্ণী পোহৰৰ ৰশ্মিৰ ফ’টন যেতিয়া তৰল বা ঠোঁসা স্ফটিকৰ মাজেৰে পাৰ হৈ ইহঁতৰ অণুবোৰৰ সৈতে খুন্দা খায় তেতিয়া এই খুন্দাৰ পৰিণতিস্বৰূপে সিহঁত হয়তো শক্তিৰ কিছু অংশ হেৰুৱায় বা পায়। দুয়োটা অৱস্থাই পোহৰৰ বৰ্ণ (ৰং)ত সলনি আনে। একবৰ্ণী পোহৰৰ ৰশ্মিবোৰত আটাইতকৈ বেছি শক্তি বেঙুনীয়া ৰঙৰ পোহৰত থাকে। বেঙুনীয়াৰ পিছত ক্ৰমে নীলা, আকাশী, সেউজীয়া, হালধীয়া, কমলা আৰু ৰঙা বৰ্ণৰ নম্বৰ আহে। এইদৰে ৰঙা-বৰ্ণী পোহৰৰ শক্তি আটাইতকৈ কম হয়। একবৰ্ণী পোহৰ তৰল বা ঠোঁসা স্ফটিকৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যি পৰিমাণে শক্তি হেৰুৱায় বা পায়, সেই হিচাপেই তাৰ বৰ্ণ পৰিৱৰ্তিত হৈ যায়।

ৰামনৰ আৱিষ্কাৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত এটা বিপ্লৱৰ দৰে আছিল। ইয়াৰ প্ৰথম পৰিণতি তেনেকুৱাই হ’ল যে পোহৰৰ প্ৰকৃতিৰ বিষয়ে আইনষ্টাইনৰ চিন্তাৰ প্ৰায়োগিক প্ৰমাণ পোৱা গ’ল। আইনষ্টাইনৰ পূৰ্বৱৰ্তী বিজ্ঞানীসকলে পোহৰক তৰংগৰ ৰূপত মানিছিল, কিন্তু আইনষ্টাইনে ক’লে যে পোহৰ অতি সূক্ষ্ম কণিকাবোৰৰ তীব্ৰ ধাৰাৰ দৰে। এই অতি সূক্ষ্ম কণিকাবোৰৰ তুলনা আইনষ্টাইনে বুলেটৰ সৈতে কৰিছিল আৰু ইহঁতক ‘ফ’টন’ নাম দিছিল। ৰামনৰ পৰীক্ষাবোৰে আইনষ্টাইনৰ ধাৰণাৰ প্ৰত্যক্ষ প্ৰমাণ দিলে, কাৰণ একবৰ্ণী পোহৰৰ বৰ্ণত পৰিৱৰ্তন এইটো স্পষ্টভাৱে প্ৰমাণিত কৰে যে পোহৰৰ ৰশ্মি তীব্ৰগামী সূক্ষ্ম কণিকাৰ প্ৰবাহৰ ৰূপত ব্যৱহাৰ কৰে।

ৰামনৰ আৱিষ্কাৰৰ কাৰণে পদাৰ্থবোৰৰ অণু আৰু পৰমাণুবোৰৰ আভ্যন্তৰীণ গঠনৰ অধ্যয়ন সহজ হৈ পৰিল। আগতে এই কামৰ বাবে ইনফ্ৰা ৰেড স্পেক্ট্ৰস্কপীৰ সহায় লোৱা হৈছিল। এইটো টান কৌশল আৰু ভুলৰ সম্ভাৱনা বহুত বেছি থাকে। ৰামনৰ আৱিষ্কাৰৰ পিছত পদাৰ্থবোৰৰ আণৱিক আৰু পাৰমাণৱিক গঠনৰ অধ্যয়নৰ বাবে ৰামন স্পেক্ট্ৰস্কপীৰ সহায় লোৱা হ’বলৈ ধৰিলে। এই কৌশলে একবৰ্ণী পোহৰৰ বৰ্ণত পৰিৱৰ্তনৰ ভিত্তিত, পদাৰ্থবোৰৰ অণু আৰু পৰমাণুবোৰৰ গঠনৰ সঠিক তথ্য দিয়ে। এই তথ্যৰ কাৰণে

