D.6] ಪ್ರಮುಖ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪದಪ್ರಯೋಗ

1. ಪ್ರಮುಖ ಪದಗಳ ಗ್ಲಾಸರಿ

1.1 ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು ರೇಖಾಂಶ

• ಅಕ್ಷಾಂಶ:

  • ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಕಲ್ಪಿತ ರೇಖೆಗಳು.
  • ಭೂಮಧ್ಯರೇಖೆಯ ಉತ್ತರ ಅಥವಾ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನ ದೂರವನ್ನು ಅಳತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
  • ವ್ಯಾಪ್ತಿ: 0° ರಿಂದ 90° ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ.
  • ಉದಾಹರಣೆ: ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೇಖೆ (23.5°N), ಮಕರ ರೇಖೆ (23.5°S).

• ರೇಖಾಂಶ:

  • ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಕಲ್ಪಿತ ರೇಖೆಗಳು.
  • ಪ್ರಧಾನ ರೇಖಾಂಶದ (0°) ಪೂರ್ವ ಅಥವಾ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನ ದೂರವನ್ನು ಅಳತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
  • ವ್ಯಾಪ್ತಿ: 0° ರಿಂದ 180° ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ.
  • ಉದಾಹರಣೆ: ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನಾಂಕ ರೇಖೆ (180°).

1.2 ಸಮಯ ವಲಯಗಳು

• ಸಮಯ ವಲಯ:

  • ಏಕರೂಪದ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಪ್ರದೇಶ.
  • ರೇಖಾಂಶದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 15° ಅಂತರದಲ್ಲಿ.
  • ಉದಾಹರಣೆ: ಭಾರತ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ (IST) UTC+05:30.

• ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನಾಂಕ ರೇಖೆ:

  • ಸುಮಾರು 180° ರೇಖಾಂಶದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಹರಡಿರುವ ಕಲ್ಪಿತ ರೇಖೆ.
  • ಇದನ್ನು ದಾಟಿದಾಗ ಒಂದು ದಿನವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಕಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
  • ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತು ಸಮಯ ಸಮನ್ವಯಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ.

1.3 ಹವಾಮಾನ ವಲಯಗಳು

1.4 ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು

• ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ:

  • ಜೀವಂತ ಜೀವಿಗಳ ಸಮುದಾಯವು ತಮ್ಮ ಪರಿಸರದ ಅಜೀವ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವುದು.
  • ಉದಾಹರಣೆ: ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡು, ಮರುಭೂಮಿ, ಸಮುದ್ರ.

• ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆ:

  • ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಜೀವನದ ವೈವಿಧ್ಯತೆ.
  • ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.

1.5 ಭೂರೂಪಗಳು

1.6 ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು

• ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು:

  • ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಪುನಃ ಪೂರಣಗೊಳ್ಳುವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು.
  • ಉದಾಹರಣೆಗಳು: ಸೌರಶಕ್ತಿ, ಗಾಳಿಯ ಶಕ್ತಿ, ನೀರು.

• ನವೀಕರಿಸಲಾಗದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು:

  • ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಪುನಃ ಪೂರಣಗೊಳ್ಳದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು.
  • ಉದಾಹರಣೆಗಳು: ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ತೈಲ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ.

1.7 ಚರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು

• ಚರಣ ತಟ್ಟೆ:

  • ನದಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳು ಚರಣ ಮಾಡುವ ಪ್ರದೇಶ.
  • ಉದಾಹರಣೆ: ಗಂಗಾ-ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ತಟ್ಟೆ.

• ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ:

  • ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಉಪನದಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹ.
  • ಉದಾಹರಣೆ: ಸಿಂಧೂ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.

1.8 ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರಕಾರಗಳು

1.9 ಜೈವಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು

• ಜೈವಿಕ ಪ್ರದೇಶ:
  • ವಿಶಿಷ್ಟ ಹವಾಮಾನ, ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶ.
  • ಉದಾಹರಣೆಗಳು: ಉಷ್ಣವಲಯ ಮಳೆಕಾಡು, ಟುಂಡ್ರಾ, ಸವಾನಾ.

1.10 ಮುಖ್ಯ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪದಗಳು (SSC/ರೈಲ್ವೇ ಗಮನಾರ್ಹ)

• ವಿಷುವವೃತ್ತ:

  • ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಳಾರ್ಧಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುವ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ರೇಖೆ.
  • 0° ಅಕ್ಷಾಂಶ.
  • ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಯ ವಲಯಗಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯ.

• ಪ್ರಧಾನ ಮಧ್ಯರೇಖೆ:

  • 0° ರೇಖಾಂಶ, ಯುಕೆನ ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.
  • ಸಮನ್ವಯಿತ ವಿಶ್ವ ಸಮಯ (UTC)ಯ ಆಧಾರ.

• ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ವಿಷುವವೃತ್ತ:

  • 23.5°N ಅಕ್ಷಾಂಶ.
  • ಸೂರ್ಯನ ನೇರ ಕಿರಣಗಳ ಉತ್ತರತಮ ಬಿಂದುವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

• ಮಕರ ವಿಷುವವೃತ್ತ:

  • 23.5°S ಅಕ್ಷಾಂಶ.
  • ಸೂರ್ಯನ ನೇರ ಕಿರಣಗಳ ದಕ್ಷಿಣತಮ ಬಿಂದುವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

• ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ವೃತ್ತ:

  • 66.5°N ಅಕ್ಷಾಂಶ.
  • ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಪ್ರದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣ ಸರಹದ್ದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

• ಆಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್ ವೃತ್ತ:

  • 66.5°S ಅಕ್ಷಾಂಶ.
  • ಆಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಪ್ರದೇಶದ ಉತ್ತರ ಸರಹದ್ದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

• ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನಾಂಕ ರೇಖೆ:

  • 180° ರೇಖಾಂಶ.
  • ವಿಶ್ವ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ.

• ಖಂಡೀಯ ಶೆಲ್ಫ್:

  • ತೀರದಿಂದ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ನೀರಡಿಯ ಭೂರೂಪ.
  • ಸಮುದ್ರ ಜೀವಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಸಮೃದ್ಧ.

• ಖಂಡೀಯ ಅಂಚು:

  • ಖಂಡೀಯ ಶೆಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಮಹಾಸಾಗರ ತಳದ ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶ.

• ಖಂಡಗಳ ಸ್ಥಳಾಂತರ:

  • ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ವೆಗೆನರ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ಸಿದ್ಧಾಂತ, ಖಂಡಗಳು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

• ಪ್ಲೇಟ್ ಟೆಕ್ಟಾನಿಕ್ಸ್:

  • ಭೂಮಿಯ ಲಿಥೋಸ್ಫೆರಿಕ್ ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಸಿದ್ಧಾಂತ.
  • ಭೂಕಂಪ, ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರ್ವತ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

• ಹಾಟ್ ಸ್ಪಾಟ್:

  • ಮ್ಯಾಂಟಲ್‌ನಿಂದ ಮ್ಯಾಗ್ಮಾ ಕ್ರಸ್ಟ್‌ಗೆ ಏರುವ ಸ್ಥಳ.
  • ಉದಾಹರಣೆ: ಹವಾಯಿ ದ್ವೀಪಗಳು.

• ಟೆಕ್ಟಾನಿಕ್ ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳು:

  • ಭೂಮಿಯ ಕ್ರಸ್ಟ್‌ನ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗಗಳು ಒಮ್ಮೆಲೊಂದಿಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ.
  • ಉದಾಹರಣೆ: ಭಾರತೀಯ ಪ್ಲೇಟ್, ಯುರೇಷಿಯನ್ ಪ್ಲೇಟ್.

• ಸಂಗಮಿಸುವ ಗಡಿ:

  • ಎರಡು ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಮೀಪವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಸ್ಥಳ.
  • ಉದಾಹರಣೆ: ಹಿಮಾಲಯ (ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಯುರೇಷಿಯನ್ ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳು).

• ವಿಭಜನ ಗಡಿ:

  • ಎರಡು ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳು ಪರಸ್ಪರ ದೂರವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಸ್ಥಳ.
  • ಉದಾಹರಣೆ: ಮಿಡ್-ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ರಿಜ್.

• ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಗಡಿ:

  • ಎರಡು ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಹಾದುಹೋಗುವ ಸ್ಥಳ.
  • ಉದಾಹರಣೆ: ಸ್ಯಾನ್ ಆಂಡ್ರಿಯಾಸ್ ದೋಷ.

1.11 ಮಹತ್ವದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸಂಗತಿಗಳು (ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಸಿ/ರೈಲ್ವೆ ಕೇಂದ್ರಿತ)

• ಭಾರತದ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ (ಐಎಸ್‌ಟಿ):

  • ಯುಟಿಸಿ+05:30.
  • 82.5°E ರೇಖಾಂಶದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ.

• ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದೇಶ:

  • ರಷ್ಯಾ (17.1 ದಶಲಕ್ಷ ಕಿಮೀ²).

• ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಅತಿಚಿಕ್ಕ ದೇಶ:

  • ವ್ಯಾಟಿಕನ್ ಸಿಟಿ (0.44 ಕಿಮೀ²).

• ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದೇಶ:

  • ಚೀನಾ (1.4 ಶತಕೋಟಿ).

• ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿಚಿಕ್ಕ ದೇಶ:

  • ವ್ಯಾಟಿಕನ್ ಸಿಟಿ (ಸುಮಾರು 800).

• ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮರುಭೂಮಿ:

  • ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕಾ (14 ದಶಲಕ್ಷ ಕಿಮೀ²).

• ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮರುಭೂಮಿ:

  • ಸಹಾರಾ ಮರುಭೂಮಿ (9.2 ದಶಲಕ್ಷ ಕಿಮೀ²).

• ದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪ:

  • ಗ್ರೀನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ (2.16 ದಶಲಕ್ಷ km²).

• ದೊಡ್ಡ ಉಪದ್ವೀಪ:

  • ಅರೇಬಿಯನ್ ಉಪದ್ವೀಪ (3.0 ದಶಲಕ್ಷ km²).

• ದೊಡ್ಡ ಡೆಲ್ಟಾ:

  • ಗಂಗಾ-ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಡೆಲ್ಟಾ (105,000 km²).

• ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪರ್ವತ ಶಿಖರ:

  • ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್ (8,848 m).

• ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪೀಠಭೂಮಿ:

  • ಟಿಬೆಟನ್ ಪೀಠಭೂಮಿ (4,500 m ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ).

• ದೀರ್ಘತಮ ನದಿ:

  • ನೈಲ್ ನದಿ (6,650 km).

• ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ದೀರ್ಘತಮ ನದಿ:

  • ಗಂಗಾ (2,525 km).

• ದೀರ್ಘತಮ ಕರಾವಳಿ ರೇಖೆ:

  • ಕೆನಡಾ (243,740 km).

• ದೀರ್ಘತಮ ಹೆದ್ದಾರಿ:

  • ಟ್ರಾನ್ಸ್-ಕೆನಡಾ ಹೆದ್ದಾರಿ (7,821 km).

• ದೀರ್ಘತಮ ರೈಲು ಮಾರ್ಗ:

  • ಟ್ರಾನ್ಸ್-ಸೈಬೀರಿಯನ್ ರೈಲು (9,289 km).

• ದೀರ್ಘತಮ ಸುರಂಗ:

  • ಗಾಟ್ಹಾರ್ಡ್ ಬೇಸ್ ಸುರಂಗ (57 km).

• ದೀರ್ಘತಮ ಸೇತು:

  • ಡಾನ್ಯಾಂಗ್-ಕುನ್ಷಾನ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸೇತು (164.8 km).

• ದೀರ್ಘತಮ ಅಣೆಕಟ್ಟು:

  • ಥ್ರೀ ಗೋರ್ಜಸ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು (2,338 km).

• ದೀರ್ಘತಮ ಝೂಲಾಕಾರ ಸೇತು:

  • ಹಾಂಗ್ಝೋ ಬೇ ಸೇತು (35.6 km).

• ದೀರ್ಘತಮ ಭೂಗರ್ಭ ರೈಲು:

  • ಶಾಂಘೈ ಮೆಟ್ರೋ (668 km).

• ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ದೀರ್ಘತಮ ರೈಲು:

  • ಹೌರಾ ಟು ಬಾಂಡೆಲ್ (162 km).

• ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ದೀರ್ಘತಮ ರೈಲು ಮಾರ್ಗ:

  • ಕಾಂಡ್ಲಾ ಟು ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ (3,323 km).

• ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ದೀರ್ಘತಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ:

  • NH 44 (3,745 km).

• ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ದೀರ್ಘತಮ ನದಿ:

  • ಗಂಗಾ (2,525 km).

• ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ದೀರ್ಘತಮ ನದಿ:

  • ಗೋದಾವರಿ (1,465 km).

• ಪೂರ್ವ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ದೀರ್ಘತಮ ನದಿ:

  • ಗಂಗಾ (2,525 km).

• ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ದೀರ್ಘತಮ ನದಿ:

  • ಗೋದಾವರಿ (1,465 km).

• ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ದೀರ್ಘತಮ ನದಿ:

  • ಗಂಗಾ (2,525 km).

• ಮಧ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ದೀರ್ಘತಮ ನದಿ:

  • ಗೋದಾವರಿ (1,465 km).

• ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದನದ ನದಿ:

  • ಗೋದಾವರಿ (1,465 ಕಿ.ಮೀ.).

• ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದನದ ನದಿ:

  • ಗಂಗಾ (2,525 ಕಿ.ಮೀ.).

• ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದನದ ನದಿ:

  • ಗೋದಾವರಿ (1,465 ಕಿ.ಮೀ.).

• ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದನದ ನದಿ:

  • ಗಂಗಾ (2,525 ಕಿ.ಮೀ.).

• ಮಧ್ಯ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದನದ ನದಿ:

  • ಗೋದಾವರಿ (1,465 ಕಿ.ಮೀ.).

• ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದನದ ನದಿ:

  • ಗೋದಾವರಿ (1,465 ಕಿ.ಮೀ.).