ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ମାନବ ଶରୀର - ଶୀଘ୍ର ସଂଶୋଧନ
ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ମାନବ ଶରୀର – ଦ୍ରୁତ ପୁନର୍ବଳକଥନ
ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ (ଏକ ବାକ୍ୟରେ)
- ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଅଙ୍ଗ: ଚର୍ମ (≈1.8 m²)।
- RBC ଗୁଡ଼ିକ ୧୨୦ ଦିନ ଜୀବିତ ରହନ୍ତି; ନ୍ୟୁକ୍ଲିଆସ ନାହିଁ, ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆ ନାହିଁ।
- ସାର୍ବଜନୀନ ଦାତା ରକ୍ତ: O-ନେଗେଟିଭ୍; ସାର୍ବଜନୀନ ଗ୍ରହଣକାରୀ: AB-ପଜିଟିଭ୍।
- ମାନବ ରକ୍ତର pH: 7.35–7.45 (ସାମାନ୍ୟ କ୍ଷାରୀୟ)।
- ସାଧାରଣ ବିପି: 120/80 mmHg; ସିଷ୍ଟୋଲିକ୍ = ହୃଦୟ ସଂକୁଚିତ ହୁଏ, ଡାଏଷ୍ଟୋଲିକ୍ = ଆରାମ କରେ।
- ହୃଦୟ ଧ୍ୱନି “LUB” = AV ଭାଲ୍ଭ ବନ୍ଦ ହୁଏ; “DUB” = ସେମିଲୁନାର ଭାଲ୍ଭ ବନ୍ଦ ହୁଏ।
- ଆଲଭିଓଲି ମୋଟ ପୃଷ୍ଠ କ୍ଷେତ୍ର ≈ 70 m² (ଟେନିସ୍ କୋର୍ଟ ଆକାର)।
- ପିତ୍ତ ଥଳିରେ ସଂରକ୍ଷିତ ହୁଏ; କାନ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏନଜାଇମ୍ ନାହିଁ, ଚର୍ବିକୁ ଇମୁଲସିଫାଏ କରେ।
- ପେପ୍ସିନ୍ ପେଟରେ pH 1.5–2.5 ରେ ସବୁଠାରୁ ଭଲ କାମ କରେ।
- ନେଫ୍ରୋନ୍ କିଡନିର କାର୍ଯ୍ୟାତ୍ମକ ଏକକ; ପ୍ରତି କିଡନିରେ ~୧ ମିଲିୟନ୍।
- ନ୍ୟୁରୋନ୍ ସବୁଠାରୁ ଲମ୍ବା କୋଷ; ସିନାପ୍ସ୍ ନ୍ୟୁରୋ-ଟ୍ରାନ୍ସମିଟର୍ ବ୍ୟବହାର କରେ।
- ଇନ୍ସୁଲିନ୍ ରକ୍ତ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ କମାଏ; ଗ୍ଲୁକାଗନ୍ ବଢାଏ (ଉଭୟ ପ୍ୟାନ୍କ୍ରିଆସ୍ରୁ)।
- ଗ୍ରୋଥ୍ ହର୍ମୋନ୍ ପିଟୁଇଟାରୀରୁ; ହାଇପୋଥାଲାମସ୍ “ହର୍ମୋନ୍ ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ”।
- ନିଷେଚନ ଫାଲୋପିଆନ୍ ଟ୍ୟୁବ୍ (ଆମ୍ପୁଲା) ରେ; ଆରୋପଣ ଗର୍ଭାଶୟରେ।
- ପ୍ଲାସେନ୍ଟା hCG ନିସ୍କାଶନ କରେ—ଗର୍ଭ ପରୀକ୍ଷା ଚିହ୍ନ।
- ଆଣ୍ଟିବଡି ଗୁଡ଼ିକ B-ଲିମ୍ଫୋସାଇଟ୍ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି; IgG ପ୍ଲାସେନ୍ଟା ଅତିକ୍ରମ କରେ।