পদাৰ্থবোৰৰ সংশ্লেষণ পৰীক্ষাগাৰত কৰা আৰু বহুতো উপযোগী পদাৰ্থৰ কৃত্ৰিম ৰূপত নিৰ্মাণ সম্ভৱ হৈছে।

ৰামন প্ৰভাৱৰ আৱিষ্কাৰে ৰামনক বিশ্বৰ শীৰ্ষস্থানীয় বিজ্ঞানীসকলৰ শাৰীলৈ আনিলে। বঁটা আৰু সন্মানৰ তেনেকৈয়ে ধাৰা-সদৃশ লাগি ৰৈছিল। তেওঁক ১৯২৪ চনত ৰয়েল ছ’চাইটিৰ সদস্যপদেৰে সন্মানিত কৰা হৈছিল। ১৯২৯ চনত তেওঁক ‘ছাৰ’ৰ উপাধি প্ৰদান কৰা হৈছিল। ঠিক পিছৰ বছৰেই তেওঁক বিশ্বৰ সৰ্বোচ্চ বঁটা—পদাৰ্থ বিজ্ঞানত ন’বেল বঁটা—ৰে সন্মানিত কৰা হৈছিল। তেওঁক আৰু বহুতো বঁটা পাইছিল, যেনে ৰোমৰ মেটিউচি পদক, ৰয়েল ছ’চাইটিৰ হিউজ পদক, ফিলাডেলফিয়া ইন্সটিটিউটৰ ফ্ৰেংকলিন পদক, ছ’ভিয়েট ৰাছিয়াৰ আন্তৰ্জাতিক লেনিন বঁটা আদি। ১৯৫৪ চনত ৰামনক দেশৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান ভাৰত ৰত্নৰে সন্মানিত কৰা হৈছিল। তেওঁ ন’বেল বঁটা পোৱা প্ৰথম ভাৰতীয় বিজ্ঞানী আছিল। তেওঁৰ পিছত এই বঁটা ভাৰতীয় নাগৰিকত্বযুক্ত আন কোনো বিজ্ঞানীলৈ এতিয়ালৈকে নাপালে। তেওঁক বেছিভাগ সন্মান সেই সময়ছোৱাত পাইছিল যেতিয়া ভাৰত ইংৰাজৰ গোলাম আছিল। তেওঁক পোৱা সন্মানবোৰে ভাৰতক এটা নতুন আত্ম-সন্মান আৰু আত্ম-বিশ্বাস দিলে। বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ এটা নতুন ভাৰতীয় চেতনাক জাগ্ৰত কৰিলে।

ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ প্ৰতি ৰামনৰ সদায়েই গভীৰ লগন আছিল। তেওঁ নিজৰ ভাৰতীয় পৰিচয়ক সদায় অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল। আন্তৰ্জাতিক প্ৰসিদ্ধিৰ পিছতো তেওঁ নিজৰ দক্ষিণ ভাৰতীয় পোছাক এৰা নাছিল। তেওঁ কট্টৰ শাকাহাৰী আছিল আৰু মদৰ পৰা কঠোৰ পৰিহাৰ কৰিছিল। যেতিয়া তেওঁ ন’বেল বঁটা গ্ৰহণ কৰিবলৈ ষ্টকহ’মলৈ গৈছিল তেতিয়া তাত তেওঁ এলকোহলৰ ওপৰত ৰামন প্ৰভাৱৰ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। পিছত অনুষ্ঠিত পাৰ্টীত যেতিয়া তেওঁ মদ খোৱাৰ পৰা অস্বীকাৰ কৰিলে তেতিয়া এজন আয়োজকে পৰিহাসত তেওঁক ক’লে যে ৰামনে যেতিয়া এলকোহলৰ ওপৰত ৰামন প্ৰভাৱৰ প্ৰদৰ্শন কৰি আমাক আনন্দিত কৰাত কোনো কসৰ নকৰিলে, তেন্তে ৰামনৰ ওপৰত এলকোহলৰ প্ৰভাৱৰ প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ পৰিহাৰ কিয়?

