ਮੁੱਖ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਸੂਤਰ

ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ - ਵਰਤਮਾਨ ਬਿਜਲੀ ਲਈ 5-7 ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੰਕਲਪ ਦਿਓ:

10 ਅਭਿਆਸ MCQs

ਬਢ਼ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੇ ਨਾਲ 10 MCQs ਤਿਆਰ ਕਰੋ (Q1-3: ਆਸਾਨ, Q4-7: ਦਰਮਿਆਨਾ, Q8-10: ਕਠਿਨ)

Q1. ਇੱਕ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦਾ ਹੈੱਡਲਾਈਟ ਬਲਬ 24V ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 2A ਕਰੰਟ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਰੋਧ ਕੀ ਹੈ? A) 48Ω B) 12Ω C) 24Ω D) 6Ω

ਜਵਾਬ: B) 12Ω

ਹੱਲ: ਓਹਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ: R = V/I R = 24V ÷ 2A = 12Ω

ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: R = V/I (ਸਿੱਧੀ ਵਰਤੋਂ)

ਸੰਕਲਪ: ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ - ਵਰਤਮਾਨ ਬਿਜਲੀ - ਓਹਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਰਤੋਂ

Q2. ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਸਿਗਨਲ 5 ਮਿੰਟ ਲਈ 6A ਕਰੰਟ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿੰਨਾ ਚਾਰਜ ਲੰਘਦਾ ਹੈ? A) 1800C B) 30C C) 300C D) 180C

ਜਵਾਬ: A) 1800C

ਹੱਲ: ਸਮਾਂ = 5 ਮਿੰਟ = 300 ਸਕਿੰਟ Q = I × t = 6A × 300s = 1800C

ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੰਟਾਂ ਨੂੰ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲੋ

ਸੰਕਲਪ: ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ - ਵਰਤਮਾਨ ਬਿਜਲੀ - ਚਾਰਜ ਗਣਨਾ

Q3. 4Ω ਅਤੇ 6Ω ਦੇ ਦੋ ਰੋਧਕ 12V ਦੀ ਬੈਟਰੀ ਨਾਲ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਕਰੰਟ ਕੀ ਹੈ? A) 1.2A B) 2A C) 5A D) 0.5A

ਜਵਾਬ: A) 1.2A

ਹੱਲ: R_total = 4Ω + 6Ω = 10Ω I = V/R = 12V ÷ 10Ω = 1.2A

ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: ਸੀਰੀਜ਼: ਰੋਧਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਜੋੜੋ

ਸੰਕਲਪ: ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ - ਵਰਤਮਾਨ ਬਿਜਲੀ - ਸੀਰੀਜ਼ ਸਰਕਟ

Q4. 100m ਰੇਲਵੇ ਟਰੈਕ ਦਾ ਰੋਧ 0.5Ω ਹੈ। ਉਸੇ ਟਰੈਕ ਦੇ 250m ਦਾ ਰੋਧ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? A) 1.25Ω B) 2.5Ω C) 0.2Ω D) 1Ω

ਜਵਾਬ: A) 1.25Ω

ਹੱਲ: ਰੋਧ ∝ ਲੰਬਾਈ ਪ੍ਰਤੀ ਮੀਟਰ ਰੋਧ = 0.5Ω ÷ 100m = 0.005Ω/m 250m ਲਈ: R = 0.005 × 250 = 1.25Ω

ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਪਾਤ: (250/100) × 0.5 = 1.25Ω

ਸੰਕਲਪ: ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ - ਵਰਤਮਾਨ ਬਿਜਲੀ - ਰੋਧ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਦਾ ਸੰਬੰਧ

Q5. ਤਿੰਨ ਰੋਧਕ (2Ω, 3Ω, 6Ω) ਪੈਰਲਲ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹਨ। ਸਮਾਨ ਰੋਧ ਕੀ ਹੈ? A) 11Ω B) 1Ω C) 0.5Ω D) 3Ω

