ನೀತಿ ಆಯೋಗ್ (NITI Aayog)

• ಸ್ಥಾಪನೆ: 1 ಜನವರಿ 2015 (ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ)
• ಉದ್ದೇಶ: ಸಹಕಾರೀ ಸಂಘೀಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು, ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು.
• ಸಂಯೋಜನೆ:
  • ಅಧ್ಯಕ್ಷರು: ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ
  • ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು: ಮುಖ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಲಹೆಗಾರರು
  • ಸದಸ್ಯರು: ಕೇಂದ್ರ ಮಂತ್ರಿಗಳು, ರಾಜ್ಯಗಳ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ತಜ್ಞರು
• ಕಾರ್ಯಗಳು:
  • ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು
  • ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ನಡುವೆ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಿಸುವುದು
  • ನೀತಿ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು
• ಮುಖ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳು:
  • ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ನಗರಗಳ ಮಿಷನ್
  • ಡಿಜಿಟಲ್ ಇಂಡಿಯಾ
  • ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್
• ಮಹತ್ವದ ದಿನಾಂಕ: 1 ಜನವರಿ 2015

ಕೇಂದ್ರ ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆ (CBI)

• ಸ್ಥಾಪನೆ: 1963 (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಇದನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದೂರುಗಳು ಮತ್ತು ಪಿಂಚಣಿ ಸಚಿವಾಲಯಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು)
• ಉದ್ದೇಶ: ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ, ಆರ್ಥಿಕ ಅಪರಾಧಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅಪರಾಧಗಳ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುವುದು.
• ಸಂಯೋಜನೆ:
  • ನಿರ್ದೇಶಕರು: ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನೇಮಕಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ
  • ಅಧಿಕಾರಿಗಳು: ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಿಬ್ಬಂದಿ
• ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ:
  • ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಇಲಾಖೆಗಳು
  • ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯಮಗಳು
  • ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು (ಅವರ ವಿನಂತಿಯ ಮೇರೆಗೆ)
• ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಕರಣಗಳು:
  • 2G ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಂ ಹಗರಣ
  • ಕೋಲ್‌ಗೇಟ್ ಹಗರಣ
• ಮಹತ್ವದ ದಿನಾಂಕ: 1963

ಕೇಂದ್ರ ಚೌಕಸ್ ಆಯೋಗ (CVC)

• ಸ್ಥಾಪನೆ: 1964 (ಸಂಸತ್‌ ಕಾಯ್ದೆಯ ಮೂಲಕ)
• ಉದ್ದೇಶ: ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ತಡೆಯುವುದು.
• ಸಂಯೋಜನೆ:
  • ಅಧ್ಯಕ್ಷರು: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ
  • ಸದಸ್ಯರು: ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರ
• ಕಾರ್ಯಗಳು:
  • ನಿರೋಧಕ ಜಾಗೃತಿ ಕುರಿತು ಸಲಹೆ ನೀಡುವುದು
  • ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ದೂರುಗಳನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡುವುದು
  • ಶಿಸ್ತು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವುದು
• ಮುಖ್ಯ ದಿನಾಂಕ: 1964

ಕೇಂದ್ರ ಮಾಹಿತಿ ಆಯೋಗ (ಸಿಐಸಿ)

• ಸ್ಥಾಪನೆ: 12 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2005 (ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆ, 2005ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ)
• ಉದ್ದೇಶ: ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದು.
• ಸಂಯೋಜನೆ:
  • ಮುಖ್ಯ ಮಾಹಿತಿ ಆಯುಕ್ತ: ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ನೇಮಕಾತಿ ಸಮಿತಿಯಿಂದ ನೇಮಕ
  • ಮಾಹಿತಿ ಆಯುಕ್ತರು: ಮೂವರು ಸದಸ್ಯರು, ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ನೇಮಕಾತಿ ಸಮಿತಿಯಿಂದ ನೇಮಕ
• ಕಾರ್ಯಗಳು:
  • ಮಾಹಿತಿ ನಿರಾಕರಣೆ ವಿರುದ್ಧ ಅಪೀಲುಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯನಿರ್ಣಯಿಸುವುದು
  • ಆರ್‌ಟಿಐ ಅನುಸರಣೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು
  • ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು
• ಮುಖ್ಯ ದಿನಾಂಕ: 12 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2005

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ (ಎನ್‌ಎಚ್‌ಆರ್‌ಸಿ)

