জীৱবিজ্ঞান মানৱ শৰীৰ - দ্ৰুত পুনৰীক্ষণ
জীৱবিজ্ঞান মানৱ দেহ – দ্ৰুত পুনৰীক্ষণ
মুখ্য বিন্দুবোৰ (এক-বাক্য সাৰাংশ)
- আটাইতকৈ ডাঙৰ অঙ্গ: চৰ্ম (≈১.৮ মি²)।
- RBC-বোৰ ১২০ দিন জীয়াই; নিউক্লিয়াছ নাই, মাইটোকণ্ড্ৰিয়া নাই।
- সাৰ্বজনীন দাতা ৰক্ত: O-নেগেটিভ; সাৰ্বজনীন গ্ৰহীতা: AB-পজিটিভ।
- মানৱ ৰক্তৰ pH: ৭.৩৫–৭.৪৫ (সামান্য ক্ষাৰীয়)।
- স্বাভাৱিক BP: ১২০/৮০ mmHg; systolic = হৃদয় সংকোচন, diastolic = অৱসান।
- হৃদয়ৰ শব্দ “LUB” = AV ভালভ বন্ধ; “DUB” = সেমিলুনাৰ ভালভ বন্ধ।
- এলভিঅ’লাইৰ মুঠ পৃষ্ঠৰ কালি ≈ ৭০ মি² (টেনিছ ক’ৰ্টৰ আকাৰ)।
- বাইল গল ব্লেডাৰত সংৰক্ষিত; যকৃতৰে উৎপন্ন; এনজাইম নাই, চৰ্বি পচন কৰে।
- পেপচিনে সবাতোকৈ ভালকৈ কাম কৰে pH ১.৫–২.৫ৰ পেটত।
- নেফ্ৰন কিডনীৰ কাৰ্যকৰী একক; প্ৰতিটো কিডনীত ~১ মিলিয়ন।
- নিউৰন আটাইতকৈ দীঘল কোষ; সিনাপ্সে নিউৰ’ট্ৰান্সমিটাৰ ব্যৱহাৰ কৰে।
- ইন্সুলিনে ৰক্তৰ গ্লুক’জ কমায়; গ্লুকাগনে বৃদ্ধি কৰে (দুয়োটা পেণক্ৰিয়াচৰ)।
- গ্ৰোথ হৰম’ন পিটুইটাৰীৰ পৰা; হাইপ’থেলামাছ “হৰম’নৰ CEO”।
- নিষেক ফেল’পিয়ান টিউবত (এম্পুলা); ইমপ্লান্টেশ্যন গৰ্ভাশয়ত।
- প্লাচেণ্টাই hCG নিঃসৃত কৰে—গৰ্ভধাৰণ পৰীক্ষাৰ চিহ্ন।
- এণ্টিবডি B-লিম্ফোচাইটৰে তৈয়াৰ; IgG প্লাচেণ্টা পাৰ হৈ যায়।
- ভেকচিনে সক্ৰিয় কৃত্ৰিম প্ৰতিৰক্ষা দিয়ে; এণ্টিটক্সিনে নিষ্ক্ৰিয় দিয়ে।
- স্বাভাৱিক হিমোগ্ল’বিন: পুৰুষ ১৪–১৬ g/dL, মহিলা ১২–১৪ g/dL।
- SA ন’ড = “পেচমেকাৰ”; ৭২ বীট/মিনিট উৎপন্ন কৰে।
- CSF (চেরেব্ৰো-স্পাইনেল ফ্লুইড) মগজু আৰু মেৰুদণ্ডক নৰম কৰে।
গুৰুত্বপূৰ্ণ সূত্ৰ/নিয়ম
| সূত্ৰ/নিয়ম |
প্ৰয়োগ |
| কাৰ্ডিয়াক আউটপুট = ষ্ট্ৰোক ভলিউম × হাৰ্ট ৰেট (CO = SV × HR) |
প্ৰতি মিনিটত পাম্প কৰা ৰক্ত গণনা কৰে (≈5 L)। |
| ভাইটেল কেপেছিটি = IRV + TV + ERV |
সৰ্বাধিক শ্বাস লোৱাৰ পিছত সৰ্বাধিক উচ্ছ্বাস কৰা বায়ু। |
| BMI = ভৰ(kg) ÷ উচ্চতা²(m²) |
স্থূলতাৰ কাট-অফ ≥25 kg/m²। |
| GFR ≈ 125 ml/min (গ্লোমেৰুলাৰ ফিল্ট্ৰেশ্যন ৰেট) |
বৃক্ক কাৰ্যকাৰিতা স্ক্ৰীনিং। |
| মিনিট ভেন্টিলেশ্যন = TV × ৰেস্পিৰেটৰি ৰেট |
প্ৰতি মিনিটত এলভিওলাৰ ভেন্টিলেশ্যন। |
| O₂ বহন ক্ষমতা ≈ 1.34 ml O₂ প্ৰতি g Hb |
অ্যানিমিয়াৰ গুৰুত্ব আকলন। |
| বেছেল মেটাবলিক ৰেট ∝ শৰীৰৰ পৃষ্ঠৰ কালি |
বিশ্ৰামত শক্তিৰ প্ৰয়োজন। |
| প্ৰতিসৰণ ক্ষমতা (চকু) = 1/ফোকাল দৈৰ্ঘ্য(m) |
ডায়প্টাৰ গণনা। |
| হাৰ্ডি-ৱেইনবাৰ্গ: p² + 2pq + q² = 1 |
জিনেটিক্সত ক্যাৰিয়াৰৰ ফ্ৰিকোৱেন্সি (বিৰলভাৱে প্ৰশ্ন কৰা হয়) |
মেমৰি ট্ৰিক্স
- ক্ৰেনিয়েল নাৰ্ভ: “On Old Olympus’ Towering Top….” (I-অলফেক্টৰি, II-অপ্টিক, III-অকিউলোমোটৰ…).
