1. భారత కేంద్రపాలిత ప్రాంతం

1.1 భారత రాజ్యాంగం

• ఆర్టికల్ 1****భారత కేంద్రపాలిత ప్రాంతంనురాష్ట్రాలు,కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు, మరియుభారత ప్రాంతంగా నిర్వచిస్తుంది.
• ఆర్టికల్ 2 కొత్త రాష్ట్రాలనుకేంద్రంలో చేర్చుకోవడంకు ప్రావధానం చేస్తుంది.
• ఆర్టికల్ 3 కొత్త రాష్ట్రాలఏర్పాటు మరియు ప్రస్తుత రాష్ట్రాల సరిహద్దుల మార్పుపై విచారిస్తుంది.
• ఆర్టికల్ 4****కేంద్రానికి రాష్ట్రాల సంబంధంలో ఉన్నఅధికారాలను వివరిస్తుంది.

1.2 ముఖ్యమైన ప్రావధానాలు

1.3 సవరణలు

• ఆర్టికల్ 1ను1వ సవరణ (1951) ద్వారా**“సిక్కిం”**ను రాష్ట్రంగా చేర్చేందుకు సవరించారు.
• ఆర్టికల్ 2ను10వ సవరణ (1961) ద్వారాగోవా, దమన్ మరియు దియూను కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలుగా చేర్చేందుకు సవరించారు.
• ఆర్టికల్ 3ను15వ సవరణ (1963) ద్వారానాగాలాండ్ రాష్ట్ర ఏర్పాటుకు వీలుగా సవరించారు.
• ఆర్టికల్ 4ను42వ సవరణ (1976) ద్వారా ప్రాంబుల్లో**“భారత కేంద్రపాలిత ప్రాంతం”**ను చేర్చేందుకు సవరించారు.

2. కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు

2.1 నిర్వచనం

• కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు****పరిపాలనా పరంగా భారత కేంద్రపాలిత ప్రాంతానికి చెందినవి మరియుకేంద్ర ప్రభుత్వం నేరుగా నియంత్రణలో ఉంటాయి.
• వాటికి లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ లేదాఅడ్మినిస్ట్రేటర్నురాష్ట్రపతి నియమించవచ్చు.

2.2 కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల జాబితా (2024 నాటికి)

2.3 ప్రత్యేక స్థితి

• జమ్మూ మరియు కాశ్మీర్ మరియులడఖ్లకుఆర్టికల్ 370 (2019లో జమ్మూ మరియు కాశ్మీర్‌కు రద్దు చేయబడింది) మరియుఆర్టికల్ 371A (లడఖ్‌కు) కిందప్రత్యేక స్థానం ఉంది.
• దిల్లీకిఆర్టికల్ 239AA కిందప్రత్యేక స్థానం ఉన్నకేంద్రపాలిత ప్రాంతం.

2.4 ముఖ్యమైన తేడాలు: రాష్ట్రం వర్సెస్ కేంద్రపాలిత ప్రాంతం

3. కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల కోసం సంవిధాన ప్రావధానాలు

3.1 ఆర్టికల్స్ 1 నుండి 4

3.2 ముఖ్యమైన సవరణలు

• 1వ సవరణ (1951): సిక్కిమ్‌ను రాష్ట్రంగా చేర్చింది.
• 10వ సవరణ (1961): గోవా, దమన్ మరియు దియూను కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలుగా చేర్చింది.
• 15వ సవరణ (1963): నాగాలాండ్ రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.
• 42వ సవరణ (1976): ప్రాస్థావికలో “భారత కేంద్రపాలిత ప్రాంతం"ను చేర్చింది.

4. ముఖ్యమైన తేదీలు మరియు పదాలు

• 1950: భారత రాజ్యాంగం అమలులోకి వచ్చింది.
• 1956: సిక్కిమ్ రాష్ట్రంగా మారింది.
• 1961: గోవా, దమన్ మరియు దియూ కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలుగా మారాయి.
• 1963: నాగాలాండ్ రాష్ట్రంగా మారింది.
• 1976: ప్రాస్థావికలో “భారత కేంద్రపాలిత ప్రాంతం” చేర్చబడింది.
• 2019: ఆర్టికల్ 370 రద్దు చేయబడింది (జమ్మూ మరియు కాశ్మీర్).
• 2019: లడఖ్ కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా మారింది.

5. తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (SSC, RRB)

5.1 రాష్ట్రం మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతం మధ్య తేడా ఏమిటి?

• ఒక రాష్ట్రానికి ఒకగవర్నర్ మరియు ఒకశాసనసభ ఉంటుంది.
• ఒక కేంద్రపాలిత ప్రాంతంను ఒకలెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ లేదాఅడ్మినిస్ట్రేటర్ పాలిస్తారు మరియు దానికిశాసనసభ ఉండవచ్చు లేదా ఉండకపోవచ్చు.

5.2 ఏ కేంద్రపాలిత ప్రాంతానికి “జాతీయ రాజధాని ప్రాంతం” అనే ప్రత్యేక స్థానం ఉంది?

• దిల్లీ****ఆర్టికల్ 239AA కిందజాతీయ రాజధాని ప్రాంతం.

5.3 ఏ కేంద్రపాలిత ప్రాంతం రెండు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల విలీనంతో ఏర్పడింది?

• చండీగఢ్ 1952లోపంజాబ్ మరియు హర్యానా విలీనంతో ఏర్పడింది.

5.4 2019లో ఏ కేంద్రపాలిత ప్రాంతం ఏర్పడింది?

• లడఖ్ 2019లోజమ్మూ మరియు కాశ్మీర్ నుంచి ఏర్పడింది.

5.5 ఏ కేంద్రపాలిత ప్రాంతాన్ని రాష్ట్రపతి పరిపాలిస్తారు?

• అండమాన్ మరియు నికోబార్ దీవులునురాష్ట్రపతి గవర్నర్ ద్వారా పరిపాలిస్తారు.

6. సారాంశ పట్టిక