జనరల్ అవేర్నెస్ భారతీయ చరిత్ర కాలక్రమం
📌 ఆర్ఆర్బీ కోసం భారత చరిత్ర త్వరిత-పునశ్చరణ షీట్
⚡ చివరి రోజు క్రామ్ షీట్ – జేబులో పెట్టుకునే విషయాలు మాత్రమే!
1. రాయి-తామ్ర-ఇనుము @ ఒక్క చూపులో
| దశ | కాల వ్యవధి | సూపర్-ఫాక్ట్ |
|---|---|---|
| పాలియోలిథిక్ | 2 మిలియన్–10,000 BC | వేట, లోహం లేదు |
| మెసోలిథిక్ | 10,000–4,000 BC | మైక్రోలిత్స్, మొదటి కుక్క |
| నియోలిథిక్ | 4,000–1,800 BC | గోధుమ, పత్తి, నాగలి |
| చాల్కోలిథిక్ | 2,500–700 BC | తామ్రం + రాయి = “చాల్కో” |
| ఇనుము యుగం | 1,000 BC నుంచి | పెయింటెడ్-గ్రే వేర్ (PGW) |
మెమోనిక్: PMNCI – “ప్రెజ్. నెహ్రూ మేడ్ ఇండియా” (పాలియో → మెసో → నియో → చాల్కో → ఇనుము)
2. సింధు లోయ (సింధు-సరస్వతి)
- తేదీ: 2,500–1,750 BC (పరిపక్వ దశ)
- అతిపెద్ద స్థలం: మోహెంజో-దారో (పాక్.)
- అతిపెద్ద భారత స్థలం: రాఖిగఢి (హర్యానా)
- పోర్ట్: లోథల్ (డాక్)
- లిపి: చిత్రలిపి, బౌస్ట్రోఫెడన్ (ఎద్దు-నాగలి శైలి)
- నాణేలు, ఇనుము, గుర్రం, దేవాలయం, ప్రధాన దేవుని విగ్రహం లేవు
ట్రిక్: లోథల్ = “లో” “థల్” = తక్కువ అల్లుడు పోర్ట్ = డాక్యార్డ్
3. వేదిక్ & మహాజనపద యుగం
| వేదం | అర్థం | ఉపవేదం | ట్రిక్ |
|---|---|---|---|
| రిగ్ | ప్రశంస | ఆయుర్వేద | “రిగ్-వేదా” = ఔషధం |
| యజుర్ | పూజ | ధనుర్వేద | ధనుష్ = ఆయుధాలు |
| సామ | పాట | గంధర్వవేద | స-రే-గ-మ = సంగీతం |
| అథర్వ | మంత్రం | శిల్ప + అర్థ | “అథర్వ-క్రాఫ్ట్” |
- 16 మహాజనపదాలు (600 BC) – మగధ, వత్స, అవంతి టాప్ త్రయం
- 1వ రిపబ్లిక్: వజ్జి/వృజ్జి (రాజధాని వైశాలి)
4. బౌద్ధం vs జైనిజం – 2-కాలమ్ కిల్
| పాయింట్ | బౌద్ధం | జైనం |
|---|---|---|
| స్థాపకుడు | గౌతముడు (563 BC) | ఋషభుడు → 24వ మహావీరుడు (540 BC) |
| జన్మస్థలం | లుంబిని | కుండగ్రామ (వైశాలి) |
| చిహ్నం | ధర్మచక్రం | సింహం |
| గ్రంథం | త్రిపిటకం | 12 అంగాలు |
| అహింస | మితమైనది | తీవ్రమైనది (మాస్క్, తోటి తోసే) |
| మోక్షం | నిర్వాణం (దుఃఖం ముగింపు) | మోక్షం (సిద్ధలోకం) |
మ్నెమోనిక్: “BL” – బుద్ధ లుంబిని; “JK” – జిన కుండగ్రామ
5. మౌర్యుడు నుండి గుప్తులు – గోల్డెన్ ఫ్రేమ్
| సామ్రాజ్యం | స్థాపకుడు | రాజధాని | GC (గ్రాండ్-చార్ట్) |
|---|---|---|---|
| మౌర్య | చంద్రగుప్తుడు | పాటలిపుత్ర | మెగాస్థనీస్, కౌటిల్యుడు |
| శుంగ | పుష్యమిత్రుడు | పాటలిపుత్ర | అగ్నిమిత్రుడు కాళిదాసు నాటకం |
| శాతవాహన | సిముకుడు | పైఠణ | గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి |
| కుషాణ | కుజుల కడ్ఫిస్ | పురుషపుర | కనిష్క, మహాయాన, 78 శక సంవత్సరం |
| గుప్త | శ్రీ గుప్తుడు | పాటలిపుత్ర | చంద్రగుప్త-I “మహారాజాధిరాజ”, 320 AD ప్రారంభం |
ఫార్ములా:
