C.3] అంతర్జాతీయ సంస్థలు, ప్రదేశాలు మరియు వాటి ప్రధాన కార్యాలయాలు

1. సంయుక్త జాతుల సంస్థ (UN)

1.1 అవలోకనం

• స్థాపన: 24 అక్టోబర్ 1945
• ప్రధాన కార్యాలయం: న్యూయార్క్, USA
• ఉద్దేశ్యం: అంతర్జాతీయ సహకారాన్ని ప్రోత్సహించడం, శాంతి మరియు భద్రతను నిలుపుకోవడం, దేశాల మధ్య స్నేహపూర్వక సంబంధాలను అభివృద్ధి చేయడం, మానవ హక్కుల పట్ల గౌరవాన్ని ప్రోత్సహించడం.

1.2 ప్రధాన అవయవాలు

1.3 UN భద్రతా మండలి (UNSC)

• నిర్మాణం: 15 సభ్యులు (5 స్థిర సభ్యులు: USA, రష్యా, చైనా, UK, ఫ్రాన్స్; 10 అస్థిర సభ్యులు, 2 సంవత్సరాల కాలానికి ఎన్నికవుతారు)
• విధులు: అంతర్జాతీయ చట్టాన్ని అమలు చేయడం, సైనిక చర్యలను అధికారిస్తుంది, మరియు ఆంక్షలు విధిస్తుంది.
• ముఖ్యమైన తీర్మానాలు:
  • తీర్మానం 2334 (2017): ఆక్రమిత ప్రాంతాలలో ఇస్రాయెల్ స్థావర కార్యకలాపాలను ఖండించింది.
  • తీర్మానం 1973 (2011): లిబియా పై నో-ఫ్లై జోన్‌ను అధికారించింది.

1.4 అనుబంధ సంస్థలు

2. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO)

2.1 అవలోకనం

• స్థాపన: 7 ఏప్రిల్ 1948
• ప్రధాన కార్యాలయం: జెనీవా, స్విట్జర్లాండ్
• ఫంక్షన్లు: ఆరోగ్యాన్ని ప్రోత్సహించడం, ప్రమాణాలు నిర్ణయించడం, సాంకేతిక సహాయం అందించడం మరియు ప్రపంచ ఆరోగ్య ధోరణులను పర్యవేక్షించడం.

2.2 ముఖ్యమైన కార్యక్రమాలు

• గ్లోబల్ హెల్త్ అబ్జర్వేటరీ (GHO): ఆరోగ్య సూచికలపై డేటా అందిస్తుంది.
• వరల్డ్ హెల్త్ డే: 7 ఏప్రిల్‌ను జరుపుకుంటారు.
• WHO ఎమర్జెన్సీ రెస్పాన్స్: 2014 ఎబోలా వ్యాప్తి మరియు 2020 కోవిడ్-19 మహమ్మారి వంటి ఆరోగ్య సంక్షోభాలకు స్పందనలను సమన్వయం చేస్తుంది.

3. అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి (IMF)

3.1 అవలోకనం

• స్థాపన: 27 డిసెంబర్ 1945
• ప్రధాన కార్యాలయం: వాషింగ్టన్, డి.సి., యుఎస్ఎ
• ఫంక్షన్లు: ప్రపంచ ఆర్థిక ధోరణులను పర్యవేక్షించడం, సభ్య దేశాలకు రుణాలు అందించడం మరియు అంతర్జాతీయ ద్రవ్య సహకారాన్ని ప్రోత్సహించడం.

3.2 ముఖ్య లక్షణాలు

• కోటా వ్యవస్థ: ఓటింగ్ శక్తిని మరియు ఆర్థిక సహకారాన్ని నిర్ణయిస్తుంది.
• ప్రత్యేక డ్రాయింగ్ హక్కులు (SDRs): సభ్య దేశాల అధికారిక నిల్వలను పూరించడానికి ఉపయోగించే రిజర్వ్ కరెన్సీ.
• ముఖ్య రుణాలు:
  • విస్తృత నిధి సౌకర్యం (EFF): ఆర్థిక సంక్షోభంలో ఉన్న దేశాల కోసం.
  • తక్షణ ఆర్థిక సౌకర్యం (RFF): అత్యవసర ఆర్థిక అవసరాల కోసం.

4. వరల్డ్ బ్యాంక్

4.1 అవలోకనం

• స్థాపన: 27 డిసెంబర్ 1945
• ** ప్రధాన కార్యాలయం**: వాషింగ్టన్, డి.సి., యుఎస్ఎ
• ఫంక్షన్లు: అభివృద్ధి ప్రాజెక్టుల కోసం ఆర్థిక మరియు సాంకేతిక సహాయం అందించడం, పేదరికాన్ని తగ్గించడం మరియు స్థిరమైన వృద్ధిని ప్రోత్సహించడం.

4.2 ముఖ్య భాగాలు

• అంతర్జాతీయ పునర్నిర్మాణ మరియు అభివృద్ధి బ్యాంక్ (IBRD): మధ్య ఆదాయ మరియు క్రెడిట్‌వర్తి తక్కువ ఆదాయ దేశాలకు రుణాలు అందిస్తుంది.
• అంతర్జాతీయ అభివృద్ధి సంఘం (IDA): తక్కువ ఆదాయ దేశాలకు వడ్డీ లేని రుణాలు మరియు అనుదానాలు అందిస్తుంది.
• వరల్డ్ బ్యాంక్ గ్రూప్ (WBG): IBRD, IDA, IFC, MIGA మరియు ICSIDలను కలిగి ఉంది.

