পাঁচ বছৰীয়া পৰিকল্পনা - দ্ৰুত পুনৰীক্ষণ
পাঁচ বছৰীয়া আঁচনিসমূহ - দ্ৰুত পুনৰীক্ষণ
মুখ্য বিন্দুবোৰ (এক-বাক্য)
- ১ম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা (১৯৫১-৫৬): USSRৰ পৰা অনুপ্ৰাণিত; কৃষি আৰু সিচাইৰ ওপৰত গুৰুত্ব; হাৰড-ডোমাৰ মডেল।
- ২য় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা (১৯৫৬-৬১): “মহালানোবিছ মডেল” – ভাৰী শিল্প আৰু দ্ৰুত শিল্পীকৰণ।
- ৩য় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা (১৯৬১-৬৬): “গডগিল যোজনা”; যুদ্ধ আৰু খৰাপৰ ফলত পৰিকল্পনা বিৰতি (১৯৬৬-৬৯)।
- পৰিকল্পনা বিৰতি: বাৰ্ষিক পৰিকল্পনা (১৯৬৬-৬৯); ১৯৬৬ত টকাৰ মূল্যহ্ৰাস।
- ৪র্থ পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা (১৯৬৯-৭৪): “গৰীবী হটাও”; বৃদ্ধি হাৰ ৩.৩% → “হিন্দু বৃদ্ধি হাৰ” বুলি কুখ্যাত।
- ৫ম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা (১৯৭৪-৭৯): চি. ৰঙ্গৰাজনে খচৰা কৰিছিল; ১৯৭৮ত মোৰাৰজি চৰকাৰে Rolling Plan আৰম্ভ কৰে।
- মিনি ৬ষ্ঠ পৰিকল্পনা (১৯৭৮-৮০): ৫-বছৰীয়া Rolling পৰিকল্পনা ধাৰণা; পিছত বাতিল কৰা হ’ল।
- ৬ষ্ঠ পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা (১৯৮০-৮৫): প্ৰকৃত ৬ষ্ঠ পৰিকল্পনা; পৰিকাঠামো আৰু দুখীয়া নিবাৰণৰ ওপৰত গুৰুত্ব; ২০-বিন্দু কাৰ্যসূচীৰে প্ৰথম পৰিকল্পনা।
- ৭ম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা (১৯৮৫-৯০): “সূচকীয় পৰিকল্পনা”; বৃদ্ধি ৫.৮%; LPG সংস্কাৰৰ বীজ।
- ৮ম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা (১৯৯২-৯৭): উদাৰীকৰণৰ পিছৰ পৰিকল্পনা; WTOৰ সৈতে খাপ খোৱা; মানৱ সম্পদক প্ৰাধান্য।
- ৯ম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা (১৯৯৭-২০০২): “সামাজিক ন্যায়ৰ সৈতে বৃদ্ধি”; লক্ষ্য ৬.৫%, প্ৰাপ্ত ৫.৪%।
- ১০ম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা (২০০২-০৭): ১০ বছৰত ব্যক্তিগত আয় দুগুণ; লক্ষ্য ৮% বৃদ্ধি; NHRM, JNNURM আৰম্ভ।
- ১১ম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা (২০০৭-১২): “সমভাগযোগ্য বৃদ্ধি”; লক্ষ্য ৯% বৃদ্ধি; MNREGA, RTI, আধাৰ seeding।
- ১২ম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা (২০১২-১৭): “অধিক দ্ৰুত, টেকসুৱা আৰু অধিক সমভাগযোগ্য বৃদ্ধি”; লক্ষ্য ৮%, প্ৰাপ্ত ৭%।
