संगणकाची मूलभूत माहिती - जलद पुनरावृत्ती
संगणक मूलभूत माहिती - द्रुत पुनरावलोकन
महत्त्वाचे मुद्दे (एकवाक्यात)
- संगणक: डेटा स्वीकारणारे इलेक्ट्रॉनिक उपकरण → प्रक्रिया करते → आउटपुट देते → निकाल साठवते.
- CPU = ALU (गणना) + CU (नियंत्रण सिग्नल्स) + MU (मेमरी).
- 1 Byte = 8 bits; 1 KB = 1024 B; 1 MB = 1024 KB.
- प्राथमिक मेमरी: RAM (व्होलेटाइल), ROM (नॉन-व्होलेटाइल); द्वितीयक: HDD, SSD, DVD.
- Cache (L1/L2/L3) CPU आणि RAM दरम्यानचा वेगाचा अंतर दूर करते.
- OS ही सिस्टम सॉफ्टवेअर आहे जी हार्डवेअर व्यवस्थापित करते आणि यूजर इंटरफेस प्रदान करते.
- GUI चिन्हे/विंडोज वापरते; CLI टाइप केलेले कमांड वापरते.
- मशीन लँग्वेज: फक्त 0-1; असेंब्ली: म्नेमोनिक कोड्स; हाय-लेव्हल: Python, Java.
- Compiler: संपूर्ण प्रोग्राम → ऑब्जेक्ट कोड; Interpreter: ओळ-बाय-ओळ अंमलबजावणी.
- USB 3.0 स्पीड ≈ 5 Gbps; USB-C हा उलट-सुलट कनेक्टर आहे.
- ASCII 7-bit (128 अक्षरे); UTF-8 व्हेरिएबल-लेंथ, सर्व भाषांना समर्थन.
- IP address: 32-bit (IPv4), 128-bit (IPv6); MAC address 48-bit भौतिक पत्ता.
- HTTP पोर्ट 80; HTTPS पोर्ट 443; SMTP पोर्ट 25.
- Virus होस्ट फाइल आवश्यक; Worm स्वतः-प्रतिकृती करते; Trojan उपयुक्त सॉफ्टवेअरमध्ये लपते.
- Cloud = ऑन-डिमांड नेटवर्क एक्सेस सामायिक संगणन संसाधनांना.
- Shortcut keys: Ctrl+S (सेव्ह), Ctrl+C (कॉपी), Ctrl+Z (अनडू), Ctrl+Shift+Esc (टास्क मॅनेजर).
महत्त्वाचे सूत्रे/नियम
| सूत्र/नियम |
उपयोग |
| स्टोरेज क्षमता = ट्रॅक्स × सेक्टर्स × 512 बाइट्स |
डिस्कचा आकार शोधणे |
| डेटा ट्रान्सफर वेळ = फाइलचा आकार ÷ ट्रान्सफर स्पीड |
डाउनलोड/अपलोड वेळ |
| पत्त्यांची संख्या = 2ⁿ (n = अॅड्रेस लाइन्स) |
मेमरी अॅड्रेसिंग रेंज |
| बॉड रेट = बिट्स प्रति सेकंद ÷ बिट्स प्रती चिन्ह |
सिरीयल कम्युनिकेशन स्पीड |
| थ्रूपुट = (उपयुक्त डेटा) ÷ (एकूण वेळ) |
सिस्टमची कार्यक्षमता |
| रेझोल्यूशन = क्षैतिज × उभे पिक्सेल |
स्क्रीन/इमेजची स्पष्टता |
| कलर डेप्थ बिट्स = log₂(रंगांची संख्या) |
प्रति पिक्सेल आवश्यक बिट्स |
| सॅम्पलिंग रेट ≥ 2 × जास्तीत जास्त वारंवारता (नायक्विस्ट) |
ऑडिओ/व्हिडिओ डिजिटायझेशन |
| कॉम्प्रेशन रेशो = अनकॉम्प्रेस्ड ÷ कॉम्प्रेस्ड आकार |
वाचवलेली जागा |
मेमरी ट्रिक्स
- “I Prefer My Apples Red” → इनपुट, प्रोसेस, मेमरी, अॅरिथमेटिक, आउटपुट, रजिस्टर.
