1. ভাৰতৰ সংঘ

1.1 ভাৰতৰ সংবিধান

• আৰ্টিকেল 1-এ ভাৰতৰ সংঘক ৰাজ্য, কেন্দ্ৰীয় অঞ্চল, আৰু ভাৰতৰ অঞ্চলৰ সমষ্টি হিচাপে সংজ্ঞা দিয়ে।
• আৰ্টিকেল 2-এ নতুন ৰাজ্যৰ সংঘত অন্তৰ্ভুক্তিৰ ব্যৱস্থা কৰে।
• আৰ্টিকেল 3-এ নতুন ৰাজ্য গঠন আৰু বিদ্যমান ৰাজ্যৰ সীমা পৰিবৰ্তনৰ বিষয়ে ব্যৱস্থা কৰে।
• আৰ্টিকেল 4-এ ৰাজ্যসমূহৰ সন্দৰ্ভত সংঘৰ ক্ষমতাৰ বৰ্ণনা দিয়ে।

1.2 গুৰুত্বপূৰ্ণ বিধানসমূহ

1.3 সংশোধনসমূহ

• আৰ্টিকল 1 ৰ প্ৰথম সংশোধন (1951) ৰ দ্বাৰা “সিক্কিম” ক ৰাজ্য হিচাপে যোগ কৰা হৈছিল।
• আৰ্টিকল 2 ৰ দশম সংশোধন (1961) ৰ দ্বাৰা গোৱা, দামন আৰু দিউ ক কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।
• আৰ্টিকল 3 ৰ পন্ধৰম সংশোধন (1963) ৰ দ্বাৰা নাগালেণ্ড ৰাজ্য গঠনৰ বাবে ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।
• আৰ্টিকল 4 ৰ বিশ্বাস্ত সংশোধন (1976) ৰ দ্বাৰা “ভাৰতৰ সংঘ” ক প্রস্তাবনাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।

2. কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল

2.1 সংজ্ঞা

• কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল হৈছে প্ৰশাসনিকভাৱে ভাৰতৰ সংঘৰ অংশ আৰু কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ প্ৰত্যক্ষ নিয়ন্ত্ৰণত থাকে।
• ইয়াৰ লেফটেনেণ্ট গভৰ্ণৰ বা প্ৰশাসক থাকিব পাৰে, যাক ৰাষ্ট্ৰপতিৰ দ্বাৰা নিযুক্তি দিয়া হয়।

2.2 কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ তালিকা (2024 অনুসৰি)

2.3 বিশেষ অৱস্থা

• জম্মু আৰু কাশ্মীৰ আৰু লাদাখৰ আৰ্টিকল 370 (২০১৯ত জম্মু আৰু কাশ্মীৰৰ বাবে বাতিল কৰা হৈছিল) আৰু আৰ্টিকল 371A (লাদাখৰ বাবে)ৰ অধীনত বিশেষ অৱস্থান আছে।
• দিল্লী এটা কেন্দ্ৰশাসিত অঞ্চল যাৰ আৰ্টিকল 239AAৰ অধীনত বিশেষ অৱস্থান আছে।

2.4 মুখ্য পাৰ্থক্য: ৰাজ্য বনাম কেন্দ্ৰশাসিত অঞ্চল

3. কেন্দ্ৰ আৰু অঞ্চলৰ বাবে সংবিধানিক বিধান

3.1 আৰ্টিকল 1ৰ পৰা 4

3.2 মুখ্য সংশোধনসমূহ

• প্ৰথম সংশোধন (1951): সিক্কিমক ৰাজ্য হিচাপে যোগ দিলে।
• দশম সংশোধন (1961): গোৱা, দামন আৰু দিউক কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল হিচাপে যোগ দিলে।
• পঞ্চদশ সংশোধন (1963): নাগালেণ্ড ৰাজ্য গঠন কৰিলে।
• বিশ্বব সংশোধন (1976): প্ৰস্তাবনাত “ভাৰতৰ সংঘ” যোগ দিলে।

4. গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখ আৰু পদবোৰ

• 1950: ভাৰতৰ সংবিধান কাৰ্যকৰী হ’ল।
• 1956: সিক্কিম ৰাজ্য হ’ল।
• 1961: গোৱা, দামন আৰু দিউ কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল হ’ল।
• 1963: নাগালেণ্ড ৰাজ্য হ’ল।
• 1976: প্ৰস্তাবনাত “ভাৰতৰ সংঘ” যোগ দিলে।
• 2019: অনুচ্ছেদ 370 বাতিল কৰিলে (জম্মু আৰু কাশ্মীৰ)।
• 2019: লদ্দাখ কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল হ’ল।

5. সচৰাচৰ প্ৰশ্নসমূহ (SSC, RRB)

5.1 ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ মাজৰ পাৰ্থক্য কি?

• এখন ৰাজ্যৰ এজন ৰাজ্যপাল আৰু এখন বিধান সভা থাকে।
• এখন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল এজন লেফটেনেণ্ট গভৰ্ণৰ বা প্ৰশাসকৰ দ্বাৰা শাসিত হয় আৰু ইয়াৰ এখন বিধান সভা থাকিবোৰ নাথাকিবোৰ হ’ব পাৰে।

5.2 কোন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ “ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজধানী অঞ্চল” বুলি বিশেষ মৰ্য্যাদা আছে?

• দিল্লী এখন ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজধানী অঞ্চল যাৰ অধীনত আৰ্টিকল 239AA।

5.3 কোন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল দুখন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ একত্ৰীকৰণৰ পিছত গঠিত হৈছিল?

• চণ্ডীগড় 1952 চনত পঞ্জাৱ আৰু হৰিয়ানাৰ একত্ৰীকৰণৰ পিছত গঠিত হৈছিল।

5.4 2019 চনত কোন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল গঠিত হৈছিল?

• লাদাখ 2019 চনত জম্মু আৰু কাশ্মীৰৰ পৰা গঠিত হৈছিল।

5.5 কোন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ প্ৰশাসন ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে কৰে?

• আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জৰ প্ৰশাসন ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে ৰাজ্যপালৰ জৰিয়তে কৰে।

6. সাৰাংশ টেবুল