ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੋਧਾਂ
ਰਾਜਨੀਤੀ | ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੋਧਾਂ – 60 ਮਿੰਟ ਰੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੀਟ
(RRB NTPC/Group-D/ALP Stage-2 ਲਈ)
🔖 1. ਜ਼ਰੂਰੀ 5 W’s
- ਕੀ: “ਅਨੁਛੇਦ 368 ਤਹਿਤ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਬਦਲਾਅ”
- ਕੌਣ: ਸਿਰਫ਼ ਸੰਸਦ (ਰਾਜ ਸਭਾ + ਲੋਕ ਸਭਾ)
- ਕਦੋਂ: 1951 → ਹੁਣ ਤੱਕ 105 ਸੋਧਾਂ (ਤਾਜ਼ਾ: 105ਵੀਂ, 2021)
- ਕਿੱਥੇ: 3 ਰਸਤੇ – ਸਧਾਰਨ ਬਹੁਮਤ / ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਹੁਮਤ / ਵਿਸ਼ੇਸ਼ + ≥½ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ
- ਕਿਉਂ: ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨਾ, ਸਮਾਜ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣਾ
⚡ 2. ਮੇਗਾ-ਲਿਸਟ (ਟੌਪ 20) – ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਤੇਜ਼ ਟੇਬਲ – ਸੋਧ, ਸਾਲ, 1 ਲਾਈਨ ਪ੍ਰਭਾਵ
| # | ਸਾਲ | 1-ਲਾਈਨ ਪ੍ਰਭਾਵ | ਪਰੀਖਿਆ-ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੱਕ |
|---|---|---|---|
| 1st | 1951 | 9ਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਜ਼ਮੀਨ-ਸੁਧਾਰ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ | “1-9 Land” |
| 7th | 1956 | ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸੰਗਠਨਾ | “7 States” |
| 10th | 1961 | ਦਾਦਰਾ-ਐਨ-ਹਵੇਲੀ → ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ | “10 Dad” |
| 12th | 1962 | ਗੋਆ-ਦਮਨ-ਦਿਉ → ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ | “12 Goa” |
| 13th | 1962 | ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਰਾਜ + ਆਰਟਿਕਲ 371A | “13 Nag” |
| 21st | 1967 | ਸਿੰਧੀ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ | “21 Sindhi” |
| 24th | 1971 | ਨਿਆਂਕ ਸਮੀਖਿਆ ‘ਤੇ ਰੋਕ; ਆਰਟਿਕਲ 13(4) ਸ਼ਾਮਲ | “24 Court-cut” |
| 25th | 1971 | ਸੰਪਤੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਮੂਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਹਟਿਆ; ਆਰਟਿਕਲ 31C | “25 Property-out” |
| 26th | 1971 | ਪ੍ਰਾਈਵੀ ਪਰਸਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ | “26 Prince-out” |
| 31st | 1973 | ਈਸੀ ਸੀਟਾਂ ਵਧਾਈਆਂ, 2001 ਤੱਕ ਫ੍ਰੀਜ਼ | “31 Seats till 2001” |
| 36th | 1975 | ਸਿਕ्कਿਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਰਾਜ ਬਣਿਆ | “36 Sik-Associate” |
| 38th | 1975 | ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਅਧਿਕਾਰ; ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜ ਆਰਟਿਕਲ 352 | “38 Emergency” |
| 42nd | 1976 | ਮਿੰਨੀ-ਸੰਵਿਧਾਨ; ਪreamble ਵਿੱਚ “ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਧਰਮਨਿਰਪੇਖ” ਜੋੜਿਆ | “42 Mini” |
| 44th | 1978 | ਸੰਪਤੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੱਕ ਬਣਿਆ; ਆਰਟਿਕਲ 300A | “44 Property-Legal” |
| 52nd | 1985 | ਵਿਰੋਧੀ-ਭੇਦਭਾਵ ਕਾਨੂੰਨ (10ਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ) | “52 Defect-Killer” |
| 61st | 1988 | ਵੋਟਿੰਗ ਉਮਰ 18-21 ਸਾਲ | “61 Vote-18” |
| 69th | 1991 | ਦਿੱਲੀ → ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ | “69 Dilli-UT” |
| 73rd | 1992 | ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਗ-IX) | “73 Gram-Sabha” |
| 74th | 1992 | ਨਗਰ ਨਿਗਮ (ਭਾਗ-IXA) | “74 Nagar-Raj” |
| 86th | 2002 | ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ 6-14 ਸਾਲ; ਆਰਟਿਕਲ 21A | “86 School-RTE” |
| 92nd | 2003 | 0-6 ਸਾਲ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ DPSP ਵਿੱਚ | “92 Tiny-Tots” |
| 97th | 2011 | ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਰਟਿਕਲ 43B ਬਣਾਇਆ | “97 Co-op” |
| 101st | 2016 | ਜੀਐਸਟੀ; ਆਰਟਿਕਲ 279A → ਜੀਐਸਟੀ ਕੌਂਸਲ | “101 One-Tax” |
| 103rd | 2019 | 10% EWS ਰਾਖਵਾਂ; ਆਰਟਿਕਲ 15(6), 16(6) | “103 EWS-10” |
