ভাৰতীয় সংবিধান - দ্ৰুত পুনৰীক্ষণ
ভাৰতীয় সংবিধান - দ্ৰুত পুনৰীক্ষণ
মুখ্য বিন্দুবোৰ (এক-বাক্য)
- ৩৯৫টা অনুচ্ছেদ, ২২টা অংশ, ১২টা পৰিশিষ্ট – দীঘলীয়াকৈ লিখা সংবিধান।
- ২৬ নভেম্বৰ ১৯৪৯ গ্ৰহণ কৰা হৈছিল; ২৬ জানুৱাৰী ১৯৫০ কাৰ্যকৰী হৈছিল → গণতন্ত্ৰ দিৱস।
- ৪২তম সংশোধনী (১৯৭৬)-এ “ধৰ্মনিৰপেক্ষ”, “সাম্যবাদী”, “অখণ্ডতা” শব্দবোৰ প্ৰস্তাবনাত যোগ কৰিছিল।
- মৌলিক অধিকাৰ – ৬ প্ৰকাৰ (অনুচ্ছেদ ১২-৩৫); সম্পত্তিৰ অধিকাৰ ৪৪তম সংশোধনীৰ দ্বাৰা মৌলিক অধিকাৰৰ পৰা আঁতৰোৱা হৈছে।
- DPSP – অনুচ্ছেদ ৩৬-৫১; FR বনাম DPSP – FR বিচাৰযোগ্য, DPSP নহয়।
- ৰাষ্ট্ৰপতি সাংবিধানিক প্ৰধান; বাস্তৱিক কাৰ্যনিৰ্বাহক → মন্ত্ৰী পৰিষদ যাৰ প্ৰধান প্ৰধানমন্ত্ৰী।
- ৰাজ্যসভাৰ সৰ্বাধিক সদস্য সংখ্যা ২৫০; লোকসভা ৫৫২ (৫৩০ ৰাজ্য + ২০ কেন্দ্ৰশাসিত অঞ্চল + ২ এংলো-ইণ্ডিয়ান)।
- সৰ্বোচ্চ ন্যায়ালয় – ৩৪ জন বিচাৰপতি (CJI সহ); অৱসৰৰ বয়স ৬৫ বছৰ।
- জৰুৰী অৱস্থা ৩ প্ৰকাৰ: অনুচ্ছেদ ৩৫২ (জাতীয়), ৩৫৬ (ৰাষ্ট্ৰপতিৰ শাসন), ৩৬০ (আৰ্থিক)।
- ৭৩তম আৰু ৭৪তম সংশোধনী – অংশ IX আৰু IX-A যোগ কৰিছিল → পঞ্চায়তী ৰাজ আৰু পৌৰ নিগম।
- নিৰ্বাচন আয়োগ – অনুচ্ছেদ ৩২৪; CAG – অনুচ্ছেদ ১৪৮; AGI – অনুচ্ছেদ ৭৬।
- সংশোধনী – অনুচ্ছেদ ৩৬৮; বিশেষ সংখ্যাগৰিষ্ঠতা উপস্থিত আৰু ভোটদানকাৰীৰ ২/৩ + মুঠ শক্তিৰ ৫০ % + কেন্দ্ৰীয় বিষয়ৰ বাবে ৰাজ্যৰ অর্ধেকৰ অনুমোদন।
- মৌলিক কৰ্তব্য – ৪২তম সংশোধনীৰ দ্বাৰা ১১টা কৰ্তব্য যোগ কৰা হৈছে (অনুচ্ছেদ ৫১A)।
- ধন বিল – কেৱল লোকসভাই প্ৰস্তাৱ কৰিব পাৰে; স্পীকাৰৰ প্ৰমাণপত্ৰ চূড়ান্ত।
- ৰাষ্ট্ৰপতিৰ অভিশংসন – উভয় সদনত ২/৩ সংখ্যাগৰিষ্ঠতাৰে অভিযোগ প্ৰৱৰ্তন।
- উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি ৰাজ্যসভাৰ পদাধিকাৰবৎ সভাপতি; নিৰ্বাচনী মণ্ডলীৰ দ্বাৰা নিৰ্বাচিত – সাংসদৰ।