- ଭ୍ୟାକ୍ସିନ୍ ସକ୍ରିୟ କୃତ୍ରିମ ରୋଗପ୍ରତିରୋଧ ଦିଏ; ଆଣ୍ଟିଟକ୍ସିନ୍ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଦିଏ।
- ସାଧାରଣ ହିମୋଗ୍ଲୋବିନ୍: ପୁରୁଷ 14–16 g/dL, ମହିଳା 12–14 g/dL।
- SA ନୋଡ୍ = “ପେସ୍ମେକର”; ୭୨ ଥର୍ ପ୍ରତି ମିନିଟ୍ ଗଠନ କରେ।
- CSF (ସେରିବ୍ରୋ-ସ୍ପାଇନାଲ୍ ଫ୍ଲୁଇଡ୍) ମସ୍ତିଷ୍କ ଓ ମେରୁଦଣ୍ଡକୁ କୁଶନ୍ ଦିଏ।
ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂତ୍ର/ନିୟମ
| ସୂତ୍ର/ନିୟମ |
ପ୍ରୟୋଗ |
| ହୃଦ୍ସ୍ପନ୍ଦନ ଆଉଟପୁଟ = ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ଭଲ୍ୟୁମ୍ × ହାର୍ଟ ରେଟ୍ (CO = SV × HR) |
ପ୍ରତି ମିନିଟ୍ରେ ପମ୍ପ ହେଉଥିବା ରକ୍ତ ଗଣନା କରନ୍ତୁ (≈5 L)। |
| ଭାଇଟାଲ୍ କ୍ୟାପାସିଟି = IRV + TV + ERV |
ସର୍ବାଧିକ ଶ୍ୱାସ ନେବା ପରେ ସର୍ବାଧିକ ବାହାର ହେଉଥିବା ବାୟୁ। |
| BMI = ଭର(kg) ÷ ଉଚ୍ଚତା²(m²) |
ମୋଟାପଣ କଟ୍-ଅଫ୍ ≥25 kg/m²। |
| GFR ≈ 125 ml/min (ଗ୍ଲୋମେରୁଲାର୍ ଫିଲ୍ଟ୍ରେସନ୍ ରେଟ୍) |
କିଡନି କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍କ୍ରିନିଂ। |
| ମିନିଟ୍ ଭେଣ୍ଟିଲେସନ୍ = TV × ରେସ୍ପିରେଟୋରି ରେଟ୍ |
ପ୍ରତି ମିନିଟ୍ରେ ଆଲଭିଓଲାର୍ ଭେଣ୍ଟିଲେସନ୍। |
| O₂ ବହନ କ୍ଷମତା ≈ 1.34 ml O₂ ପ୍ରତି g Hb |
ଅନିମିଆ ଗମ୍ଭୀରତା ଆକଳନ। |
| ବେସାଲ୍ ମେଟାବୋଲିକ୍ ରେଟ୍ ∝ ଶରୀର ପୃଷ୍ଠ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ |
ବିଶ୍ରାମ ସମୟରେ ଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକତା। |
| ରିଫ୍ରାକ୍ଟିଭ୍ ପାୱାର୍ (ଆଖି) = 1/ଫୋକାଲ୍ ଲେଂଥ୍(m) |
ଡାଏପ୍ଟର୍ ଗଣନା। |
| ହାର୍ଡି-ୱେନବର୍ଗ: p² + 2pq + q² = 1 |
ଜିନେଟିକ୍ସ୍ରେ କ୍ୟାରିଆର୍ ଫ୍ରିକ୍ୱେନ୍ସି (ବିରଳ ପ୍ରଶ୍ନ) |
ମେମୋରି ଟ୍ରିକ୍
- କ୍ରେନିଆଲ୍ ନର୍ଭ: “On Old Olympus’ Towering Top….” (I-ଅଲଫ୍ୟାକ୍ଟୋରି, II-ଅପ୍ଟିକ୍, III-ଅକ୍ୟୁଲୋମୋଟର୍…).
