ભારતીય ઇતિહાસ સમયરેખા - ઝડપી પુનરાવર્તન
ભારતીય ઇતિહાસ ટાઇમલાઇન – ૬૦ સેકન્ડનું ચીટ શીટ
મુખ્ય મુદ્દાઓ (એક વાક્યમાં)
- 2500-1900 BCE: પરિપક્વ હરપ્પન તબક્કો; મોહેંજો-દારોમાં કોઠારો અને લોથલમાં ડોક
- 1500 BCE: ઋગ્વેદ સંકલિત; આર્યો ખૈબર અને બોલાન પાસથી પ્રવેશે છે
- 6મી સદી BCE: બીજી નગરીકરણ શરૂ; જૈન ધર્મ (મહાવીર 599 BCE) અને બૌદ્ધ ધર્મ (ગૌતમ 563 BCE)નો જન્મ
- 516 BCE: પર્શિયન શાસક દારિયસ ગંધારને જોડે છે (પર્સેપોલિસમાં પ્રથમ વિદેશી શિલાલેખ)
- 326 BCE: અલેક્ઝાન્ડર સિંધુ પાર કરે છે; પોરસ સામે હાઈડાસ્પીઝની લડાઈ
- 261 BCE: અશોક કલિંગ યુદ્ધ જીતે છે; ધમ્મ નીતિ અપનાવે છે અને સ્તંભ/અદ્ભુત સિંહ મૂખવાળા શિરોભાગો શરૂ કરે છે
- 78 CE: શક સંવત શરૂ (કનિષ્ક) – ભારતીય રાષ્ટ્રીય કેલેન્ડરનો આધાર
- 320 CE: ચંદ્રગુપ્ત પ્રથમ ગુપ્ત સંવત શરૂ કરે છે – સંસ્કૃત અને દશાંશ સંખ્યા પદ્ધતિનો “સુવર્ણ યુગ”
- 606 CE: હર્ષવર્ધન રાજધાની કનોજ ખસેડે છે; ચીની યાત્રી હ્યૂએન-ત્સાંગ મુલાકાત લે છે
- 711 CE: મુહમ્મદ-બિન-કાસિમ સિંધ પર કબજો કરે છે – પ્રથમ ઇસ્લામિક પગથિયું
- 1192: તરાઈની બીજી લડાઈ – પૃથ્વીરાજ ત્રીજાનો મુહમ્મદ ગોરી સામે પરાજય; દિલ્લી સલ્તનત શરૂ
- 1526: બાબર પાનીપત-૧માં ઇબ્રાહિમ લોદીને હરાવે છે; મુઘલ શાસન સ્થાપે છે
- 1600: ક્વીન એલિઝાબેથ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીને રોયલ ચાર્ટર આપે છે
- 1757: પ્લાસી વિજયથી EICને બંગાળનું દિવાની મળે છે; બ્રિટિશ શાસનની ઘડિયાળ શરૂ
- 1857: સિપાયી બગાવત/પ્રથમ સ્વતંત્રતા યુદ્ધ; ક્વીન્સ પ્રોક્લેમેશન (1858) કંપની શાસન સમાપ્ત કરે છે
- 1885: ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ મુંબઈના ગોકુલદાસ તેજપાલમાં A.O. હ્યૂમ દ્વારા સ્થાપિત
- 1905: લોર્ડ કર્ઝન બંગાળનું વિભાજન કરે છે – સ્વદેશી અને બહિષ્કાર આંદોલનો શરૂ
- 1919: રોલેટ ધારો અને જલિયાંવાલા બાગ હત્યાકાંડ (13 એપ્રિલ) – ગાંધી અસહકાર શરૂ કરે છે
- 1930: ડાંડી માર્ચ (12 માર્ચ-6 એપ્રિલ) – મીઠાનો કાયદો તોડાયો; સિવિલ ડિસોબિડિયન્સ શરૂ
- 1946: નૌકાદળ બગાવત અને INA ટ્રાયલ – અંતિમ ધક્કો; 15 ઓગસ્ટ 1947 સ્વતંત્રતા, 26 જાન્યુઆરી 1950 ગણતંત્ર
મહત્વપૂર્ણ સૂત્રો/નિયમો
| સૂત્ર/નિયમ |
ઉપયોગ |
| નંદ વંશ (345-321 ઈસાપૂર્વ) + 21 વર્ષ = મૌર્ય ઉદય |
ઝડપી મૌર્ય શરૂઆતનું વર્ષ |