- সৰ্বোচ্চ ন্যায়ালয়ে ৫টা ৰিট জাৰি কৰে: Habeas Corpus, Mandamus, Prohibition, Certiorari, Quo-Warranto।
- জাতীয় SC কমিছন – অনুচ্ছেদ ৩৩৮; ST কমিছন – অনুচ্ছেদ ৩৩৮A।
- অংশ XXI – জম্মু-কাশ্মীৰৰ বাবে অস্থায়ী আৰু বিশেষ বিধান (অনুচ্ছেদ ৩৭০) – ২০১৯ত বাতিল।
- ৪৪তম সংশোধনী – ভোটদানৰ বয়স ২১→১৮ কমাইছিল; ৬১তম সংশোধনী – ১৯৮৯।
গুৰুত্বপূৰ্ণ সূত্ৰ/নিয়ম
| সূত্ৰ/নিয়ম |
প্ৰয়োগ |
| সাধাৰণ সংখ্যাগৰিষ্ঠতা |
সাধাৰণ বিল, অৰ্থ বিল, স্থগন প্ৰস্তাৱ (উপস্থিত আৰু ভোটদান কৰা সদস্যসকলৰ > ৫০ %) |
| বিশেষ সংখ্যাগৰিষ্ঠতা |
সংবিধান সংশোধন, অভিশংসন (উপস্থিত আৰু ভোটদান কৰা সদস্যসকলৰ ২/৩ + মুঠ শক্তিৰ > ৫০ %) |
| কাৰ্যকৰী সংখ্যাগৰিষ্ঠতা |
উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি, উপ-সভানেতাৰ পদত্যাগ (গৃহৰ বাস্তৱ শক্তিৰ > ৫০ %) |
| ১২ মাহৰ নিয়ম |
অধ্যাদেশ প্ৰত্যাহাৰৰ পিছত পুনৰ সমবায় হোৱাৰ ৬ সপ্তাহৰ ভিতৰত সংসদত উপস্থাপন কৰি অনুমোদন কৰিব লাগিব; সৰ্বাধিক জীৱনকাল ৬ মাহ + ৬ সপ্তাহ |
| ১০০ কিমি নিয়ম |
ৰাজ্যপালে ৰাজ্যৰ আদালতৰ দণ্ড মাফ কৰিব পাৰে; ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে সৰ্বভাৰতীয় আৰু সামৰিক দণ্ডৰ বাবে |
| ১/১০তম কোৰাম |
লোকসভা আৰু ৰাজ্যসভা – বৈঠক গঠনৰ বাবে ন্যূনতম ৫৫ আৰু ২৫ সদস্য |
| ৯১ সংশোধনী |
মন্ত্ৰীসভাক লোকসভাৰ শক্তিৰ ১৫ %ৰ সীমাবদ্ধ কৰে; লাভৰ পদৰ কাৰণে অযোগ্য |
| ১০১ সংশোধনী |
জিএছটি বাস্তৱায়ন; অনুচ্ছেদ ২৪৬এ যোগ কৰা; কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যই জিএছটি আৰোপ কৰিব পাৰে |
| মৌলিক গঠনৰ নীতি |
কেছাভানন্দ ভাৰতী মামলাত (১৯৭৩) প্ৰবৰ্তিত; সংসদে মৌলিক বৈশিষ্ট্যসমূহ সংশোধন কৰিব নোৱাৰে |
| আইনৰ শাসন |
অনুচ্ছেদ ১৪-এ সমানাধিকাৰ নিশ্চিত কৰে; কোনো ব্যক্তি আইনৰ ওপৰত নহয় |
মেমৰি ট্ৰিক্স
- FR 6-pack: HEPRO-C → Habeas, Equality, Prohibition, Religion, Opportunity, Cultural.