ৰামনৰ বৈজ্ঞানিক ব্যক্তিত্ব পৰীক্ষা আৰু গৱেষণাপত্ৰ-লিখনলৈকে সীমাবদ্ধ হৈ থকা নাছিল। তেওঁৰ ভিতৰত এটা ৰাষ্ট্ৰীয় চেতনা আছিল আৰু তেওঁ দেশত বৈজ্ঞানিক দৃষ্টি আৰু চিন্তাৰ বিকাশৰ প্ৰতি সমৰ্পিত আছিল। তেওঁক নিজৰ আৰম্ভণিৰ দিন সদায়েই মনত থাকে$ \qquad $ যেতিয়া তেওঁক শুৱনী পৰীক্ষাগাৰ আৰু সঁজুলিৰ অভাৱত যথেষ্ট সংঘৰ্ষ কৰিবলগীয়া হৈছিল। সেইকাৰণেই তেওঁ এটা অতি উন্নত পৰীক্ষাগাৰ আৰু গৱেষণা-প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন কৰিছিল যিটো বাংগালোৰত অৱস্থিত আৰু তেওঁৰেই নামেৰে ‘ৰামন ৰিচাৰ্ছ ইন্সটিটিউট’ নামেৰে জনা যায়। পদাৰ্থ শাস্ত্ৰত গৱেষণাক উৎসাহিত কৰিবলৈ তেওঁ ইণ্ডিয়ান জাৰ্নেল অৱ ফিজিক্স নামৰ গৱেষণা-পত্ৰিকা আৰম্ভ কৰিছিল। নিজৰ জীৱনকালত তেওঁ শতিকাৰ পৰা শতিকাৰ গৱেষণা-ছাত্ৰসকলৰ পথপ্ৰদৰ্শন কৰিছিল। যেনেকৈ এটা দীপকে আন বহুতো দীপক জ্বলি উঠে, তেনেকৈয়ে তেওঁৰ গৱেষণা-ছাত্ৰসকলে আগলৈ গৈ যথেষ্ট ভাল কাম কৰিছিল। তেওঁলোকৰে বহুতো ছাত্ৰ পিছত উচ্চ পদত প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল। বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰ-প্ৰসাৰৰ বাবে তেওঁ কৰেণ্ট ছাইন্স নামৰ এটা পত্ৰিকাৰো সম্পাদনা কৰিছিল। ৰামন প্ৰভাৱ কেৱল পোহৰৰ ৰশ্মিলৈকে সীমাবদ্ধ হৈ থকা নাছিল; তেওঁ নিজৰ ব্যক্তিত্বৰ পোহৰৰ ৰশ্মিবোৰেৰে সমগ্ৰ দেশক পোহৰালে আৰু প্ৰভাৱিত কৰিলে। তেওঁৰ মৃত্যু ২১ নৱেম্বৰ ১৯৭০ চনৰ দিনটোত ৮২ বছৰ বয়সত হৈছিল।

