ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮਾਂਰੇਖਾ - ਤੇਜ਼ ਸੋਧ
ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾ – 60 ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਚੀਟ ਸ਼ੀਟ
ਮੁੱਖ ਬਿੰਦੂ (ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ)
- 2500-1900 ਈਸਾ ਪੂਰਵ: ਪਰਿਪੱਕ ਹੜੱਪਣ ਚਰਨ; ਮੋਹਨਜੋਦੜੋ ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਭੰਡਾਰ ਅਤੇ ਲੋਥਲ ਵਿੱਚ ਡੌਕ
- 1500 ਈਸਾ ਪੂਰਵ: ਰਿਗਵੇਦ ਸੰਕਲਿਤ; ਆਰੀਆਂ ਖੈਬਰ ਅਤੇ ਬੋਲਨ ਦਰਿਆਚੋਂ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ
- ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ: ਦੂਜੀ ਨਗਰੀਕਰਨ ਸ਼ੁਰੂ; ਜੈਨ ਧਰਮ (ਮਹਾਵੀਰ 599 ਈਸਾ ਪੂਰਵ) ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ (ਗੌਤਮ 563 ਈਸਾ ਪੂਰਵ) ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ
- 516 ਈਸਾ ਪੂਰਵ: ਪਰਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਡਾਰੀਅਸ ਨੇ ਗੰਧਾਰ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ (ਪਰਸੇਪੋਲਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲਿਖਤ)
- 326 ਈਸਾ ਪੂਰਵ: ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਸਿੰਧੂ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪੋਰਸ ਨਾਲ ਹਾਇਡਸਪਿਸ ਦੀ ਲੜਾਈ
- 261 ਈਸਾ ਪੂਰਵ: ਅਸ਼ੋਕ ਕਲਿੰਗ ਯੁੱਧ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ; ਧਮਮ ਨੀਤੀ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤੰਭ/ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਿੰਘ ਚੋਟੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ
- 78 ਈਸਵੀ: ਸਕਾ ਯੁਗ ਸ਼ੁਰੂ (ਕਨਿਸ਼ਕ) – ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਆਧਾਰ
- 320 ਈਸਵੀ: ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਪਹਿਲਾ ਗੁਪਤ ਯੁਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ – ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਦਸ਼ਮਲਵ ਅੰਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ “ਸੋਨੇਲਾ ਯੁਗ”
- 606 ਈਸਵੀ: ਹਰਸ਼ਵਰਧਨ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕੰਨੌਜ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਚੀਨੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰੀ ਹਿਊਨ-ਤਸਾਂਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ
- 711 ਈਸਵੀ: ਮੁਹੰਮਦ-ਬਿਨ-ਕਾਸਿਮ ਸਿੰਧ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਦਾ ਹੈ – ਪਹਿਲੀ ਇਸਲਾਮੀ ਪਕੜ
- 1192: ਤਰਾਇਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲੜਾਈ – ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਤੀਜਾ ਮੁਹੰਮਦ ਗੋਰੀ ਤੋਂ ਹਾਰਦਾ ਹੈ; ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
- 1526: ਬਾਬਰ ਪਾਨੀਪਤ-ਇਕ ਵਿੱਚ ਇਬਰਾਹੀਮ ਲੋਦੀ ਨੂੰ ਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਮੁਗਲ ਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ
- 1600: ਰਾਣੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਰਾਇਲ ਚਾਰਟਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ
- 1757: ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਈਆਈਸੀ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਦਿਵਾਨੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਘੜੀ ਸ਼ੁਰੂ
- 1857: ਸਿਪਾਹੀ ਬਗਾਵਤ/ਸਵਤੰਤਰਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜੰਗ; ਰਾਣੀ ਦਾ ਐਲਾਨ (1858) ਕੰਪਨੀ ਰਾਜ ਖਤਮ
- 1885: ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਗੋਕੁਲਦਾਸ ਤੇਜਪਾਲ (ਮੁੰਬਈ) ਵਿੱਚ ਏ.ਓ. ਹਿਊਮ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ
- 1905: ਲਾਰਡ ਕਰਜ਼ਨ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਵਿਭਾਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ – ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਬਹਿਸਕਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ
- 1919: ਰੌਲੈਟ ਐਕਟ ਅਤੇ ਜਲਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ (13 ਅਪ੍ਰੈਲ) – ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ
- 1930: ਡਾਂਡੀ ਮਾਰਚ (12 ਮਾਰਚ-6 ਅਪ੍ਰੈਲ) – ਨਮਕ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਿਆ; ਨਾਅਹਿੰਸਾ ਅਣਉਪਸ਼ਮਨ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ
- 1946: ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਬਗਾਵਤ ਅਤੇ ਆਈਐਨਏ ਮੁਕੱਦਮੇ – ਆਖਰੀ ਧੱਕਾ; 15 ਅਗਸਤ 1947 ਆਜ਼ਾਦੀ, 26 ਜਨਵਰੀ 1950 ਗਣਤੰਤਰ
ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫਾਰਮੂਲੇ/ਨਿਯਮ
| ਫਾਰਮੂਲਾ/ਨਿਯਮ |
ਲਾਗੂ ਕਰਨ |
| ਨੰਦਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ (345-321 ਈ.ਪੂ.) + 21 ਸਾਲ = ਮੌਰਿਆ ਉਭਾਰ |
ਤੁਰੰਤ ਮੌਰਿਆ ਆਰੰਭ ਦਾ ਸਾਲ |
| ਗੁਪਤਾ ਰਾਜਾ ਨੰਬਰ × 40 + 320 ≈ ਰਾਜਾਭਿੇਕ ਸਾਲ (ਅੰਦਾਜ਼ਾ) |
ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਦੂਜਾ 375 ਈ. ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖੋ |
| 100 ਸਾਲ ਦਾ ਖਾਲੀ ਨਿਯਮ: ਪਾਨੀਪਤ ਦੀ ਲੜਾਈਆਂ (1526, 1556, 1761) |
ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ ਭਰੋ: ਪਹਿਲੀ-ਦੂਜੀ ਵਿਚ 30 ਸਾਲ, ਦੂਜੀ-ਤੀਜੀ ਵਿਚ 205 ਸਾਲ |
| “ਲੜਾਈ ਦਾ ਸਾਲ = ਰਾਜੇ ਦੀ ਉਮਰ” ਚਾਲ: ਪਲਾਸੀ 1757 ≈ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਦੀ ਉਮਰ 23 |
ਨੌਜਵਾਨ ਨਵਾਬ ਯਾਦ ਰੱਖੋ |
| 1905 ਬੰਗਾਲ ਵੰਡ + 6 ਸਾਲ = ਦਿੱਲੀ ਦਰਬਾਰ 1911 (ਵਾਪਸੀ) |
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਕੜੀ |
| 1857 ਬਗਾਵਤ + 90 ਸਾਲ = ਆਈਐਨਏ ਮੁਕੱਦਮੇ 1946 (ਦੋਵੇਂ ਫੌਜੀ) |
ਦੋ ਸੈਨਿਕ ਬਗਾਵਤਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜੋ |
| “50 ਜੋੜੋ” ਨਿਯਮ: ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ 1942 + 5 = ਆਜ਼ਾਦੀ 1947 |
5 ਸਾਲ ਦਾ ਖਾਲੀ ਯਾਦ ਰੱਖੋ |
| ਚਾਰਟਰ ਤੋਂ ਤਾਜ: ਈਆਈਸੀ 1600 + 258 = ਤਾਜ ਰਾਜ 1858 |
ਕੰਪਨੀ–ਤਾਜ ਬਦਲਾਅ |
| “1000 ਘਟਾਓ” ਹੜੱਪਾ: 2500 ਈ.ਪੂ. – 1000 = ਰਿਗਵੈਦਿਕ ਆਰੰਭ 1500 ਈ.ਪੂ. |
ਵੈਦਿਕ ਹੜੱਪਾ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ |
| “ਵਿਚ-11” ਸਕਾ: 78 ਈ. ਕਨਿਸ਼ਕ; 11×7=77≈78 |
ਕਨਿਸ਼ਕ ਦਾ ਸਾਲ |
ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ
- “H-G-M-A-S” – ਹੜੱਪਾ ⇢ ਗੁਪਤਾ ⇢ ਮੌਰਿਆ ⇢ ਮੁਗਲ ⇢ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ (ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮਹਾਨ ਸਾਮਰਾਜ)
- “ਦੋ-ਲੜਾਈ-P” – ਪਾਨੀਪਤ (1526, 1556, 1761) ਅਤੇ ਪਲਾਸੀ (1757) = “PP” ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵੱਲ ਸ਼ਕਤੀ ਬਦਲਾਅ ਲਈ
- “G-AND-H” – ਗਾਂਧੀ (1915 ਵਾਪਸੀ) ਅਤੇ ਹਿਊਮ (1885) ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਬਣਾਈ = “GANDH”
- “7-11” ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦਾਖਲਾ – 711 ਸਿੰਧ (ਕਾਸਿਮ) ਅਤੇ 1757 ਪਲਾਸੀ (ਕਲਾਈਵ) ਦੋਵੇਂ “11” ਨਾਲ ਖਤਮ – ਇਸਲਾਮੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬੀਚਹੈਡ
- “ਨਮਕ-30” – ਨਮਕ ਮਾਰਚ 1930; ਸਿਵਲ ਅਣਆਗਿਆਕਾਰੀ 1930-34 ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ; 30 = “ਥਰਟੀ-ਥਰਟੀ” ਗਾਂਧੀ
ਆਮ ਗਲਤੀਆਂ
| ਗਲਤੀ |
ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ |
| ਬੁੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾਵੀਰ ਦੇ ਜਨਮ ਸਾਲ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ |
ਬੁੱਧ 563 ਈ.ਪੂ., ਮਹਾਵੀਰ 599 ਈ.ਪੂ. (36 ਸਾਲ ਦਾ ਅੰਤਰ) |
| ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਅਕਬਰ ਨੇ 1580 ਵਿੱਚ ਦਿਨ-ਏ-ਇਲਾਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ |
ਅਸਲ ਵਿੱਚ 1582; “2” ਨੂੰ “ਇਲਾਹੀ” ਲਈ ਯਾਦ ਰੱਖੋ |
| 1857 ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪਹਿਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜੰਗ ਮੰਨਣਾ |
ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਵਿਦਰੋਹ ਸੀ; ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੇਤਨਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਹੈ |
| ਪਲਾਸੀ ਅਤੇ ਬਕਸਰ ਦੀ ਭੰਬੀਰਖੇਤੀ |
ਪਲਾਸੀ 1757 (ਬੰਗਾਲ), ਬਕਸਰ 1764 (ਅਖਿਲ ਭਾਰਤ ਦਿਵਾਨੀ) |
| 26 ਜਨਵਰੀ 1950 ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ ਗਿਣਨਾ |
15 ਅਗਸਤ 1947 = ਆਜ਼ਾਦੀ; 26 ਜਨਵਰੀ 1950 = ਗਣਤੰਤਰ |
ਆਖਰੀ ਪਲ ਦੀਆਂ ਟਿਪਾਂ
- ਟਾਈਮਲਾਈਨ ਸਵਾਲ ਅਕਸਰ ਘਟਨਾ-ਸਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ; ਪਹਿਲਾਂ ±50 ਸਾਲ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਤੁਰੰਤ ਬਾਹਰ ਕਰੋ।
- 6ਵੀਂ ਈ.ਪੂ.–6ਵੀਂ ਈ.ਸ. ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ: ਵੈਦਿਕ → ਮਹਾਜਨਪਦ → ਮੌਰਿਆ → ਸ਼ੁੰਗ-ਕਨਿਸ਼ਕ → ਗੁਪਤ, ਕ੍ਰਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ।
- ਵਿਦਰੋਹ ਯੁਗ: 1857-58-60 (ਵਿਦਰੋਹ-ਘੋਸ਼ਣਾ-ਨੀਲ) – ਤਿੰਨ “0/7/8” ਸਾਲ।
- ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆੰਦੋਲਨ: 1885 (ਆਈ.ਐਨ.ਸੀ.) → 1905 (ਵੰਡ) → 1919 (ਰੌਲਟ/ਜਲ.) → 1942 (ਛੱਡੋ) → 1947 (ਆਜ਼ਾਦ) – 5/5/14/23/5 ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤਰ।
- ਜੇ ਦੋ ਸਾਲ ਨੇੜੇ ਲੱਗਣ, ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਚੁਣੋ (ਉਦਾ., 1600 ਚਾਰਟਰ, 1700 ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ)।
ਤੁਰੰਤ ਅਭਿਆਸ (5 ਐਮ.ਸੀ.ਕਿਊ.)
1. ਹੇਠਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਹਰਪਪਨ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਆਇਆ?
A. ਮੌਰਿਆ ਸਾਮਰਾਜ B. ਰਿਗ-ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ C. ਬੁੱਧਿਸਟ ਸਭਾਵਾਂ D. ਨੰਦ ਰਾਜਵੰਸ਼
**ਜਵਾਬ: B. ਰਿਗ-ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ**
2. 78 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਕ ਸੰਵਤ ਕਿਸ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ?
A. ਕਨਿਸ਼ਕ B. ਰੁਦ੍ਰਦਾਮਨ C. ਅਸ਼ੋਕ D. ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਦੂਜਾ
**ਜਵਾਬ: A. ਕਨਿਸ਼ਕ**
3. ਲੜਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸਾਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਓ: (1) ਪਾਨੀਪਤ-ਪਹਿਲੀ, (2) ਪਲਾਸੀ, (3) ਬਕਸਰ
A. 1526, 1757, 1764 B. 1556, 1757, 1761 C. 1526, 1764, 1757 D. 1761, 1757, 1565
**ਜਵਾਬ: A. 1526, 1757, 1764**
4. ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਵੰਡ (1905) ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਾਇਸਰਾਇ ਕੌਣ ਸੀ?
A. ਲਾਰਡ ਕਰਜ਼ਨ B. ਲਾਰਡ ਮਿੰਟੋ C. ਲਾਰਡ ਰਿਪਨ D. ਲਾਰਡ ਲੈਂਸਡਾਊਨ
**ਜਵਾਬ: A. ਲਾਰਡ ਕਰਜ਼ਨ**
5. ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਰਾਇਲ ਚਾਰਟਰ ਕਿਸ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ?
A. ਜੇਮਜ਼-ਪਹਿਲਾ B. ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ-ਪਹਿਲੀ C. ਚਾਰਲਜ਼-ਦੂਜਾ D. ਜਾਰਜ-ਤੀਜਾ
**ਜਵਾਬ: B. ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ-ਪਹਿਲੀ**
BETA