- ଏଣ୍ଡୋକ୍ରାଇନ୍ “FLAT PEG”: FSH, LH, ACTH, TSH, Prolactin, Endorphins, Growth hormone—ସମସ୍ତେ ଏଣ୍ଟେରିଅର୍ ପିଟୁଇଟାରିରୁ।
- ଗଟ୍ ଏନଜାଇମ୍: “LIPS-T” – Lipase (ଚର୍ବି), Pepsin (ପ୍ରୋଟିନ୍), Salivary amylase, Trypsin।
- ହାର୍ଟ ଭାଲ୍ଭ୍: “Try Pulling My Aorta” – Tricuspid, Pulmonary, Mitral, Aortic (ରକ୍ତ ପ୍ରବାହର କ୍ରମ)।
- କାର୍ବୋହାଇଡ୍ରେଟ୍ ଶୋଷଣ ସ୍ଥାନ: “DJ” – Duodenum & Jejunum (Disc Jockey ଭଳି ମନେ ରଖନ୍ତୁ)।
ସାଧାରଣ ଭୁଲ
| ଭୁଲ |
ଠିକ୍ ପଦ୍ଧତି |
| ପିତ୍ତ ଚର୍ବି ପଚାଏ ବୋଲି କହିବା |
ପିତ୍ତ କେବଳ ଏମୁଲସିଫାଏ କରେ; ଲିପେଜ୍ ପଚାଏ। |
| ଉରେଟର (ନଳୀ) ସହ ଉରେଥ୍ରା ଭୁଲ୍ କରିବା |
ଉରେଟର କିଡନି→ବ୍ଲାଡର; ଉରେଥ୍ରା ବ୍ଲାଡର→ବାହାରକୁ। |
| ପ୍ଲାଟଲେଟ୍କୁ “ରକ୍ତ କୋଷ” କହିବା |
ଏଗୁଡ଼ିକ ମେଗାକାରିଓସାଇଟ୍ର ଖଣ୍ଡ, ପ୍ରକୃତ କୋଷ ନୁହେଁ। |
| ଇନସୁଲିନ୍ କିଣ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ବୋଲି କହିବା |
ଏହା ପ୍ୟାଙ୍କ୍ରିଆସ୍ର β-କୋଷ; କିଣ୍ଟା ଗ୍ଲାଇକୋଜେନ୍ ସଂରକ୍ଷଣ କରେ। |
| ସିଷ୍ଟୋଲିକ୍/ଡାଏଷ୍ଟୋଲିକ୍ ମାନକୁ ଉଲଟାଇବା |
ସର୍ବଦା 120/80 ଲେଖ—ଉପର ସଂଖ୍ୟା ସିଷ୍ଟୋଲିକ୍। |
ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଟିପ୍ସ
- ଲେବଲ୍ ହୃଦୟ ଓ ନେଫ୍ରନ୍ ଚିତ୍ରକୁ ଏକ ନଜର ଦେଖନ୍ତୁ—RRB ଚିତ୍ର-ଆଧାରିତ MCQ ପସନ୍ଦ କରେ।
- ସାଧାରଣ ମାନର ±10 % ମୂଲ୍ୟ (ଯେପରିକି Hb, BP, RBC ଗଣନା) ମନେ ରଖନ୍ତୁ “କେଉଁଟି ଅସାଧାରଣ?” ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ।
- ପ୍ରଥମ 3 ମିନିଟ୍: ସମସ୍ତ ମାନବ-ଶରୀର ପ୍ରଶ୍ନ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ—ଏଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ତଥ୍ୟ-ଆଧାରିତ ଓ ଦ୍ରୁତ।
- ଯଦି ଦୁଇଟି ବିକଳ୍ପ ସମାନ ଦେଖାଯାଏ, ସେହିଟି ଚୟନ କରନ୍ତୁ ଯାହାର ଏକକ (mL, pH, ଇତ୍ୟାଦି) ଅଛି—ପ୍ରାୟତଃ ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର।
- ନେଗେଟିଭ୍ ମାର୍କିଂ ଉପରେ ଅଧିକ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ—ଯଦି 90 % ନିଶ୍ଚିତ, ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ; ନଚେତ୍ ଛାଡନ୍ତୁ।
ଦ୍ରୁତ ଅଭ୍ୟାସ (5 MCQ)
1. କେଉଁ ରକ୍ତ ନଳୀ ଫୁସ୍ଫୁସାରୁ ହୃଦୟକୁ ଅକ୍ସିଜେନ୍ଯୁକ୍ତ ରକ୍ତ ବହାଏ?
ପଲ୍ମୋନେରୀ ଭେନ୍
2. ଏନଜାଇମ୍ ପେପ୍ସିନ୍ — ଦ୍ୱାରା ନିସ୍କାସିତ ହୁଏ ଓ — ରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।
ଗ୍ୟାଷ୍ଟ୍ରିକ୍ ଚିଫ୍ ସେଲ୍; ପେଟ
3. ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିର ସାଧାରଣ GFR ପ୍ରାୟ
125 mL/min
4. ମସ୍ତିଷ୍କର କେଉଁ ଅଂଶ ଶ୍ୱାସ ଲୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ?
ମେଡୁଲା ଓବଲଙ୍ଗାଟା
5. AB ରକ୍ତଗୋଷ୍ଠୀ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିରାପଦରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ
ସମସ୍ତ ଗୋଷ୍ଠୀ (A, B, AB, O)
BETA