| ગુપ્ત રાજા નં × 40 + 320 ≈ રાજ્યાભિષેક વર્ષ (અંદાજે) |
ચંદ્રગુપ્ત-બીજું 375 ઈસ્વી યાદ રાખવા |
| 100 વર્ષના અંતરનો નિયમ: પાનીપતના યુદ્ધો (1526, 1556, 1761) |
ખાલી જગ્યા ભરવા: 1લું-2યું અંતર 30 વર્ષ, 2યું-3યું 205 વર્ષ |
| “યુદ્ધ વર્ષ = શાસક વય” ટ્રિક: પ્લાસી 1757 ≈ સિરાજ-ઉદ-દૌલા વય 23 |
યુવાન નવાબ યાદ રાખવા |
| 1905 બંગાળ વિભાજન + 6 વર્ષ = દિલ્હી દરબાર 1911 (ઉલટફેર) |
રાષ્ટ્રીય ઘટનાઓનો ક્રમ |
| 1857 બળવો + 90 વર્ષ = આઇએનએ ટ્રાયલ 1946 (બંને સૈન્યકીય) |
બે સૈનિક બળવાઓને જોડવા |
| “50 ઉમેરો” નિયમ: છોડો ભારત 1942 + 5 = સ્વતંત્રતા 1947 |
5 વર્ષના અંતરને યાદ રાખવા |
| ચાર્ટરથી ક્રાઉન સુધી: ઈઆઈસી 1600 + 258 = ક્રાઉન શાસન 1858 |
કંપની–ક્રાઉન બદલાવ |
| “1000 ઓછું” હરપ્પન: 2500 ઈસાપૂર્વ – 1000 = ઋગ્વેદિક શરૂઆત 1500 ઈસાપૂર્વ |
વેદિક ઘટનો પતન પછી શરૂ |
| “વિચિત્ર-11” શક: 78 ઈસ્વી કનિષ્ક; 11×7=77≈78 |
કનિષ્કનું વર્ષ |
મેમરી ટ્રિક્સ
- “H-G-M-A-S” – હરપ્પન ⇢ ગુપ્ત ⇢ મૌર્ય ⇢ મુઘલ ⇢ બ્રિટિશ (ક્રોનોલોજિકલ મેગા સામ્રાજ્યો)
- “Two-Battle-P” – પાનીપત (1526, 1556, 1761) અને પ્લાસી (1757) = “PP” બ્રિટિશ તરફ પાવર-શિફ્ટ માટે
- “G-AND-H” – ગાંધી (1915 પરત ફર્યા) અને હ્યૂમ (1885) કોંગ્રેસ બનાવે = “GANDH”
- “7-11” વિદેશી પ્રવેશ – 711 સિંધ (કાસિમ) અને 1757 પ્લાસી (ક્લાઈવ) બંને “11”થી સમાપ્ત – ઇસ્લામિક અને બ્રિટિશ બીચ-હેડ્સ
- “Salt-30” – મીઠું સત્યાગ્રહ 1930; સિવિલ ડિસોબિડિયન્સ શિખર 1930-34; 30 = “થર્ટી-થર્ટી” ગાંધી
સામાન્ય ભૂલો
| ભૂલ |
યોગ્ય અભિગમ |
| બુદ્ધ અને મહાવીરના જન્મ વર્ષને એકસાથે જોડવું |
બુદ્ધ 563 ઈસાપૂર્વ, મહાવીર 599 ઈસાપૂર્વ (36 વર્ષનું અંતર) |
| અકબરે 1580માં દિન-એ-ઇલાહી શરૂ કર્યો એવું કહેવું |
ખરેખર 1582; “2” યાદ રાખો “ઇલાહી” માટે |
| 1857ને તરત જ પ્રથમ રાષ્ટ્રીય યુદ્ધ તરીકે ગણવું |
તે પ્રથમ મોટું બળવો હતું; રાષ્ટ્રીય ચેતના પછીથી વિકસે છે |
| પ્લાસી વિ. બક્સરની ગૂંચ |
પ્લાસી 1757 (બંગાળ), બક્સર 1764 (ઑલ-ઇન્ડિયા દિવાની) |
| 26 જાન્યુઆરી 1950ને સ્વતંત્રતા દિવસ તરીકે ગણવું |
15 ઑગસ્ટ 1947 = સ્વતંત્રતા; 26 જાન્યુઆરી 1950 = ગણરાજ્ય |
છેલ્લી ઘડીની ટિપ્સ
- ટાઈમલાઈન પ્રશ્નો ઘણીવાર ઘટના-વર્ષ જોડે છે; પહેલા ±50 વર્ષના વિકલ્પો ઝડપથી દૂર કરો.
