ভাৰতত পৰিকল্পনা

১. পাঁচ বছৰীয়া পৰিকল্পনা

১.১ সংজ্ঞা আৰু উদ্দেশ্য

• পাঁচ বছৰীয়া পৰিকল্পনা (FYPs) হৈছে মধ্যমেয়াদী সামাজিক-অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন কাৰ্যসূচী যি ভাৰত চৰকাৰে নিৰ্দিষ্ট অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক লক্ষ্য সিদ্ধি কৰিবলৈ গঠন কৰিছে।
• শিল্পীকৰণ, কৃষি বৃদ্ধি আৰু অবকাঠামো উন্নয়ন উদ্দীপন কৰাৰ উদ্দেশ্যে।
• ১৯৫১ চনত পণ্ডিত জৱহৰলাল নেহৰুৰ নেতৃত্বত প্ৰথম প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল।

১.২ মুখ্য বৈশিষ্ট্য

• কেন্দ্ৰীয় পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষ (CPA) আছিল পৰিকল্পনা গঠনৰ দায়িত্বত থকা সংস্থা।
• পৰিকল্পনাবোৰ জিডিপি বৃদ্ধিৰ লক্ষ্য, ৰোজগাৰ সৃষ্টি আৰু অবকাঠামো উন্নয়নৰ ভিত্তিত আছিল।
• স্বয়ংসম্পূৰ্ণতা আৰু পৰিকল্পিত অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধিৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছিল।

1.3 পাঁচ বছৰীয়া পৰিকল্পনাৰ বিবৰ্তন

১.৪ পৰীক্ষাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য

• প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা (১৯৫১–১৯৫৬): শিল্প উন্নয়নৰ ভিত্তি স্থাপন কৰিছিল।
• দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা (১৯৫৬–১৯৬১): স্বয়ংপূৰ্ণতা আৰু ভাৰী শিল্পৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।
• তৃতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা (১৯৬১–১৯৬৬): সুষম বিকাশৰ দিশলৈ মনোযোগ দিছিল।
• পঞ্চম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা (১৯৭৪–১৯৭৮): গৰিবী হটাওৰ সূচনা কৰিছিল।
• দশম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা (২০০০–২০০২): এলপিজি সংস্কাৰৰ আৰম্ভণি কৰিছিল।
• এঘাৰ নম্বৰ পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা (২০০৭–২০১২): সমावেশী বিকাশ আৰু দাৰিদ্ৰ্য হ্ৰাসৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।
• বাৰ নম্বৰ পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা (২০১২–২০১৭): সমাবেশী বিকাশ আৰু অবকাঠামো উন্নয়নৰ ওপৰত মনোযোগ বঢ়াইছিল।

২. নীতি আয়োগ

২.১ সংজ্ঞা আৰু উদ্দেশ্য

• নীতি আয়োগ (National Institution for Transforming India) হৈছে ভাৰত চৰকাৰৰ নীতি চিন্তা কেন্দ্ৰ।
• ২০১৫ চনত নৰেন্দ্ৰ মোদীৰ নেতৃত্বত পৰিকল্পনা আয়োগৰ সলনি কৰি গঠন কৰা হৈছিল।
• সমাবেশী বিকাশ, টেকসই উন্নয়ন, আৰু নীতি প্ৰণয়নৰ ওপৰত মনোযোগ দিয়ে।

২.২ গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য

• এটা অ-বৈধানিক সংস্থা যাৰ অধ্যক্ষ আৰু সদস্য আছে।
• কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ মাজত সহযোগিতা প্ৰচাৰ কৰে।
• তথ্য-নিৰ্ভৰ নীতি-নিৰ্ধাৰণ, উদ্ভাৱন, আৰু সামৰ্থ্য নিৰ্মাণৰ ওপৰত মনোযোগ দিয়ে।

2.3 গঠন আৰু নেতৃত্ব

• সভাপতি: ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ দ্বাৰা নিযুক্ত।
• সদস্য: কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী, ৰাজ্যৰ মুখ্য মন্ত্ৰী আৰু বিশেষজ্ঞ অন্তৰ্ভুক্ত।
• প্ৰধান কাৰ্যনিৰ্বাহী অফিচাৰ (CEO): দৈনন্দিন কাৰ্যকলাপ তত্ত্বাৱধান কৰে।

2.4 প্ৰধান উদ্যোগ

• স্মাৰ্ট চিটিজ মিছন
• ডিজিটেল ইণ্ডিয়া
• ষ্টাৰ্টআপ ইণ্ডিয়া
• মেক ইন ইণ্ডিয়া
• আয়ুষ্মান ভাৰত
• স্বচ্ছ ভাৰত মিছন

2.5 প্লেনিং কমিছন আৰু নীতি আয়োগৰ মাজৰ পাৰ্থক্য

2.6 পৰীক্ষাৰ বাবে প্ৰধান তথ্য

• নীতি আয়োগ 2015ত স্থাপন হৈছিল।
• প্লেনিং কমিছনৰ সলনি কৰিছিল।
• সমावেশী বৃদ্ধি, টেকসই উন্নয়ন, আৰু নীতি উদ্ভাৱনত কেন্দ্ৰিত।
• কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ মাজত সহযোগিতা উদ্ভাৱন কৰে।
• প্ৰধান উদ্যোগসমূহৰ মাজত স্মাৰ্ট চিটিজ মিছন, ডিজিটেল ইণ্ডিয়া, আৰু ষ্টাৰ্টআপ ইণ্ডিয়া অন্তৰ্ভুক্ত।
• সভাপতি ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ দ্বাৰা নিযুক্ত।
• CEO নীতি আয়োগৰ দৈনন্দিন কাৰ্যকলাপৰ বাবে দায়িত্বশীল।