ৰামন বৈজ্ঞানিক চেতনা আৰু দৃষ্টিৰ সাক্ষাত প্ৰতিমূৰ্তি আছিল। তেওঁ আমাক সদায়েই এই বাৰ্তা দিছিল যে আমি আমাৰ চাৰিওফালে ঘটি থকা বিভিন্ন প্ৰাকৃতিক ঘটনাবোৰৰ ছানবিন এটা বৈজ্ঞানিক দৃষ্টিৰে কৰোঁ। তেতিয়াহে তেওঁ সংগীতৰ সুৰ-তাল আৰু পোহৰৰ ৰশ্মিৰ আভাৰ ভিতৰৰ পৰা বৈজ্ঞানিক নীতি আৱিষ্কাৰ কৰি উলিয়ালে। আমাৰ চাৰিওফালে এনে নজনা কিমানবোৰ বস্তু ছটিয়াই পৰি আছে, যিবোৰ নিজৰ পাত্ৰৰ সন্ধানত আছে। প্ৰয়োজন ৰামনৰ জীৱনৰ পৰা প্ৰেৰণা লোৱাৰ আৰু প্ৰকৃতিৰ মাজত লুকাই থকা বৈজ্ঞানিক ৰহস্যৰ ভেদন কৰাৰ।

প্ৰশ্ন-অভ্যাস

#মৌখিক

তলত দিয়া প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ এটা-দুটা শাৰীত দিয়ক-

1. ৰামন ভাৱুক প্ৰকৃতি প্ৰেমীৰ বাহিৰে আৰু কি আছিল?

2. সাগৰক দেখি ৰামনৰ মনত কোন-কোন দুটা জিজ্ঞাসা উঠিল?

3. ৰামনৰ দেউতাই তেওঁত কোন-কোন বিষয়ৰ শক্তিশালী ভেটি দিছিল?

4. বাদ্যযন্ত্ৰৰ ধ্বনিবোৰৰ অধ্যয়নৰ দ্বাৰা ৰামনে কি কৰিব বিচাৰিছিল?

5. চৰকাৰী চাকৰি এৰাৰ পিছত ৰামনৰ কি ভাৱনা আছিল?

6. ‘ৰামন প্ৰভাৱ’ৰ আৱিষ্কাৰৰ পিছত কোনটো প্ৰশ্নে ঢৌ লৈ আছিল?

7. পোহৰ তৰংগবোৰৰ বিষয়ে আইনষ্টাইনে কি ক’লে?

8. ৰামনৰ আৱিষ্কাৰে কোন-কোন অধ্যয়নবোৰ সহজ কৰিলে?

লিখিত

( ক ) তলত দিয়া প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ ( $25-30$ শব্দত ) লিখক-

1. কলেজৰ দিনবোৰত ৰামনৰ অন্তৰৰ ইচ্ছা কি আছিল?

2. বাদ্যযন্ত্ৰত কৰা আৱিষ্কাৰবোৰৰ পৰা ৰামনে কোনটো ভ্ৰান্তি ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল?

3. ৰামনৰ বাবে চাকৰি সম্পৰ্কীয় কোনটো সিদ্ধান্ত টান আছিল?

4. ছাৰ চন্দ্ৰশেখৰ ভেঙ্কট ৰামনক সময়-সময়ত কোন-কোন বঁটাৰে সন্মানিত কৰা হৈছিল?

5. ৰামনক পোৱা বঁটাবোৰে ভাৰতীয়-চেতনাক জাগ্ৰত কৰিলে। এনেকৈ কিয় কোৱা হৈছে?

( খ) তলত দিয়া প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ ( ৫০-৬০ শব্দত ) লিখক-

1. ৰামনৰ আৰম্ভণিৰ গৱেষণা কামক আধুনিক হঠযোগ কিয় কোৱা হৈছে?

2. ৰামনৰ আৱিষ্কাৰ ‘ৰামন প্ৰভাৱ’ কি? স্পষ্ট কৰক।

3. ‘ৰামন প্ৰভাৱ’ৰ আৱিষ্কাৰৰ পৰা বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত কোন-কোন কাম সম্ভৱ হ’ব পাৰিলে?