- નકશો 6મી ઈસાપૂર્વ–6મી ઈસવી: વૈદિક → મહાજનપદો → મૌર્ય → શુંગ-કનિષ્ક → ગુપ્ત ક્રમ રચવા માટે.
- બળવો યુગ: 1857-58-60 યાદ રાખો (બળવો-ઘોષણા-ઇન્ડિગો) – ત્રણ “0/7/8” વર્ષ.
- રાષ્ટ્રીય ચળવળ: 1885 (INC) → 1905 (વિભાજન) → 1919 (રોલેટ/જલ.) → 1942 (છોડો) → 1947 (આઝાદી) – 5/5/14/23/5 વર્ષના અંતર.
- જો બે વર્ષ નજીક લાગે, તો સદીના અંત સાથે મેળ ખાતું પસંદ કરો (જેમ કે, 1600 ચાર્ટર, 1700 માં કોઈ મોટી ઘટના નહીં).
ઝડપી અભ્યાસ (5 MCQs)
1. નીચેના પૈકી કયું હરપ્પન સંસ્કૃતિના પતનના તરત પછી આવ્યું?
A. મૌર્ય સામ્રાજ્ય B. ઋગ્વૈદિક યુગ C. બૌદ્ધ સભાઓ D. નંદ વંશ
**જવાબ: B. ઋગ્વૈદિક યુગ**
2. 78 ઈસવીમાં શરૂ થતી શક સંવત્સરની શરૂઆત કયા શાસકે કરી હતી?
A. કનિષ્ક B. રુદ્રદામન C. અશોક D. ચંદ્રગુપ્ત-દ્વિતીય
**જવાબ: A. કનિષ્ક**
3. યુદ્ધોને વર્ષો સાથે સરખાવો: (1) પાનીપત-પ્રથમ, (2) પ્લાસી, (3) બક્સાર
A. 1526, 1757, 1764 B. 1556, 1757, 1761 C. 1526, 1764, 1757 D. 1761, 1757, 1565
**જવાબ: A. 1526, 1757, 1764**
4. બંગાળના વિભાજન (1905) દરમિયાન વાઇસરોય કોણ હતો?
A. લોર્ડ કર્ઝન B. લોર્ડ મિન્ટો C. લોર્ડ રિપન D. લોર્ડ લાન્સડાઉન
**જવાબ: A. લોર્ડ કર્ઝન**
5. અંગ્રેજ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીને રોયલ ચાર્ટર કયા અંગ્રેજ રાજાના શાસનકાળમાં આપવામાં આવ્યું હતું?
A. જેમ્સ-પ્રથમ B. એલિઝાબેથ-પ્રથમ C. ચાર્લ્સ-દ્વિતીય D. જ્યોર્જ-તૃતીય
**જવાબ: B. એલિઝાબેથ-પ્રથમ**
BETA