- “RAM Forgets, ROM Remembers” → RAM व्होलेटाइल, ROM परमनंट.
- “GUI = Graphical User Interface” → “GOOEY” चित्रं आठवा.
- OSI लेयर्स: “Please Do Not Throw Sausage Pizza Away” → फिजिकल, डेटा-लिंक, नेटवर्क, ट्रान्सपोर्ट, सेशन, प्रेझेंटेशन, अॅप्लिकेशन.
- पोर्ट नंबर्स: “80 = HTTP ATE-ZERO सिक्युरिटी; 443 = HTTPS FOUR-for-THREE एन्क्रिप्शन”.
सामान्य चुका
| चूक |
योग्य दृष्टिकोण |
| MB (10⁶) आणि MiB (2²⁰) यांचा गोंधळ |
बायनरी युनिट्ससाठी (KiB, MiB) 1024 वापरा |
| “ROM ही द्वितीयक मेमरी आहे” असे म्हणणे |
ROM प्राथमिक व नॉन-व्होलेटाइल आहे |
| कॅशेला द्वितीयक स्टोरेज म्हणून वागवणे |
कॅशे CPU-स्तरावरील, अत्यंत जलद, लहान आहे |
| तांत्रिक परीक्षेत 1 KB = 1000 B लिहिणे |
SI उपसर्ग नमूद नसल्यास नेहमी 1024 B लिहा |
| USB दोन्ही सिरियल व हॉट-प्लगेबल आहे हे विसरणे |
हे दोन्ही वैशिष्ट्ये स्पष्टपणे नमूद करा |
शेवटच्या क्षणीचे टिप्स
- शॉर्टकट कीज व पोर्ट क्रमांक हॉलमध्ये प्रवेश करण्यापूर्वी एकदा डोळ्यात भरा—सोपे 1-गुणांचे प्रश्न.
- बायनरी/डेसिमल रूपांतरणांसाठी 2ⁿ सारणीने तपासा; साध्या चुका गुण गमावतात.
- “सर्वात जलद मेमरी कोणती?” असा प्रश्न आल्यास उत्तर Register (CPU आत), कॅशे नव्हे.
- OS प्रश्नांमध्ये नेहमी मल्टीटास्किंग व GUI हे आधुनिक OS चे प्रमुख वैशिष्ट्ये निवडा.
- गोंधळणाऱ्या पर्यायांमध्ये निरसन वापरा—“1 KB = 1000 B” असे म्हणणारा पर्याय वगळा.
झटपट सराव (5 MCQs)
1. खालीलपैकी मेमरीची सर्वात लहान युनिट कोणती?
A. Byte B. Bit C. Nibble D. Word
**उत्तर:** B. Bit
2. ALU ——— क्रिया करते.
A. Input B. Arithmetic & Logic C. Storage D. Control
**उत्तर:** B. Arithmetic & Logic
3. HTTPS डीफॉल्टने कोणता पोर्ट वापरतो?
A. 80 B. 21 C. 443 D. 25
**उत्तर:** C. 443
4. कॅश मेमरी कार्यक्षमता सुधारते कारण ———.
A. जास्त RPM B. CPU ला डेटा जलद प्रवेश C. मोठी क्षमता D. चुंबकीय साठवण
**उत्तर:** B. CPU ला डेटा जलद प्रवेश
5. UTF-8 हे ——— चे एक प्रकार आहे.
A. ऑपरेटिंग सिस्टम B. वर्ण एन्कोडिंग C. नेटवर्क प्रोटोकॉल D. संकलक
**उत्तर:** B. वर्ण एन्कोडिंग
BETA