భారతదేశపు గోల్డెన్ ఏజ్ = గుప్త యుగం (AD 320-550)
కారణాలు: నాగర, దశాంశ వ్యవస్థ, ఆర్యభట, కాళిదాసు, మెహ్రౌలి స్తంభం (ఇనుము)
6. దక్షిణ భారత సంగమ్ & త్రయం
- సంగమ్ = 3 సభలు (మధురై) – 1వ పౌరాణిక; 3వ (చారిత్రక) 1వ–3వ AD
- చేర → వంజి (కేరళ), చిహ్నం ధనుస్సు
- చోళ → ఉరైయూర్ (తరువాత తంజావూరు), చిహ్నం పులి
- పాండ్య → మధురై, చిహ్నం చేప
ట్రిక్: “BTC” – Bank Tiger Cash: Bow-Tiger-Chera-Chola; పాండ్య=చేప (నీరు)
7. ఢిల్లీ సుల్తానేట్ – 5+1 పాలన
| వంశం | సంవత్సరాలు | మొదటి రాజు | విశేషం |
|---|---|---|---|
| స్లేవ్ | 1206-90 | కుతుబ్-ఉద్-దిన్ | కుతుబ్ మినార్ నిర్మించాడు |
| ఖిల్జీ | 1290-1320 | జలాలుద్దిన్ | మార్కెట్ + ధర నియంత్రణ |
| తుగ్లక్ | 1320-1414 | గియాసుద్దిన్ | టోకెన్ కరెన్సీ, దౌలతాబాద్ మార్పు |
| సయ్యద్ | 1414-51 | ఖిజ్ర్ ఖాన్ | మంగోలుల కీలకపాత్ర |
| లోది | 1451-1526 | బహ్లోల్ | ఇబ్రాహీం పానిపట్-1 వద్ద మరణించాడు |
స్మృతి: SLK-T-S-L → “సుల్తాన్ లైక్స్ టీ స్వీట్ లాంగ్” (స్లేవ్-ఖిల్జీ-తుగ్లక్-సయ్యద్-లోది)
8. ముగల్ మన్సబ్దారీ – 1-లైనర్
బాబర్ (1526) → అక్బర్ (1556-1605) → షా జహాన్ (తాజ్) → ఔరంగజేబ్ (పీక్ 1680) → ఫర్రుఖ్ → పతనం 1857
ఫార్ములా: 6+1 = 6 గ్రేట్ + 1 బహాదూర్ (చివరి)
9. యూరోపియన్ వరకు 1857 – ‘C-F-P-D-B’
| కంపెనీ | సంవత్సరం | ప్రదేశం | విషయం |
|---|---|---|---|
| పోర్చుగీస్ | 1498 | కాలికట్ | 1వ ఫ్యాక్టరీ |
| డచ్ | 1602 | మసూలిపట్నం | 1వ ప్రింటింగ్ |
| ఇంగ్లిష్ | 1600 | ఈ.ఐ.కో. | ప్లాసీ యుద్ధం 1757 |
| డానిష్ | 1616 | త్రాంకేబార్ | సెరాంపూర్ కళాశాల |
| ఫ్రెంచ్ | 1664 | పాండిచ్చేరి | వాండివాష్ యుద్ధం 1760 |
ట్రిక్: “కం ఫస్ట్ ప్లీజ్ డూ బెస్ట్” – వచ్చిన క్రమం
10. తిరుగుబాటు-1857 – 5M-5L
- ప్రారంభం 10 మే మీరట్ – మంగళ్ పాండే 29 మార్చి బారాక్పూర్
- 5 ప్రధాన నాయకులు: నానా సాహెబ్, తంతియా టోపే, రాణి లక్ష్మీబాయి, బేగం హజ్రత్ మహల్, కువార్ సింగ్
- ముగింపు: 1858 – గోఐ చట్టం – సెక్రటరీ ఆఫ్ స్టేట్ (ద్వంద్వ నియంత్రణ పోయింది)
11. గవర్నర్ జనరల్స్ ఫార్ములా పట్టిక
| పేరు | సంవత్సరం | పంచ్-పదం |
|---|---|---|
| వారెన్ హాస్టింగ్స్ | 1773 | 1వ |
| కార్న్వాలిస్ | 1786 | పోలీస్+స్థిరపు స్థాపన |
| వెల్లెస్లీ | 1798 | ఉపరితల మిత్ర ఒప్పందం |
| డాల్హౌసీ | 1848 | లాప్స్ విధానం |
| కానింగ్ | 1856 | 1857 + రాణి ప్రకటన 1858 |
12. కాంగ్రెస్ & గాంధీ యుగం
- 1885 బాంబే, ఏ.ఓ.హ్యూమ్, 1వ అధ్యక్షుడు వో.సి.బనర్జీ
- 1905 బెంగాల్ విభజన → స్వదేశీ
- 1916 లక్నో ఒప్పందం – కాంగ్రెస్-లీగ్
- 1919 రౌలాట్ + జలియన్వాలా
- 1920 అసహకార ఉద్యమం – 1వ ప్రజా ఉద్యమం
- 1930 పౌర శాండి ఉద్యమం – డాండీ 12 మార్చి – 24 రోజులు, 390 కి.మీ.