- এন্ডক্ৰাইন “FLAT PEG”: FSH, LH, ACTH, TSH, Prolactin, Endorphins, Growth hormone—সকলো আগৰ পিটুইটাৰিৰ পৰা।
- গাটৰ এনজাইম: “LIPS-T” – Lipase (চৰ্বি), Pepsin (প্ৰটিন), Salivary amylase, Trypsin।
- হাৰ্ট ভাল্ভ: “Try Pulling My Aorta” – Tricuspid, Pulmonary, Mitral, Aortic (ৰক্ত প্ৰবাহৰ ক্ৰম)।
- কাৰ্বোহাইড্ৰেট শোষণ স্থান: “DJ” – Duodenum & Jejunum (Disc Jockeyৰ দৰে মনত ৰাখিব)।
সাধাৰণ ভুলসমূহ
| ভুল |
সঠিক পদ্ধতি |
| পিত্ত চৰ্বি হজম কৰে বুলি কোৱা |
পিত্তে কেৱল ইমালচিফাই কৰে; লাইপেজে হজম কৰে। |
| ইউৰেটাৰ (নলী) আৰু ইউৰেথ্ৰা গুলাই ফুৰা |
ইউৰেটাৰ গুৰ্দা→মূত্ৰথলী; ইউৰেথ্ৰা মূত্ৰথলী→বাহিৰলৈ। |
| প্লেটলেটক “ৰক্ত কোষ” বুলি কোৱা |
ইয়া মেগাকাৰিঅ’চাইটৰ টুকুৰা, প্ৰকৃত কোষ নহয়। |
| ইনচুলিন যকৃতৰ দ্বাৰা উৎপন্ন হয় বুলি কোৱা |
ইয়া পেংক্ৰিয়াজৰ β-কোষৰ দ্বাৰা; যকৃত গ্লাইক’জেন জমা কৰে। |
| চিষ্টলিক/ডায়াষ্টলিক মান উলটা কৰা |
সদায় 120/80 লিখা—ওপৰৰ সংখ্যাটো চিষ্টলিক। |
শেষ মুহূৰ্তৰ টিপ্স
- লেবেল কৰা হৃদয় আৰু নেফ্ৰনৰ চিত্ৰবোৰ চকীয়াই চাওক—RRB-ৰ ছবি-ভিত্তিক MCQ-বোৰ ভাল পায়।
- স্বাভাৱিক মানৰ ±10 % মনত ৰাখক (যেনে Hb, BP, RBC count) “কোনটো অস্বাভাৱিক?” প্ৰশ্নৰ বাবে।
- প্ৰথম 3 মিনিট: সকলো মানৱ-শৰীৰৰ প্ৰশ্ন চেষ্টা কৰক—ইয়াৰ বেছিভাগ তথ্য-ভিত্তিক আৰু সোনকালে কৰিব পাৰি।
- যদি দুটা বিকল্প একে দেখা যায়, একক (mL, pH, আদি) থকাটো বাছক—সচৰাচৰ সঠিক উত্তৰ।
- নেগেটিভ মাৰ্কিংৰ বাবে অতি চিন্তা নকৰিব—যদি 90 % নিশ্চিত, চেষ্টা কৰক; নহ’লে এৰি দিয়ক।
দ্ৰুত অনুশীলন (5 MCQ)
1. কোন ৰক্তনালীয়ে ফুসফুসৰ পৰা অক্সিজেনযুক্ত ৰক্ত হৃদয়লৈ লৈ যায়?
পালমোনাৰি ভেইন
2. পেপচিন এনজাইমটো কোনে নিঃসৃত হয় আৰু ক’ত কাৰ্য কৰে?
গেছ্ট্ৰিক চিফ কোষ; ষ্টমেক
3. স্বাস্থ্যৱান বয়স্কজনৰ স্বাভাৱিক GFR প্ৰায়
125 mL/min
4. মগজুৰ কোন অংশে শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ ছন্দ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে?
মেডুলা অব্লংগাটা
5. AB ৰক্তগোটৰ এজন ব্যক্তিয়ে নিৰাপদে নিম্নলিখিতৰ পৰা ৰক্ত গ্ৰহণ কৰিব পাৰে
সকলো গোটৰ পৰা (A, B, AB, O)
BETA