| 104th | 2020 | ਲੋਕ/ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ SC/ST ਰਾਖਵਾਂ 2030 ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ | “104 Res-2030” |
| 105th | 2021 | State list → Concurrent list: “Co-operative societies” | “105 Shift-List” |
🧠 3. ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ
- 1-9 Land → 1ਵੀਂ ਸੋਧ → 9ਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ → ਜ਼ਮੀਨੀ ਕਾਨੂੰਨ
- 7 States → 7ਵੀਂ = ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਸੰਗਠਨਾ
- 42 = 4+2 = “Mini” (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ)
- 73-74 = “ਡਬਲ ਪੰਚਾਇਤ” (ਪੇਂਡੂ + ਸ਼ਹਿਰੀ)
- 101 = “ਇੱਕ-ਟੈਕਸ” (GST)
🔢 4. ਸੋਧਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ @ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ
| ਰਸਤਾ | ਲੋੜ | ਉਦਾਹਰਨ |
|---|---|---|
| ਸਧਾਰਨ ਬਹੁਮਤ | RS+LS >50% ਹਾਜ਼ਰ ਅਤੇ ਵੋਟਿੰਗ | ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ/ਨਾਂ ਬਦਲਣਾ (3ਵੀਂ) |
| ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਹੁਮਤ | ≥2/3 ਮੈਂਬਰ ਹਾਜ਼ਰ ਅਤੇ ਵੋਟਿੰਗ + ≥½ ਕੁੱਲ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ | 24ਵੀਂ, 42ਵੀਂ, 101ਵੀਂ |
| ਵਿਸ਼ੇਸ਼ + ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ | ਉਪਰੋਕਤ + ≥½ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ | ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣ (11ਵੀਂ), 7ਵੀਂ (ਅਨੁਸੂਚੀਆਂ), 61ਵੀਂ (ਵੋਟ ਉਮਰ) |
❓ 5. ਸੰਭਾਵਿਤ MCQs (ਉੱਤਰ ਲੁਕੇ ਹੋਏ)
(ਟੈਪ ਕਰੋ ਜਾਂਚਣ ਲਈ)
Q1. ਕਿਹੜੀ ਸੋਧ ਨੇ “ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੇਖ” ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ?
42ਵੀਂ ਸੋਧ, 1976
Q2. 9ਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਕਿਹੜੀ ਸੋਧ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ?
1ਵੀਂ ਸੋਧ, 1951
Q3. ਵੋਟਿੰਗ ਉਮਰ 21 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 18 ਸਾਲ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤੀ –
61ਵੀਂ ਸੋਧ, 1988
Q4. ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕਰ (GST) ਕਿਸ ਰਾਹੀਂ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ –
101ਵੀਂ ਸੋਧ, 2016
Q5. ਕਿਹੜੀ ਸੋਧ ਨੂੰ “ਮਿੰਨੀ ਸੰਵਿਧਾਨ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
42ਵੀਂ ਸੋਧ
Q6. ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਹੱਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਹੱਕ ਕਿਸ ਨੇ ਹਟਾਇਆ –
44ਵਾਂ ਸੋਧ, 1978 (ਆਰਟੀਕਲ 300A)
Q7. ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਬਗਾਵਤ ਰੋਕਣ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਕਿਸ ਸੋਧ ਵਿੱਚ ਹਨ –
52ਵਾਂ ਸੋਧ, 1985 (10ਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ)
Q8. ਕਿਹੜੀ ਸੋਧ ਨੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ?
73ਵਾਂ ਸੋਧ, 1992
Q9. ਸਿੱਕਿਮ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਦਾ ਦਰਜਾ ਕਿਸ ਅਧੀਨ ਮਿਲਿਆ –
36ਵਾਂ → ਸਹਿਯੋਗੀ (1975); 35ਵਾਂ → ਪੂਰਾ ਰਾਜ (1975) (ਨੋਟ: ਪਹਿਲਾਂ 36ਵਾਂ, ਫਿਰ 35ਵਾਂ – ਚਾਲ!)
Q10. ਤਾਜ਼ਾ (105ਵਾਂ) ਸੋਧ ਕਿਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ –
“ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ” ਨੂੰ ਰਾਜ ਸੂਚੀ ਤੋਂ ਸਾਂਝੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨਾ
✔️ 6. ਇਕ ਮਿੰਟ ਦਾ ਚੈਕਲਿਸਟ
- ਪ੍ਰੀਸੰਬਲ ਕੁੰਜੀ ਸ਼ਬਦ – ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ, ਸੈਕਿਊਲਰ, ਇੰਟੀਗ੍ਰਿਟੀ (42ਵਾਂ)
- 9ਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦਾ ਮਕਸਦ – ਜ਼ਮੀਨ ਸੁਧਾਰ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇਣਾ
- ਸੋਧ ਦੇ 3 ਰਸਤੇ – ਸਧਾਰਣ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਵਿਸ਼ੇਸ਼+ਰਾਜ
- 42ਵਾਂ = ਮਿਨੀ; 44ਵਾਂ = ਜਾਇਦਾਦ FR ਤੋਂ ਬਾਹਰ
- 73-74 = ਸਥਾਨਕ ਸਵੈ-ਸਰਕਾਰ ਜੋੜੇ; 101 = ਜੀਐਸਟੀ; 103 = 10% EWS
ਦੁਹਰਾਓ → ਯਾਦ ਕਰੋ → ਇਮਤਿਹਾਨ ਵਿੱਚ ਚਮਕੋ!
BETA