5. ప్రాంతీయ సంస్థలు

5.1 ఆసియాన్ (దక్షిణ తూర్పు ఆసియా దేశాల సంఘం)

• స్థాపన: 1967 ఆగస్టు 8
• కేంద్ర కార్యాలయం: జకార్తా, ఇండోనేసియా
• సభ్యులు: బ్రూనై, కంబోడియా, ఇండోనేసియా, లావోస్, మలేషియా, మయన్మార్, ఫిలిప్పీన్స్, సింగపూర్, థాయ్‌లాండ్, వియత్నాం
• ప్రధాన కార్యక్రమాలు:
  • ఆసియాన్ వే: సమాఖ్య, అంతర్గత వ్యవహారాలలో జోక్యం లేకుండా, అనౌపచారిక సంభాషణలపై దృష్టి.
  • ఆసియాన్ ఫ్రీ ట్రేడ్ ఏరియా (AFTA): 1992లో ఏర్పాటు చేయబడింది, వాణిజ్య అడ్డుకట్టలను తగ్గించే లక్ష్యంతో.
  • ఆసియాన్+3 (చైనా, జపాన్, దక్షిణ కొరియా): ఆర్థిక సహకారంపై దృష్టి.

5.2 యూరోపియన్ యూనియన్ (EU)

• స్థాపన: 1957 (రోమ్ ఒప్పందం)
• కేంద్ర కార్యాలయం: బ్రస్సెల్స్, బెల్జియం
• సభ్యులు: 27 దేశాలు (బ్రెగ్జిట్ తర్వాత UK తప్ప)
• ప్రధాన సంస్థలు:
  • యూరోపియన్ కమిషన్: EU చట్టాలను ప్రతిపాదిస్తుంది, అమలు చేస్తుంది.
  • యూరోపియన్ పార్లమెంట్: EU పౌరులచే ఎన్నికైనవారు.
  • కౌన్సిల్ ఆఫ్ ది యూరోపియన్ యూనియన్: సభ్య దేశాలను ప్రతినిధిస్తుంది.
  • యూరోపియన్ కోర్ట్ ఆఫ్ జస్టిస్: EU చట్టాన్ని సమానంగా అమలు చేయడాన్ని నిర్ధారిస్తుంది.
• ప్రధాన విధానాలు:
  • షెంగెన్ ఏరియా: 26 EU దేశాల మధ్య ఓపెన్ సరిహద్దులు.
  • యూరోజోన్: యూరోను కరెన్సీగా వాడే 19 దేశాలు.
  • సింగిల్ మార్కెట్: వస్తువులు, సేవలు, మూలధనం, ప్రజల స్వేచ్ఛా గమనం.

5.3 దక్షిణ ఆసియా ప్రాంతీయ సహకార సంఘం (SAARC)

• స్థాపన: 8 డిసెంబర్ 1985
• కేంద్ర కార్యాలయం: కాఠ్మండు, నేపాల్
• సభ్యులు: ఆఫ్ఘనిస్తాన్, బంగ్లాదేశ్, భూటాన్, భారత్, మాల్దీవులు, నేపాల్, పాకిస్తాన్, శ్రీలంక
• ప్రధాన కార్యక్రమాలు:
  • SAARC సెక్రటేరియట్: ప్రాంతీయ సహకారాన్ని సమన్వయం చేస్తుంది.
  • SAARC మానవ హక్కుల కమిషన్: మానవ హక్కులను ప్రోత్సహిస్తుంది.
  • SAARC అభివృద్ధి నిధి: పేదరిక నివారణ మరియు మౌలిక వసతులకు మద్దతు ఇస్తుంది.

5.4 ఆఫ్రికన్ యూనియన్ (AU)

• స్థాపన: 9 జూలై 2002 (OAU స్థానంలో)
• కేంద్ర కార్యాలయం: అడ్డిస్ అబాబా, ఇథియోపియా
• సభ్యులు: 55 దేశాలు
• ప్రధాన కార్యక్రమాలు:
  • ఆఫ్రికన్ యూనియన్ కన్వెన్షన్ ఆన్ సెక్యూరిటీ అండ్ కోఆపరేషన్ ఇన్ ఆఫ్రికా (AU-COMESA): శాంతి మరియు భద్రతను ప్రోత్సహిస్తుంది.
  • ఆఫ్రికన్ కాంటినెంటల్ ఫ్రీ ట్రేడ్ ఏరియా (AfCFTA): ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద ఉచిత వాణిజ్య ప్రాంతం, 2021లో ప్రారంభమైంది.
  • ఆఫ్రికన్ యూనియన్ పీస్ అండ్ సెక్యూరిటీ కౌన్సిల్ (PSC): సంఘర్షణలను పరిష్కరిస్తుంది మరియు శాంతిని ప్రోత్సహిస్తుంది.

6. పోటీ పరీక్షల కోసం కీలక వాస్తవాలు

• UNSCకి వీటో అధికారంతో కూడిన 5 స్థిర సభ్యులు ఉన్నారు.
• WHO ఆరోగ్యంపై ప్రత్యక్ష మాండేట్ కలిగిన ఏకైక UN సంస్థ.
• IMF మరియువరల్డ్ బ్యాంక్ రెండూ వాషింగ్టన్, D.C.లో కేంద్ర కార్యాలయాలు కలిగి ఉన్నాయి.
• ASEAN ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద ప్రాంతీయ ఆర్థిక సమూహం.
• EU ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థ కలిగి ఉంది.
• SAARCలో భారత్ మరియు పాకిస్తాన్ వంటి ప్రధాన దక్షిణ ఆసియా దేశాలు ఉన్నాయి.
• AU విస్తీర్ణం పరంగా ప్రపంచంలో రెండవ అతిపెద్ద ఖండం.