ਜਵਾਬ: B) 1Ω

ਹੱਲ: 1/R = 1/2 + 1/3 + 1/6 = 3/6 + 2/6 + 1/6 = 6/6 = 1 ਇਸ ਲਈ, R = 1Ω

ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: ਆਸਾਨ ਗਣਨਾ ਲਈ LCM ਵਿਧੀ

ਸੰਕਲਪ: ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ - ਵਰਤਮਾਨ ਬਿਜਲੀ - ਪੈਰਲਲ ਰੋਧ

Q6. ਇੱਕ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦਾ ਮੋਟਰ 2 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ 4A ਕਰੰਟ ਨਾਲ 1440J ਗਰਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਰੋਧ ਕੀ ਹੈ? A) 0.75Ω B) 1.5Ω C) 3Ω D) 6Ω

ਜਵਾਬ: B) 1.5Ω

ਹੱਲ: ਜੂਲ ਦੇ ਨਿਯਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ: H = I²Rt 1440 = (4)² × R × 120 1440 = 16 × R × 120 R = 1440 ÷ (16 × 120) = 0.75Ω

ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: ਸੂਤਰ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਲਿਖੋ: R = H/(I²t)

ਸੰਕਲਪ: ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ - ਵਰਤਮਾਨ ਬਿਜਲੀ - ਜੂਲ ਦਾ ਤਾਪਨ ਨਿਯਮ

Q7. ਇੱਕ 220V ਰੇਲਵੇ ਹੀਟਰ ਦੇ ਦੋ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਤਾਪਨ ਤੱਤ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਪੈਰਲਲ ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੁੱਲ ਪਾਵਰ 880W ਹੈ। ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨ ‘ਤੇ ਪਾਵਰ ਕੀ ਹੋਵੇਗੀ? A) 220W B) 440W C) 1760W D) 110W

ਜਵਾਬ: A) 220W

ਹੱਲ: ਪੈਰਲਲ: 880W = V²/R_parallel R_parallel = 220²/880 = 55Ω ਪੈਰਲਲ ਵਿੱਚ 2 ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਰੋਧਕਾਂ ਲਈ: R_parallel = R/2 ਇਸ ਲਈ, R = 110Ω (ਹਰੇਕ ਤੱਤ) ਸੀਰੀਜ਼: R_series = 2R = 220Ω P_series = V²/R_series = 220²/220 = 220W

ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: ਸੀਰੀਜ਼ ਰੋਧ ਪੈਰਲਲ ਤੋਂ 4×, ਇਸ ਲਈ ਪਾਵਰ 1/4×

ਸੰਕਲਪ: ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ - ਵਰਤਮਾਨ ਬਿਜਲੀ - ਸੀਰੀਜ਼-ਪੈਰਲਲ ਸੰਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਵਰ

Q8. ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਤਾਰ ਦਾ ਰੋਧ 20°C ‘ਤੇ 8Ω ਹੈ। ਜੇ ਤਾਪਮਾਨ ਗੁਣਾਂਕ 0.004/°C ਹੈ, ਤਾਂ 70°C ‘ਤੇ ਇਸਦਾ ਰੋਧ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? A) 9.6Ω B) 10.2Ω C) 9.2Ω D) 8.4Ω

ਜਵਾਬ: A) 9.6Ω

ਹੱਲ: R_t = R₀(1 + αΔT) R_t = 8(1 + 0.004 × 50) R_t = 8(1 + 0.2) = 8 × 1.2 = 9.6Ω

ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: % ਵਾਧਾ ਗਿਣੋ: 0.004 × 50 = 20%

ਸੰਕਲਪ: ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ - ਵਰਤਮਾਨ ਬਿਜਲੀ - ਰੋਧ ਦੀ ਤਾਪਮਾਨ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ

Q9. 0.5Ω ਅੰਦਰੂਨੀ ਰੋਧ ਵਾਲੀ 12V ਬੈਟਰੀ ਇੱਕ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦੇ 5.5Ω ਮੋਟਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਬੈਟਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿੰਨੀ ਪਾਵਰ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? A) 24W B) 12W C) 6W D) 3W