- 1942 భారత్ విడిచి – ‘చేయి లేదా మరణించు’
- 1946 ఐఎన్ఏ విచారణలు – రాష్బిహారి & సుభాష్ చంద్ర
సూత్రం: “19-20-30-40” – 1919,1920,1930,1940 (ప్రధాన దశలు)
13. స్వాతంత్ర్య పూర్తి చక్రం
| ఒప్పందం/పథకం | సంవత్సరం | పంచ్-పాయింట్ |
|---|---|---|
| క్రిప్స్ | 1942 | డొమినియన్ ఆఫర్ |
| వావెల్ | 1945 | సిమ్లా సమావేశం |
| క్యాబినెట్ మిషన్ | 1946 | గ్రూపింగ్; అంతర్వర్తీ ప్రభుత్వం |
| మౌంట్బాటన్ | 1947 | 3-జూన్; 15-ఆగస్ట్ |
14. ఫాస్ట్-ఫైర్ తేదీలు (ఆర్ఆర్బీ ఇష్టపడేవి)
| సంఘటన | సంవత్సరం |
|---|---|
| ప్లాసీ | 1757 |
| రెగ్యులేటింగ్ చట్టం | 1773 |
| స్థిరపు స్థాపన | 1793 |
| చార్టర్ చట్టం | 1853 (1వ ఓపెన్ పోటీ) |
| వెర్నాక్యులర్ ప్రెస్ చట్టం | 1878 |
| ఇల్బర్ట్ బిల్లు | 1883 |
| మార్లే-మింటో | 1909 (వేర్పడిన ఎన్నికల వ్యవస్థ) |
| మాంటేగూ-చెల్మ్స్ఫోర్డ్ | 1919 (ద్వైశాసనం) |
| గవర్న్మెంట్ ఆఫ్ ఇండియా చట్టం | 1935 (ప్రావిన్షియల్ స్వయంపాలన) |
15. ఉపయోగకరమైన మెమోనిక్స్ బ్యాంక
- 6 మతాలు గుర్తించబడ్డాయి: B-C-J-S-P-Z → “బ్రహ్మ-సృష్టించిన జాజీ పాటలు, ప్రజలు జిగ్-జాగ్”
(బౌద్ధం, క్రైస్తవం, జైనిజం, సిక్కిజం, పార్సీ, జోరాస్ట్రియన్) - త్రిపక్ష పోరాటం: P-G-B → “దయచేసి పుస్తకం ఇవ్వండి” (ప్రతిహార, గుర్జర, బుద్ధ-గుప్త?) నిజానికి: ప్రతిహార (గుర్జర), పాల, రాష్ట్రకూటులు (కన్నౌజ్ కోసం)
- దిల్లీ సుల్తానులు ఐదుగురు: SLK-T-S-L → “సుల్తాన్ చక్కని టీని తీపిగా దీర్ఘంగా ఇష్టపడతాడు”
🧠 సాధారణ RRB MCQs – రాపిడ్-ఫైర్
ప్రశ్న 1. శక సంవత్సరాన్ని ఎవరు ప్రారంభించారు & ఎప్పుడు?
కనిష్క, 78 ADప్రశ్న 2. మెహ్రౌలీలోని ఐరన్ పిలర్ ఏ రాజుది?
చంద్ర (గుప్త-II)ప్రశ్న 3. 'హిందూ' అనే పదాన్ని మొదటగా ఉపయోగించింది ఎవరు?
పర్షియన్లు / ఇరానియన్లు (అవెస్తా)ప్రశ్న 4. వైస్రాయ్ ఎగ్జిక్యూటివ్ కౌన్సిల్ సభ్యుడిగా మొదటి భారతీయుడు ఎవరు?
S.P. సింహా, 1909ప్రశ్న 5. 1857 తిరుగుబాటును 'స్వాతంత్ర్య యుద్ధం' అని ఎవరు పిలిచారు?
V.D. సావర్కర్⚡ పరీక్షకు ముందు 30 సెకన్ల చపాతీ
- అశోకుని 3 Cలు: చక్రం, గుహలు (బారాబర్), చౌసా (1వ శాసనం)
- అక్బర్ 3 Pలు: ప్రార్థన (ఇబాదత్ ఖానా), పంచ్-పద్షాహీ, పురాణ-రజ్మనామా
- బ్రిటిష్ 3 Mలు: మెకాలే (మినిట్), మోంటేగూ (డిక్లరేషన్), మౌంట్బాటన్ (ప్లాన్)
మనసులో ఉంచుకో:
“చరిత్ర అంటే కేవలం తేదీలు + నాటకం; నాటకానికి 3-చర్యలు: ఎదుగుదల-శిఖరం-పతనం. ప్రతి చర్యకు ఒక సంవత్సరాన్ని అంటించు – మీరు మార్కులు పొందుతారు!”
📄 ఈ షీట్ను జేబులో వేసుకో, ఒకసారి బయటకు చదువు, బాగా నిద్రపో – ఉదయం పరీక్ష!
BETA
