નીતિ આયોગ

• સ્થાપના: 1 જાન્યુઆરી 2015 (યોજના આયોગને બદલીને)
• ઉદ્દેશ: સહકારી સંઘવાદને પ્રોત્સાહન આપવું, ટકાઉ વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવું અને શાસનમાં સુધારો લાવવો.
• રચના:
  • અધ્યક્ષ: ભારતના વડાપ્રધાન
  • ઉપાધ્યક્ષ: મુખ્ય આર્થિક સલાહકાર
  • સભ્યો: કેન્દ્રીય મંત્રીઓ, રાજ્યના મુખ્યમંત્રીઓ અને નિષ્ણાતો
• કાર્યો:
  • રાષ્ટ્રીય વિકાસની રણનીતિઓ તૈયાર કરવી
  • કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો વચ્ચે સંકલન કરવું
  • નીતિ સિફારસો આપવી
• મુખ્ય પહેલો:
  • સ્માર્ટ સિટીઝ મિશન
  • ડિજિટલ ઈન્ડિયા
  • આયુષ્માન ભારત
• મહત્વપૂર્ણ તારીખ: 1 જાન્યુઆરી 2015

કેન્દ્રીય તપાસ બ્યુરો (CBI)

• સ્થાપના: 1963 (ગૃહ મંત્રાલયના વિભાગ હેઠળ અને પછી તેને કર્મચારી, જાહેર ફરિયાદો અને પેન્શન મંત્રાલય હેઠળ ખસેડવામાં આવી.)
• ઉદ્દેશ: ભ્રષ્ટાચાર, આર્થિક ગુનાઓ અને અન્ય ગુનાઓના કેસોની તપાસ કરવી.
• રચના:
  • નિર્દેશક: ભારત સરકાર દ્વારા નિયુક્ત
  • અધિકારીઓ: તપાસ અધિકારીઓ અને અન્ય સ્ટાફ
• કાર્યક્ષેત્ર:
  • કેન્દ્ર સરકારના વિભાગો
  • જાહેર ક્ષેત્રના ઉદ્યમો
  • રાજ્ય સરકારો (વિનંતી પર)
• પ્રસિદ્ધ કેસો:
  • 2G સ્પેક્ટ્રમ કૌભાંડ
  • કોલગેટ કૌભાંડ
• મહત્વપૂર્ણ તારીખ: 1963

કેન્દ્રીય સતર્કતા આયોગ (CVC)

• સ્થાપના: 1964 (સંસદના અધિનિયમ દ્વારા)
• ઉદ્દેશ: જાહેર સેવાઓમાં પ્રામાણિકતા અને કાર્યક્ષમતા પ્રોત્સાહિત કરવી અને ભ્રષ્ટાચાર અટકાવવો.
• સંયોજન:
  • અધ્યક્ષ: સુપ્રીમ કોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયમૂર્તિ
  • સભ્યો: હાઈ કોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયમૂર્તિ અને એક સરકારી સેવક
• કાર્યો:
  • નિવારક સજાગતા અંગે સલાહ આપવી
  • ભ્રષ્ટાચારની ફરિયાદોની તપાસ કરવી
  • શિસ્તાત્મક કાર્યવાહીની ભલામણ કરવી
• મહત્વપૂર્ણ તારીખ: 1964

કેન્દ્રીય માહિતી આયોગ (CIC)

• સ્થાપના: 12 ઓક્ટોબર 2005 (માહિતીનો અધિકાર અધિનિયમ, 2005 હેઠળ)
• ઉદ્દેશ: જાહેર સત્તાધિકારીઓમાં પારદર્શિતા અને જવાબદારી સુનિશ્ચિત કરવી.
• સંયોજન:
  • મુખ્ય માહિતી આયુક્ત: નિમણૂક મંત્રિમંડળની નિમણૂક સમિતિ દ્વારા
  • માહિતી આયુક્તો: ત્રણ સભ્યો, નિમણૂક મંત્રિમંડળની નિમણૂક સમિતિ દ્વારા
• કાર્યો:
  • માહિતી નકારવા સામે અપીલોનો નિકાલ કરવો
  • RTI સાથે અનુસરણની દેખરેખ રાખવી
  • પારદર્શિતા પ્રોત્સાહિત કરવી
• મહત્વપૂર્ણ તારીખ: 12 ઓક્ટોબર 2005

રાષ્ટ્રીય માનવ અધિકાર આયોગ (NHRC)

• સ્થાપિત: 12 ઓક્ટોબર 1993 (સંસદના અધિનિયમ દ્વારા)
• ઉદ્દેશ્ય: માનવ અધિકારોની રક્ષા અને પ્રોત્સાહન આપવું, અને ઉલ્લંઘનોની તપાસ કરવી.
• રચના:
  • અધ્યક્ષ: સુપ્રીમ કોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયમૂર્તિ
  • સભ્યો: હાઈ કોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયમૂર્તિ, ભૂતપૂર્વ લોકસભા અધ્યક્ષ અને સામાજિક કાર્યકર
• કાર્યો:
  • માનવ અધિકારોના ઉલ્લંઘનોની તપાસ કરવી
  • નીતિ પરિવર્તનોની ભલામણ કરવી
  • માનવ અધિકાર શિક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવું
• મહત્વપૂર્ણ તારીખ: 12 ઓક્ટોબર 1993