4. দেশক বৈজ্ঞানিক দৃষ্টি আৰু চিন্তা প্ৰদান কৰাত ছাৰ চন্দ্ৰশেখৰ ভেঙ্কট ৰামনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদানৰ ওপৰত পোহৰ পেলাওক।

5. ছাৰ চন্দ্ৰশেখৰ ভেঙ্কট ৰামনৰ জীৱনৰ পৰা পোৱা বাৰ্তাটো নিজৰ শব্দত লিখক।

( গ ) তলত দিয়াৰ অৰ্থ স্পষ্ট কৰক-

1. তেওঁলোকৰ বাবে সৰস্বতীৰ সাধনা চৰকাৰী সুখ-সুবিধাতকৈ বহুত বেছি গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল।

2. আমাৰ ওচৰত এনে নজনা কিমানবোৰ বস্তু ছটিয়াই পৰি আছে, যিবোৰ নিজৰ পাত্ৰৰ সন্ধানত আছে।

3. এইটো নিজৰ ভিতৰতে এটা আধুনিক হঠযোগৰ উদাহৰণ আছিল।

( ঘ) উপযুক্ত শব্দৰ নিৰ্বাচন কৰি খালী ঠাইবোৰ পূৰণ কৰক-

ইনফ্ৰা ৰেড স্পেক্ট্ৰস্কপী, ইণ্ডিয়ান এছচিয়েচন ফৰ দা কালটিভেচন অৱ ছাইন্স, ফিলচফিকেল মেগাজিন, পদাৰ্থ বিজ্ঞান, ৰামন ৰিচাৰ্ছ ইন্সটিটিউট

1. ৰামনৰ প্ৰথম গৱেষণা পত্ৰ $ \qquad $ত প্ৰকাশ পাইছিল।

2. ৰামনৰ আৱিষ্কাৰ $ \qquad $ৰ ক্ষেত্ৰত এটা বিপ্লৱৰ দৰে আছিল।

3. কলিকতাৰ সাধাৰণ-সুৰুঙা পৰীক্ষাগাৰৰ নাম $ \qquad $ আছিল।

4. ৰামনৰ দ্বাৰা স্থাপিত গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান $ \qquad $ নামেৰে জনা যায়।

5. আগতে পদাৰ্থবোৰৰ অণু আৰু পৰমাণুবোৰৰ আভ্যন্তৰীণ গঠনৰ অধ্যয়ন কৰিবলৈ $ \qquad $ৰ সহায় লোৱা হৈছিল।

ভাষা-অধ্যয়ন

1. তলত কেইটামান সমদৰ্শী শব্দ দিয়া হৈছে যিবোৰৰ নিজৰ বাক্যত এনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰক যাতে ইহঁতৰ অৰ্থৰ পাৰ্থক্য স্পষ্ট হয়।

(ক) প্ৰমাণ $ \qquad $……. (খ) প্ৰণাম $ \qquad $…….

(গ) ধাৰণা $ \qquad $……. (ঘ) ধাৰণ $ \qquad $…….

(ঙ) পূৰ্বৱৰ্তী $ \qquad $……. (চ) পৰৱৰ্তী $ \qquad $…….

( ছ) পৰিৱৰ্তন $ \qquad $……. (জ) প্ৰৱৰ্তন $ \qquad $…….

2. ৰেখাঙ্কিত শব্দৰ বিপৰীত শব্দৰ ব্যৱহাৰ কৰি খালী ঠাই পূৰণ কৰক

(ক) মোহনৰ দেউতা মনৰ পৰা শক্তিশালী হৈ থকা সত্ত্বেও শৰীৰৰ পৰা ……….. আছে।

(খ) চিকিৎসালয়ৰ অস্থায়ী কৰ্মচাৰীসকলক ………….. ৰূপে চাকৰি দিয়া হৈছে।

(গ) ৰামনে বহুতো ঠোঁসা স্ফটিক আৰু ……….. পদাৰ্থৰ ওপৰত পোহৰৰ ৰশ্মিৰ প্ৰভাৱৰ অধ্যয়ন কৰিছিল।