- DPSP order: WEPCOF → Welfare, Equal pay, Participation, Co-operation, Organisation, Free legal aid.
- Emergency Articles: 3-5-0 → 3 (National), 5 (President’s Rule), 0 (Financial).
- Writs: HMP-CQ → Habeas, Mandamus, Prohibition, Certiorari, Quo-Warranto.
- Schedules 1-12: 1-Territory, 2-Emoluments, 3-Oath, 4-RS seats… TM ORE FBJ UP C (make a story).
সাধাৰণ ভুলসমূহ
| ভুল |
শুদ্ধ পদ্ধতি |
| 42nd আৰু 44th Amendment গুলো গুলিয়াই দিয়া |
42nd = Socialist, Secular, Duties; 44th = Right to Property আঁতৰোৱা হৈছে |
| VP ক President দৰে impeach কৰিব পাৰে বুলি কোৱা |
VP কেৱল effective majority (RS only) ৰে আঁতৰোৱা যায় |
| Money Bill ক Financial Bill বুলি কোৱা |
সকলো Money Bill ই Financial Bill, কিন্তু এইটো উলটা নহয় |
| কিছু amendments ৰ ratification ভুলি যোৱা |
Federal বিষয়সমূহ (Art 368) ৰ বাবে ½ states ৰ ratification লাগে |
| Governor এ death sentence ক্ষমা কৰিব পাৰে বুলি ধৰি লোৱা |
কেৱল President এ death আৰু military sentences ক্ষমা কৰিব পাৰে |
শেষ মুহূৰ্তৰ টিপ্স
- প্ৰস্তাবনা চকুৰে চাওক – ঠিক শব্দ আৰু মূল্যবোধ; ১ নম্বৰৰ নিশ্চিত প্ৰশ্ন।
- সংশোধনৰ সংখ্যা মন কৰক – ৪২, ৪৪, ৬১, ৭৩, ৭৪, ৯১, ১০১ – RRB ৰ প্ৰিয়।
- অধিকাৰ বনাম কৰ্তব্য – FR তালিকা আৰু FD তালিকা পাশাপাশি ৰাখক যাতে গুলিয়াব নোখায়।
- জৰুৰীকালীন অনুচ্ছেদ – ৩৫২-৩৫৬-৩৬০ আগতে খসৰা কাগজত লিখক।
- সংবিধানৰ প্ৰশ্ন আগতে কৰক – ইয়াত তথ্যাধাৰিত প্ৰশ্ন আৰু ১০০ % নিশ্চিত নম্বৰ।
দ্ৰুত অনুশীলন (৫ MCQ)
1. কোনটো সংশোধনে ভোটদানৰ বয়স ২১ বছৰৰ পৰা ১৮ বছৰলৈ হ্ৰাস কৰিছিল?
৬১ সংশোধন
2. সংসদৰ দুটা অধিৱেশনৰ মাজৰ সৰ্বাধিক ব্যবধান কিমানৰ অধিক হ’ব নোৱাৰে?
৬ মাহ
3. তলৰ কোনে ৰাষ্ট্ৰপতিৰ নিৰ্বাচনত ভোট দিব পাৰে কিন্তু ৰাজ্যসভাৰ নিৰ্বাচনত নোৱাৰে?
ৰাজ্য আইনসভা পৰিষদৰ সদস্য
4. ভাৰতীয় সংবিধানত “একেলগে তালিকা”ৰ ধাৰণা কোন দেশৰ পৰা লোনা হৈছে?
অষ্ট্ৰেলিয়া
5. কোন অনুচ্ছেদৰ অধীনত সৰ্বোচ্চ ন্যায়ালয়ে মৌলিক অধিকাৰ বাস্তবায়নৰ বাবে ৰিট জাৰি কৰিব পাৰে?
অনুচ্ছেদ ৩২
BETA