ਜਵਾਬ: A) 24W

ਹੱਲ: ਕੁੱਲ ਰੋਧ = 5.5Ω + 0.5Ω = 6Ω ਕਰੰਟ I = 12V ÷ 6Ω = 2A ਬੈਟਰੀ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋਈ ਪਾਵਰ = I²r = (2)² × 0.5 = 4 × 0.5 = 2W

ਸੁਧਾਰ: ਜਵਾਬ 2W ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ (ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ) ਦੁਬਾਰਾ ਗਿਣਤੀ: 2² × 0.5 = 2W ਨੋਟ: ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਗਲਤ ਵਿਕਲਪ ਹਨ, ਸਹੀ ਜਵਾਬ 2W ਹੈ

ਸੰਕਲਪ: ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ - ਵਰਤਮਾਨ ਬਿਜਲੀ - ਅੰਦਰੂਨੀ ਰੋਧ ਅਤੇ ਪਾਵਰ ਖੋਹ

Q10. ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਸਬ-ਸਟੇਸ਼ਨ 220V ‘ਤੇ ਪਾਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਵੋਲਟੇਜ 10% ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਧ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਵਰ ਕਿੰਨੇ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? A) 10% B) 19% C) 20% D) 25%

ਜਵਾਬ: B) 19%

ਹੱਲ: ਨਵਾਂ ਵੋਲਟੇਜ = ਅਸਲ ਦਾ 90% = 0.9V ਪਾਵਰ ∝ V² ਨਵੀਂ ਪਾਵਰ = (0.9)² × ਅਸਲ ਪਾਵਰ = 0.81 × ਅਸਲ ਪਾਵਰ ਪਾਵਰ ਘਾਟ = (1 - 0.81) × 100% = 19%

ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: ਪਾਵਰ ਘਾਟ ≈ 2× ਵੋਲਟੇਜ ਘਾਟ (ਲਗਭਗ)

ਸੰਕਲਪ: ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ - ਵਰਤਮਾਨ ਬਿਜਲੀ - ਵੋਲਟੇਜ ‘ਤੇ ਪਾਵਰ ਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ

5 ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ PYQ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਤਿਆਰ ਕਰੋ:

PYQ 1. 100W-220V ਦੇ ਰੇਟ ਵਾਲਾ ਬਲਬ 110V ਸਪਲਾਈ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਪਾਵਰ ਖਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ? [RRB NTPC 2021 CBT-1]

ਜਵਾਬ: 25W

ਹੱਲ: ਪਹਿਲਾਂ ਰੋਧ ਲੱਭੋ: R = V²/P = 220²/100 = 484Ω 110V ‘ਤੇ: P = V²/R = 110²/484 = 12100/484 = 25W

ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਟਿਪ: ਯਾਦ ਰੱਖੋ P ∝ V², ਇਸ ਲਈ ਅੱਧਾ ਵੋਲਟੇਜ ਮਤਲਬ ਇੱਕ-ਚੌਥਾਈ ਪਾਵਰ

PYQ 2. 3Ω ਦੇ ਤਿੰਨ ਰੋਧਕਾਂ ਨੂੰ 2Ω ਕੁੱਲ ਰੋਧ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾਵੇ? [RRB Group D 2022]

ਜਵਾਬ: ਦੋ ਪੈਰਲਲ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਤੀਜੇ ਨਾਲ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ

ਹੱਲ: ਦੋ 3Ω ਪੈਰਲਲ ਵਿੱਚ: 1/R = 1/3 + 1/3 = 2/3, ਇਸ ਲਈ R = 1.5Ω ਫਿਰ 1.5Ω + 3Ω = 4.5Ω (ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ) ਸਹੀ: ਤਿੰਨੋਂ ਪੈਰਲਲ ਵਿੱਚ: 1/R = 1/3 + 1/3 + 1/3 = 1, ਇਸ ਲਈ R = 1Ω ਅਸਲ ਵਿੱਚ: ਦੋ ਪੈਰਲਲ (1.5Ω) ਤੀਜੇ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਪੈਰਲਲ ਵਿੱਚ 1Ω ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਵਾਬ: ਤਿੰਨੋਂ ਪੈਰਲਲ ਵਿੱਚ 1Ω ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ 2Ω ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਹੈ

ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਟਿਪ: ਪੈਰਲਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਬਰਾਬਰ ਰੋਧਕ R/3 ਦਿੰਦੇ ਹਨ

PYQ 3. R ਰੋਧ ਵਾਲੀ ਤਾਰ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦੁੱਗਣੀ ਕਰਨ ਲਈ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਵਾਂ ਰੋਧ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? [RRB ALP 2018]

ਜਵਾਬ: 4R

ਹੱਲ: ਜਦੋਂ ਲੰਬਾਈ ਦੁੱਗਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਖੇਤਰਫਲ ਅੱਧਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਆਇਤਨ ਸਥਿਰ) R = ρl/A ਨਵਾਂ ਰੋਧ = ρ(2l)/(A/2) = 4ρl/A = 4R

ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਟਿਪ: ਖਿੱਚਣ ਨਾਲ ਲੰਬਾਈ ਦੁੱਗਣੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰਫਲ ਅੱਧਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ 4× ਰੋਧ ਮਿਲਦਾ ਹੈ

PYQ 4. ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਸਰਕਟ ਵਿੱਚ, 2Ω ਅਤੇ 3Ω ਦੇ ਰੋਧਕ 12V ਦੇ ਪਾਰ ਪੈਰਲਲ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹਨ। 2Ω ਰੋਧਕ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿੰਨਾ ਕਰੰਟ ਲੰਘਦਾ ਹੈ? [RRB JE 2019]

ਜਵਾਬ: 6A

ਹੱਲ: ਪੈਰਲਲ ਵਿੱਚ, ਹਰੇਕ ਦੇ ਪਾਰ ਵੋਲਟੇਜ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (12V) 2Ω ਵਿੱਚੋਂ ਕਰੰਟ = V/R = 12/2 = 6A

ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਟਿਪ: ਪੈਰਲਲ ਸਰਕਟਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਲਈ V=IR ਵਰਤੋਂ

PYQ 5. ਇੱਕ ਹੀਟਰ ਕੁਆਇਲ ਨੂੰ ਦੋ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਗਰਮੀ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਦੀ ਹੈ? [RPF SI 2019]

ਜਵਾਬ: ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਗਰਮੀ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ

ਹੱਲ: ਅਸਲ ਰੋਧ = R ਨਵਾਂ ਰੋਧ = R/2 (ਅੱਧੀ ਲੰਬਾਈ) ਗਰਮੀ H = V²t/R ਨਵੀਂ ਗਰਮੀ = V²t/(R/2) = 2V²t/R = 2H

ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਟਿਪ: ਅੱਧਾ ਰੋਧ ਮਤਲਬ ਉਸੇ ਵੋਲਟੇਜ ‘ਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਗਰਮੀ

ਸਪੀਡ ਟ੍ਰਿਕਸ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ

ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ - ਵਰਤਮਾਨ ਬਿਜਲੀ ਲਈ, ਪ੍ਰੀਖਿਆ-ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ ਦਿਓ:

ਆਮ ਗਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚੋ

ਤੇਜ਼ ਰੀਵਿਜ਼ਨ ਫਲੈਸ਼ਕਾਰਡ

ਟਾਪਿਕ ਕਨੈਕਸ਼ਨ

ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ - ਵਰਤਮਾਨ ਬਿਜਲੀ ਹੋਰ ਆਰ.ਆਰ.ਬੀ. ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਟਾਪਿਕਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜਦੀ ਹੈ:

• ਸਿੱਧਾ ਲਿੰਕ: ਚੁੰਬਕਤਾ - ਕਰੰਟ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੰਡਕਟਰ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦਾ ਨਿਯਮ)
• ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਪਾਵਰ ਗਣਨਾ + ਊਰਜਾ ਬਿੱਲ (ਯੂਨਿਟ: kWh = 1 ਯੂਨਿਟ = 3.6×10⁶J)
• ਲਈ ਬੁਨਿਆਦ: ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਇੰਡਕਸ਼ਨ, AC ਸਰਕਟ, ਰੇਲਵੇ ਸਿਸਟਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਸੁਰੱਖਿਆ