పంచవర్ష ప్రణాళికలు - త్వరిత సవరణ
ఐదు సంవత్సర ప్రణాళికలు - త్వరిత పునశ్చరణ
ముఖ్యాంశాలు (ఒకే వాక్యంలో)
- 1వ ఐదు సంవత్సర ప్రణాళిక (1951-56): USSR నుండి ప్రేరణ; వ్యవసాయం & సాగునీటి ప్రాజెక్టులపై దృష్టి; హారోడ్-డోమార్ మోడల్.
- 2వ ఐదు సంవత్సర ప్రణాళిక (1956-61): “మహాలనోబిస్ మోడల్” – భారీ పరిశ్రమలు & వేగవంతమైన industrialisation.
- 3వ ఐదు సంవత్సర ప్రణాళిక (1961-66): “గడ్గిల్ యోజన”; యుద్ధం & కరువు → ప్రణాళిక సెలవు (1966-69).
- ప్రణాళిక సెలవు: వార్షిక ప్రణాళికలు (1966-69); రూపాయి విలువ తగ్గింపు (1966).
- 4వ ఐదు సంవత్సర ప్రణాళిక (1969-74): “గరీబీ హటావ్”; వృద్ధి రేటు 3.3% → “హిందూ రేట్ ఆఫ్ గ్రోత్” అని పిలవబడింది.
- 5వ ఐదు సంవత్సర ప్రణాళిక (1974-79): C. రంగరాజన్ రూపొందించారు; రోలింగ్ ప్రణాళికను ప్రవేశపెట్టింది (1978లో మొరార్జీ ప్రభుత్వం).
- మినీ 6వ ప్రణాళిక (1978-80): 5-సంవత్సర రోలింగ్ ప్రణాళిక భావన; తరువాత విస్మరించబడింది.
- 6వ ఐదు సంవత్సర ప్రణాళిక (1980-85): అసలైన 6వ ప్రణాళిక; మౌలిక వసతులు & పేదరిక నిర్మూలనపై దృష్టి; 20-బిందు కార్యక్రమంతో మొదటి ప్రణాళిక.
- 7వ ఐదు సంవత్సర ప్రణాళిక (1985-90): “సూచక ప్రణాళిక”; వృద్ధి 5.8%; LPG reforms కు బీజాలు.
- 8వ ఐదు సంవత్సర ప్రణాళిక (1992-97): ఉదారీకరణ తర్వాత ప్రణాళిక; WTO సర్దుబాటు; మానవ వనరులకు ప్రాధాన్యం.
- 9వ ఐదు సంవత్సర ప్రణాళిక (1997-2002): “సామాజిక న్యాయంతో వృద్ధి”; లక్ష్యం 6.5%, సాధించింది 5.4%.
- 10వ ఐదు సంవత్సర ప్రణాళిక (2002-07): 10 సంవత్సరాల్లో తలసరి ఆదాయాన్ని రెట్టింపు చేయాలి; లక్ష్యం 8% వృద్ధి; NHRM, JNNURM ప్రవేశపెట్టింది.
- 11వ ఐదు సంవత్సర ప్రణాళిక (2007-12): “అంతర్భాగ వృద్ధి”; లక్ష్యం 9% వృద్ధి; MNREGA, RTI, ఆధార్ సీడింగ్.
- 12వ ఐదు సంవత్సర ప్రణాళిక (2012-17): “వేగంగా, స్థిరమైన & మరింత అంతర్భాగ వృద్ధి”; లక్ష్యం 8%, సాధించింది 7%.
- NITI ఆయోగ్ ప్లానింగ్ కమిషన్ను భర్తీ చేసింది (1 జన 2015) → 13వ ఐదు సంవత్సర ప్రణాళిక లేదు; 3-సంవత్సర కార్య ప్రణాళికలు ప్రారంభమయ్యాయి.
- 10వ, 11వ & 12వ ప్రణాళికలు మాత్రమే సేవల రంగంలో ద్విఅంక వృద్ధిని తాకాయి.
- ఎప్పుడూ లేని అత్యధిక ప్రణాళిక ఖర్చు: 12వ ఐదు సంవత్సర ప్రణాళిక (~`44 లక్షల కోట్లు).
- ఒకే రాజకీయ పార్టీ ప్రారంభించి పూర్తి చేసిన ఏకైక ప్రణాళిక: 11వ ఐదు సంవత్సర ప్రణాళిక (UPA-II).
ముఖ్యమైన సూత్రాలు/నియమాలు
| సూత్రం/నియమం |
వర్తింపు |
| వృద్ధి రేటు = (GDP చివరి – GDP ప్రారంభం)/GDP ప్రారంభం × 100 |
ప్రణాళిక సాధన తక్షణ తనిఖీ |
| ప్రణాళిక ఖర్చు = కేంద్రం + రాష్ట్రాలు + అదనపు బడ్జెట్ బయట |
మొత్తం వనరులు గుర్తుంచుకోండి |
| ICOR (అదనపు మూలధన-ఉత్పత్తి నిష్పత్తి) = పెట్టుబడి ÷ GDP వృద్ధి |
తక్కువ ICOR ⇒ మెరుగైన సామర్థ్యం |
| పేదరిక తగ్గింపు % = (ప్రారంభ పేదరికం – చివరి పేదరికం)/ప్రారంభ పేదరికం × 100 |
7వ-12వ ప్రణాళికలలో ఉపయోగించబడింది |
| ప్రణాళిక సెలవు నియమం: 3 వార్షిక ప్రణాళికలు = 1 ఖాళీ సంవత్సరం |
3వ ప్రణాళిక తర్వాత 1966-69 ఖాళీ |
| రోలింగ్ ప్రణాళిక = వార్షిక సమీక్ష & 1 సంవత్సరం ముందుకు చురుకుగా |
1978-80లో ప్రవేశపెట్టబడింది |
| “హిందూ వృద్ధి రేటు” ≈ 3.5% |
1950-80 సగటుకు రాజ్ కృష్ణ సృష్టించిన పదం |
| 20-పాయింట్ కార్యక్రమం 6వ ప్రణాళికతో ప్రారంభమైంది |
పేదరిక తొలగింపు పర్యవేక్షణ |
| 12వ ప్రణాళిక బేస్ సంవత్సర ధర = 2011-12 |
GDP శ్రేణి మార్చబడింది |
| ప్రణాళిక ప్రారంభానికి ముందు NDC ఆమోదం తప్పనిసరి |
రాజ్యాంగపరమైన ఆచారం |
జ్ఞాపకశక్తి ఉపాయాలు
- “USSR-1, మహలా-2, గాడ్గిల్-3, గరీబీ-4, రోల్-5, 20-పాయింట్-6, సూచక-7, లిబరల్-8, జస్టిస్-9, డబుల్-10, ఇన్క్లూసివ్-11, ఫాస్టర్-12.”
- ప్రణాళిక సెలవు = “ABC” – 3వ & 4వ మధ్య వార్షిక ప్రణాళికలు.
- రోలింగ్ ప్రణాళిక: “RR” అనుకోండి – రాజీవ్ (1980-85) చేత రోలింగ్, మొరార్జీ రోలర్-కోస్టర్ సరిచేసింది.
- వృద్ధి లక్ష్యాలు: 8-9-8 (10వ-11వ-12వ) – మొబైల్ OTP లాగా!
- నీతి జననం: 1-1-15 (1 జన 2015) – కొత్త సంవత్సరం, కొత్త సంస్థ.
సాధారణ తప్పులు
| తప్పు |
సరైన విధానం |
| 1978-80 ప్రణాళికను “6వ ప్రణాళిక” అని పిలవడం |
ఇది మినీ/రోలింగ్ ప్రణాళిక; అసలైన 6వ ప్రణాళిక 1980లో ప్రారంభమైంది |
| 2వ మరియు 3వ ప్రణాళిక మోడళ్లను గందరగోళం చేయడం |
2వ = మహలనోబిస్; 3వ = గడ్గిల్ |
| 13వ ఐదేళ్ల ప్రణాళిక ఉందని చెప్పడం |
13వ ప్రణాళిక లేదు; 2015లో నీతి ఆయోగ్ ప్లానింగ్ కమిషన్ను భర్తీ చేసింది |
| “హిందూ రేట్”ను 4వ ప్రణాళికకు ఆపాదించడం |
ఈ పదం 1950-80 మొత్తం కాలాన్ని సూచిస్తుంది, ఒక్క ప్రణాళికను కాదు |
| వార్షిక ప్రణాళికలను ప్రణాళిక సెలవుతో కలపడం |
1966-69 = 3 వేర్వేరు వార్షిక ప్రణాళికలు, ఒకే 3-సంవత్సర ప్రణాళిక కాదు |
చివరి నిమిషం చిట్కాలు
- ప్రణాళిక కాలాలు & థీమ్ పదాలపై చూపు వేయండి – పై 1-లైనర్ పట్టిక సరిపోతుంది.
-
8% సేవా వృద్ధి ఉన్న రెండు ప్రణాళికలు మాత్రమే గుర్తుంచుకోండి: 11వ & 12వ.
- ఆప్షన్లలో “13వ ఐదేళ్ల ప్రణాళిక” కనిపిస్తే – వెంటనే “ఏదీ కాదు” అని గుర్తించండి.
- వృద్ధి లక్ష్యాలు vs వాస్తవం: 9వ, 10వ, 12వ సుమారు 1% తక్కువ – సురక్షితంగా తొలగించవచ్చు.
- వన్-మార్కర్: నీతి ఆయోగ్ తేదీ (1-1-2015) & 20-పాయింట్ ప్రోగ్రామ్ (6వ ప్రణాళిక) – 99% అడుగుతారు.
త్వరిత ప్రాక్టీస్ (5 MCQs)
1. ఏ ఐదేళ్ల ప్రణాళిక మహలనోబిస్ మోడల్ ఆధారంగా రూపొందించబడింది?
> 2వ ఐదేళ్ల ప్రణాళిక
2. “హిందూ రేట్ ఆఫ్ గ్రోత్” అనే పదం ఏ కాలంలో సగటు వృద్ధి రేటును సూచిస్తుంది?
> 1950-80
3. భారతదేశంలో రోలింగ్ ప్రణాళిక భావన మొదటిసారి ఏ ప్రణాళికలో ప్రవేశపెట్టబడింది?
> 1978-80 (మినీ ప్రణాళిక, మొరార్జీ ప్రభుత్వం)
4. నీతి ఆయోగ్ ప్లానింగ్ కమిషన్ను ఎప్పుడు భర్తీ చేసింది –
> 1 జనవరి 2015
5. “అధిక వేగం, స్థిరమైన మరియు మరింత సమగ్ర అభివృద్ధి” అనే నినాదం ఏది సంబంధించింది –
> 12వ ఐదు సంవత్సర ప్రణాళిక
BETA