(ঘ) আজি বজাৰত দেশী আৰু ………………… দুয়ো প্ৰকাৰৰ খেলনা উপলব্ধ আছে।

(ঙ) সাগৰৰ ঢৌবোৰৰ আকৰ্ষণ তাৰ ধ্বংসকাৰী ৰূপক দেখাৰ পিছত …….লৈ পৰিৱৰ্তিত হয়।

3. তলত দিয়া উদাহৰণত ৰেখাঙ্কিত অংশত শব্দ-যুগ্মৰ ব্যৱহাৰ হৈছে

উদাহৰণ : চাওতানক গান-বজনা কৰাত আনন্দ আহে।

উদাহৰণৰ দৰে তলত দিয়া শব্দ-যুগ্মবোৰৰ বাক্যত ব্যৱহাৰ কৰক

সুখ-সুবিধা $ \qquad $……..
ভাল-খিনি $ \qquad $…….
প্ৰচাৰ-প্ৰসাৰ $ \qquad $……..
চাৰিওফালে $ \qquad $…….

4. প্ৰস্তুত পাঠত অহা অনুস্বাৰ আৰু অনুনাসিক শব্দবোৰ তলৰ তালিকাত লিখক-অনুস্বাৰ

অনুনাসিক
(ক) ভিতৰ $ \qquad $ (ক) বিচাৰোঁতে
(খ) $ \qquad $……. (খ)$ \qquad $……..
(গ)$ \qquad $…….. (গ)$ \qquad $……..
(ঘ)$ \qquad $…….. (ঘ)$ \qquad $……..
(ঙ)$ \qquad $…….. (ঙ)$ \qquad $……..

5. পাঠত তলত দিয়া বিশেষ ভাষা ব্যৱহাৰ আহিছে। সাধাৰণ শব্দত ইহঁতৰ অৰ্থ স্পষ্ট কৰক-

ঘণ্টাৰ পৰা ঘণ্টা হেৰাই থাকে, স্বাভাৱিক ৰুচি বজাই ৰখা, ভাল-খিনি কাম কৰিছিল, সাহসৰ কাম আছিল, সঠিক তথ্য, যথেষ্ট ওখ নম্বৰ লাভ কৰিছিল, কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ পিছত গঢ়ি তুলিছিল, ডাঙৰ দৰমহা

6. পাঠৰ ভিত্তিত মিলাওক-

7. পাঠত অহা ৰঙবোৰৰ তালিকা বনাওক। ইহঁতৰ বাহিৰে দহটা ৰঙৰ নাম আৰু লিখক।

8. তলত দিয়া উদাহৰণৰ দৰে ‘হে’ৰ ব্যৱহাৰ কৰি পাঁচটা বাক্য বনাওক। উদাহৰণ : তেওঁলোকৰ জ্ঞানৰ শক্তিশালী ভেটি তেওঁলোকৰ দেউতাই হে তৈয়াৰ কৰিছিল।

যোগ্যতা-বিস্তাৰ

1. ‘বিজ্ঞানৰ মানৱ বিকাশত অৱদান’ বিষয়ত শ্ৰেণীত আলোচনা কৰক।

2. ভাৰতৰ কোন-কোন বিজ্ঞানীক ন’বেল বঁটা পাইছে? তথ্য উলিয়াওক আৰু লিখক।

3. নিউটনৰ আৱিষ্কাৰৰ বিষয়ে তথ্য লাভ কৰক।

পৰিয়োজনা কাৰ্য

1. ভাৰতৰ প্ৰধান বিজ্ঞানীসকলৰ তালিকা তেওঁলোকৰ কাম/অৱদানৰ সৈতে বনাওক।

2. ভাৰতৰ মানচিত্ৰত তামিলনাডুৰ তিৰুচিৰাপল্লী আৰু কলিকতাৰ অৱস্থান দেখাওক।

3. গত বিশ-পঁচিশ বছৰত হোৱা সেই বৈজ্ঞানিক আৱিষ্কাৰ, সঁজুলিবোৰৰ তালিকা বনাওক, যিয়ে মানৱ জীৱন সলনি কৰিলে।

**শব্দাৰ্থ আৰু