લોકપાલ અને લોકાયુક્ત

• લોકપાલ: કેન્દ્ર સરકાર માટે સ્થાપિત (રાષ્ટ્રીય સ્તરે)
• લોકાયુક્ત: રાજ્ય સરકારો માટે સ્થાપિત (રાજ્ય સ્તરે)
• સ્થાપિત: 2013 (લોકપાલ અને લોકાયુક્ત અધિનિયમ, 2013 દ્વારા)
• ઉદ્દેશ્ય: જાહેર અધિકારીઓ સામે ભ્રષ્ટાચારના આરોપોની તપાસ કરવી.
• રચના:
  • અધ્યક્ષ: સુપ્રીમ કોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયમૂર્તિ
  • સભ્યો: હાઈ કોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયમૂર્તિ, સેવારત અથવા નિવૃત્ત આઈએએસ અધિકારી અને સામાજિક કાર્યકર
• કાર્યો:
  • ભ્રષ્ટાચારની ફરિયાદોની તપાસ કરવી
  • શિસ્તાત્મક કાર્યવાહીની ભલામણ કરવી
  • પારદર્શિતા પ્રોત્સાહિત કરવી
• મહત્વપૂર્ણ તારીખ: 2013

નેશનલ ડેવલપમેન્ટ કાઉન્સિલ (NDC)

• સ્થાપિત: 1952 (યોજના આયોગ હેઠળ)
• ઉદ્દેશ: પંચવર્ષીય યોજનાઓના અમલની સમીક્ષા અને દેખરેખ કરવી.
• સંયોજન:
  • અધ્યક્ષ: ભારતના વડાપ્રધાન
  • સભ્યો: કેન્દ્રીય મંત્રીઓ, રાજ્યોના મુખ્યમંત્રીઓ અને અન્ય સંબંધિત પક્ષો
• કાર્યો:
  • રાષ્ટ્રીય વિકાસના મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવી
  • પંચવર્ષીય યોજનાઓની પ્રગતિની સમીક્ષા કરવી
  • કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો વચ્ચે સંકલન સુવિધા આપવી
• મહત્વપૂર્ણ તારીખ: 1952

નેશનલ ઇન્વેસ્ટિગેશન એજન્સી (એનઆઈએ)

• સ્થાપિત: 2008 (નેશનલ ઇન્વેસ્ટિગેશન એજન્સી એક્ટ, 2008 હેઠળ)
• ઉદ્દેશ: આતંકવાદ, બળવો અને સંગઠિત ગુનાઓ સામે લડવું.
• સંયોજન:
  • ડિરેક્ટર: કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા નિમણૂક
  • અધિકારીઓ: તપાસ અધિકારીઓ અને અન્ય સ્ટાફ
• કાર્યો:
  • આતંકવાદ સંબંધિત કેસોની તપાસ કરવી
  • બળવો અને સંગઠિત ગુનાઓના કેસો હેન્ડલ કરવા
  • અન્ય એજન્સીઓ સાથે સંકલન કરવું
• મહત્વપૂર્ણ તારીખ: 2008

આંતરરાજ્ય પરિષદ

• સ્થાપિત: 1990 (સંવિધાન, કલમ 263 હેઠળ)
• ઉદ્દેશ: રાજ્યો અને કેન્દ્ર સરકાર વચ્ચે સંકલન સુવિધા આપવી.
• સંયોજન:
  • અધ્યક્ષ: ભારતના વડાપ્રધાન
  • સભ્યો: તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના મુખ્યમંત્રીઓ અને અન્ય સંબંધિત પક્ષો
• કાર્યો:
  • સામાન્ય હિતના મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવી
  • સહકારી સંઘવાદ માટે પગલાંની ભલામણ કરવી
  • આંતરરાજ્ય વિવાદો ઉકેલવા
• મહત્વપૂર્ણ તારીખ: 1990

ઝોનલ પરિષદ

• સ્થાપિત: 1956 (રાજ્યોના પુનર્ગઠન અધિનિયમ, 1956 હેઠળ)
• ઉદ્દેશ: એક ઝોનમાં રાજ્યો વચ્ચે સહકાર અને સંકલનને પ્રોત્સાહન આપવું.
• રચના:
  • અધ્યક્ષ: કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી
  • સભ્યો: ઝોનમાં આવેલા રાજ્યોના મુખ્યમંત્રીઓ, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને અન્ય હિતધારકો
• કાર્યો:
  • પ્રાદેશિક વિકાસના મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવી
  • આંતરરાજ્ય સહકારને સરળ બનાવવો
  • સામાન્ય સમસ્યાઓનું નિવારણ કરવું
• મહત્વપૂર્ણ તારીખ: 1956