કમ્પ્યુટર બેઝિક્સ - ઝડપી પુનરાવર્તન
કમ્પ્યુટર મૂળભૂત બાબતો – ઝડપી પુનરાવર્તન
મુખ્ય મુદ્દાઓ (એક વાક્યમાં)
- કમ્પ્યુટર: ઇલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણ જે માહિતી સ્વીકારે છે → પ્રક્રિયા કરે છે → આઉટપુટ આપે છે → પરિણામ સંગ્રહ કરે છે.
- CPU = ALU (ગણિતીય ગણતરીઓ) + CU (નિયંત્રણ સંકેતો) + MU (મેમરી).
- 1 Byte = 8 bits; 1 KB = 1024 B; 1 MB = 1024 KB.
- પ્રાથમિક મેમરી: RAM (વોલેટાઇલ), ROM (નોન-વોલેટાઇલ); દ્વિતીયક: HDD, SSD, DVD.
- કેશ (L1/L2/L3) CPU અને RAM વચ્ચેની ઝડપની ખાઈને પૂરી પાડે છે.
- OS એ સિસ્ટમ સોફ્ટવેર છે જે હાર્ડવેરનું સંચાલન કરે છે અને યૂઝર ઇન્ટરફેસ પૂરું પાડે છે.
- GUI ચિહ્ન/વિન્ડોઝનો ઉપયોગ કરે છે; CLI ટાઇપ કરેલા આદેશોનો ઉપયોગ કરે છે.
- મશીન ભાષા: માત્ર 0-1; એસેમ્બલી: મ્નેમોનિક કોડ્સ; હાઈ-લેવલ: Python, Java.
- કમ્પાઇલર: સમગ્ર પ્રોગ્રામ → ઓબ્જેક્ટ કોડ; ઇન્ટરપ્રિટર: લાઇન-બાય-લાઇન એક્ઝિક્યુશન.
- USB 3.0 ઝડપ ≈ 5 Gbps; USB-C રિવર્સિબલ કનેક્ટર છે.
- ASCII 7-bit (128 અક્ષરો); UTF-8 વેરિએબલ-લંબાઈ, બધી ભાષાઓને સપોર્ટ કરે છે.
- IP સરનામું: 32-bit (IPv4), 128-bit (IPv6); MAC સરનામું 48-bit ભૌતિક સરનામું.
- HTTP પોર્ટ 80; HTTPS પોર્ટ 443; SMTP પોર્ટ 25.
- વાયરસ હોસ્ટ ફાઇલ જરૂરી છે; વોર્મ પોતે પ્રતિકૃતિ બનાવે છે; ટ્રોજન ઉપયોગી સોફ્ટવેરમાં છુપાય છે.
- ક્લાઉડ = ઓન-ડિમાન્ડ નેટવર્ક ઍક્સેસ શેર્ડ કમ્પ્યુટિંગ સંસાધનો માટે.
- શોર્ટકટ કીઝ: Ctrl+S (સેવ), Ctrl+C (કોપી), Ctrl+Z (અનડૂ), Ctrl+Shift+Esc (ટાસ્ક મેનેજર).
મહત્વપૂર્ણ સૂત્રો/નિયમો
| સૂત્ર/નિયમ |
ઉપયોગ |
| સ્ટોરેજ ક્ષમતા = ટ્રેક × સેક્ટર × 512 બાઇટ્સ |
ડિસ્ક કદ શોધવા માટે |
| ડેટા ટ્રાન્સફર સમય = ફાઇલ કદ ÷ ટ્રાન્સફર સ્પીડ |
ડાઉનલોડ/અપલોડ સમય |
| સરનામાંની સંખ્યા = 2ⁿ (n = એડ્રેસ લાઇન્સ) |
મેમરી એડ્રેસિંગ રેન્જ |
| બોડ રેટ = બિટ્સ પર સેકન્ડ ÷ બિટ્સ પર સિમ્બોલ |
સિરીયલ કમ્યુનિકેશન સ્પીડ |
| થ્રુપુટ = (ઉપયોગી ડેટા) ÷ (કુલ સમય) |
સિસ્ટમની કાર્યક્ષમતા |
| રિઝોલ્યુશન = હોરિઝોન્ટલ × વર્ટિકલ પિક્સેલ્સ |
સ્ક્રીન/ઇમેજ સ્પષ્ટતા |
| કલર ડેપ્થ બિટ્સ = log₂(રંગોની સંખ્યા) |
દરેક પિક્સેલ માટે જરૂરી બિટ્સ |
| સેમ્પલિંગ રેટ ≥ 2 × મહત્તમ ફ્રિક્વન્સી (નાઇક્વિસ્ટ) |
ઓડિયો/વિડિયો ડિજિટાઇઝેશન |
| કમ્પ્રેશન રેશિયો = અનકમ્પ્રેસ્ડ ÷ કમ્પ્રેસ્ડ કદ |
બચેલી જગ્યા |
મેમરી ટ્રિક્સ
- “I Prefer My Apples Red” → Input, Process, Memory, Arithmetic, Output, Register.