• ಸ್ಥಾಪನೆ: 1993 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 12 (ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾಯ್ದೆಯ ಮೂಲಕ)
• ಉದ್ದೇಶ: ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುವುದು.
• ಸಂಯೋಜನೆ:
  • ಅಧ್ಯಕ್ಷರು: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ
  • ಸದಸ್ಯರು: ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ, ಮಾಜಿ ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಪೀಕರ್, ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ
• ಕಾರ್ಯಗಳು:
  • ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುವುದು
  • ನೀತಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವುದು
  • ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು
• ಮುಖ್ಯ ದಿನಾಂಕ: 1993 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 12

ಲೋಕಪಾಲ ಮತ್ತು ಲೋಕಾಯುಕ್ತ

• ಲೋಕಪಾಲ: ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ)
• ಲೋಕಾಯುಕ್ತ: ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ (ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ)
• ಸ್ಥಾಪನೆ: 2013 (ಲೋಕಪಾಲ ಮತ್ತು ಲೋಕಾಯುಕ್ತ ಕಾಯ್ದೆ, 2013 ರ ಮೂಲಕ)
• ಉದ್ದೇಶ: ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಆರೋಪಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುವುದು.
• ಸಂಯೋಜನೆ:
  • ಅಧ್ಯಕ್ಷರು: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ
  • ಸದಸ್ಯರು: ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ, ಸೇವೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅಥವಾ ನಿವೃತ್ತ ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ, ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ
• ಕಾರ್ಯಗಳು:
  • ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ದೂರುಗಳನ್ನು ತನಿಖೆ ನಡೆಸುವುದು
  • ಶಿಸ್ತು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವುದು
  • ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು
• ಮುಖ್ಯ ದಿನಾಂಕ: 2013

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿ (ಎನ್‌ಡಿಸಿ)

• ಸ್ಥಾಪನೆ: 1952 (ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ)
• ಉದ್ದೇಶ: ಐದು ವರ್ಷದ ಯೋಜನೆಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು.
• ಸಂಯೋಜನೆ:
  • ಅಧ್ಯಕ್ಷರು: ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ
  • ಸದಸ್ಯರು: ಕೇಂದ್ರ ಮಂತ್ರಿಗಳು, ರಾಜ್ಯಗಳ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತರು
• ಕಾರ್ಯಗಳು:
  • ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವಿಷಯಗಳ ಚರ್ಚೆ
  • ಐದು ವರ್ಷದ ಯೋಜನೆಗಳ ಪ್ರಗತಿಯ ಪರಿಶೀಲನೆ
  • ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ನಡುವೆ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಿಸುವುದು
• ಮುಖ್ಯ ದಿನಾಂಕ: 1952

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ಎನ್‌ಐಎ)

• ಸ್ಥಾಪನೆ: 2008 (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಕಾಯ್ದೆ, 2008ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ)
• ಉದ್ದೇಶ: ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ, ಬಂಡಾಯ ಮತ್ತು ಸಂಘಟಿತ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದು.
• ಸಂಯೋಜನೆ:
  • ನಿರ್ದೇಶಕರು: ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನೇಮಕ
  • ಅಧಿಕಾರಿಗಳು: ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಿಬ್ಬಂದಿ
• ಕಾರ್ಯಗಳು:
  • ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಕರಣಗಳ ತನಿಖೆ
  • ಬಂಡಾಯ ಮತ್ತು ಸಂಘಟಿತ ಅಪರಾಧಗಳ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು
  • ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಯ
• ಮುಖ್ಯ ದಿನಾಂಕ: 2008

ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಮಂಡಳಿ

• ಸ್ಥಾಪನೆ: 1990 (ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಚ್ಛೇದ 263ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ)
• ಉದ್ದೇಶ: ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ನಡುವೆ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಿಸುವುದು.
• ಸಂಯೋಜನೆ:
  • ಅಧ್ಯಕ್ಷರು: ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ
  • ಸದಸ್ಯರು: ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತರು
• ಕಾರ್ಯಗಳು:
  • ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಸಕ್ತಿಯ ವಿಷಯಗಳ ಚರ್ಚೆ
  • ಸಹಕಾರೀ ಫೆಡರಲಿಸಂಗೆ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವುದು
  • ಅಂತರರಾಜ್ಯ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವುದು
• ಮುಖ್ಯ ದಿನಾಂಕ: 1990

ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಂಡಳಿ

• ಸ್ಥಾಪನೆ: 1956 (1956ರ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪುನರ್ರಚನಾ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ)
• ಉದ್ದೇಶ: ಒಂದು ವಲಯದಲ್ಲಿನ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು.
• ರಚನೆ:
  • ಅಧ್ಯಕ್ಷರು: ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವರು
  • ಸದಸ್ಯರು: ವಲಯದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು, ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಪಕ್ಷಗಳು
• ಕಾರ್ಯಗಳು:
  • ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ
  • ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುವುದು
  • ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವುದು
• ಮುಖ್ಯ ದಿನಾಂಕ: 1956