- “RAM Forgets, ROM Remembers” → RAM વોલેટાઇલ છે, ROM કાયમી છે.
- “GUI = Graphical User Interface” → “GOOEY” ચિત્રો તરીકે યાદ રાખો.
- OSI લેયર્સ: “Please Do Not Throw Sausage Pizza Away” → Physical, Data-link, Network, Transport, Session, Presentation, Application.
- પોર્ટ નંબર્સ: “80 = HTTP ATE-ZERO સુરક્ષા; 443 = HTTPS FOUR-for-THREE એન્ક્રિપ્શન”.
સામાન્ય ભૂલો
| ભૂલ |
સાચો અભિગમ |
| MB (10⁶) અને MiB (2²⁰) વચ્ચે ગૂંચવાડો |
બાઈનરી એકમો (KiB, MiB) માટે 1024 વાપરો |
| “ROM સેકન્ડરી મેમરી છે” કહેવું |
ROM પ્રાઈમરી અને નોન-વોલેટાઈલ છે |
| કેશને સેકન્ડરી સ્ટોરેજ તરીકે માનવું |
કેશ CPU-લેવલ છે, ખૂબ ઝડપી, નાનું |
| ટેક્નિકલ પરીક્ષામાં 1 KB = 1000 B લખવું |
હંમેશાં 1024 B લખો જ્યાં સુધી SI પ્રિફિક્સ ન ઉલ્લેખાય |
| USB બંને serial અને hot-pluggable છે તે ભૂલવું |
આ બે લક્ષણો સ્પષ્ટ રીતે ઉલ્લેખ કરો |
છેલ્લી ઘડીની ટિપ્સ
- હોલમાં પ્રવેશતાં પહેલાં ટૂંકી કીઓ અને પોર્ટ નંબરો પર નજર કરો—સરળ 1-માર્કર.
- બાઈનરી/ડેસિમલ રૂપાંતર માટે 2ⁿ ટેબલથી ચકાસો; નાની ભૂલ પણ માર્ક્સ ખાઈ જાય છે.
- “શું સૌથી ઝડપી મેમરી છે?” આવે તો Register (CPUની અંદર) જવાબ આપો, કેશ નહીં.
- OS પ્રશ્નોમાં હંમેશાં મલ્ટિટાસ્કિંગ અને GUIને આધુનિક OSના મુખ્ય લક્ષણ તરીકે પસંદ કરો.
- ગૂંચવણભર્યા વિકલ્પોમાં એલિમિનેશન વાપરો—“1 KB = 1000 B” કહેતો કોઈ વિકલ્પ દૂર કરો.
ઝડપી અભ્યાસ (5 MCQs)
1. નીચેના પૈકી મેમરીનું સૌથી નાનું એકમ કયું છે?
A. Byte B. Bit C. Nibble D. Word
**જવાબ:** B. Bit
2. ALU ——— કામગીરી કરે છે.
A. Input B. Arithmetic & Logic C. Storage D. Control
**જવાબ:** B. Arithmetic & Logic
3. HTTPS મૂળભૂત રીતે કયા પોર્ટનો ઉપયોગ કરે છે?
A. 80 B. 21 C. 443 D. 25
**જવાબ:** C. 443
4. કેશ મેમરી પ્રદર્શનમાં સુધારો કરે છે કારણ કે ———.
A. વધારે RPM B. CPU માટે ઝડપી ડેટા ઍક્સેસ C. મોટી ક્ષમતા D. ચુંબકીય સ્ટોરેજ
**જવાબ:** B. CPU માટે ઝડપી ડેટા ઍક્સેસ
5. UTF-8 એ ——— નો એક પ્રકાર છે.
A. ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ B. અક્ષર એન્કોડિંગ C. નેટવર્ક પ્રોટોકોલ D. કમ્પાઇલર
**જવાબ:** B. અક્ષર એન્કોડિંગ
BETA