- NITI Aayog-এ পৰিকল্পনা আয়োগক সলনি কৰে (১ জানুৱাৰী ২০১৫) → ১৩ম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা নাই; ৩-বছৰীয়া Action Plans আৰম্ভ।
- কেৱল ১০ম, ১১ম আৰু ১২ম পৰিকল্পনাই সেৱা খণ্ডত দ্বিঅংকৰ বৃদ্ধি দেখুছে।
- আজিলৈকে সৰ্বাধিক পৰিকল্পনা ব্যায়: ১২ম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা (~`৪৪ লাখ কোটি)।
- একমাত্ৰ পৰিকল্পনা যিটো একে ৰাজনৈতিক দলে আৰম্ভ আৰু সম্পূৰ্ণ কৰিছে: ১১ম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা (UPA-II)।
গুৰুত্বপূৰ্ণ সূত্ৰ/নিয়ম
| সূত্ৰ/নিয়ম |
প্ৰয়োগ |
| বৃদ্ধিৰ হাৰ = (GDPশেষ – GDPআৰম্ভ)/GDPআৰম্ভ × 100 |
পৰিকল্পনা সফলতাৰ দ্ৰুত পৰীক্ষা |
| পৰিকল্পনা ব্যয় = কেন্দ্ৰ + ৰাজ্য + বাজেটৰ বাহিৰ |
মুঠ সম্পদ মনত ৰাখিব |
| ICOR (বৃদ্ধিশীল মূলধন-উৎপাদন অনুপাত) = বিনিয়োগ ÷ GDP বৃদ্ধি |
কম ICOR ⇒ উন্নত দক্ষতা |
| দাৰিদ্ৰ্য হ্ৰাস % = (প্ৰাৰম্ভিক দাৰিদ্ৰ্য – চূড়ান্ত দাৰিদ্ৰ্য)/প্ৰাৰম্ভিক দাৰিদ্ৰ্য × 100 |
৭ম-১২ম পৰিকল্পনাত ব্যৱহাৰ |
| পৰিকল্পনা অবকাশ নিয়ম: ৩ বাৰ্ষিক পৰিকল্পনা = ১ খালি বছৰ |
১৯৬৬-৬৯ খালি ৩য় পৰিকল্পনাৰ পিছত |
| গতিশীল পৰিকল্পনা = বাৰ্ষিক পৰ্যালোচনা আৰু ১ বছৰৰ আগবঢ়া |
১৯৭৮-৮০ত প্ৰবৰ্তন |
| “হিন্দু বৃদ্ধিৰ হাৰ” ≈ ৩.৫% |
ৰাজ কৃষ্ণই ১৯৫০-৮০ গড়ৰ বাবে সৃষ্টি কৰিছিল |
| ২০-বিন্দু কাৰ্যসূচী ৬ষ্ঠ পৰিকল্পনাৰ সৈতে আৰম্ভ |
দাৰিদ্ৰ্য নিবাৰণ পৰ্যবেক্ষক |
| ১২ম পৰিকল্পনাৰ আধাৰ বছৰৰ মূল্য = ২০১১-১২ |
GDP শ্ৰেণী পৰিবৰ্তন |
| NDC অনুমোদন পৰিকল্পনা আৰম্ভৰ আগত বাধ্যতামূলক |
সাংবিধানিক প্ৰথা |
মনত ৰাখিবলৈ কৌশল
- “USSR-১, Mahala-২, Gadgil-৩, Garibi-৪, Roll-৫, ২০-বিন্দু-৬, Indicative-৭, Liberal-৮, Justice-৯, Double-১০, Inclusive-১১, Faster-১২.”
- পৰিকল্পনা অবকাশ = “ABC” – Annual Plans Between ৩য় আৰু ৪য়.
- গতিশীল পৰিকল্পনা: ভাবক “RR” – Rolling by Rajiv (১৯৮০-৮৫) ৰ মৰাৰজিৰ ৰোলাৰ-কোষ্টাৰ সংশোধন কৰিছিল.
- বৃদ্ধিৰ লক্ষ্য: ৮-৯-৮ (১০ম-১১ম-১২ম) – মোবাইল OTP দৰে!
- NITI জন্ম: ১-১-১৫ (১ জানুৱাৰী ২০১৫) – নতা বছৰ, নতা সংস্থা.
সাধাৰণ ভুলসমূহ
| ভুল |
সঠিক পদ্ধতি |
| 1978-80ৰ পৰিকল্পনাক “৬ষ্ঠ পৰিকল্পনা” বুলি কোৱা |
ইয়াটো এটা সৰু/ঘূৰণীয়া পৰিকল্পনা আছিল; প্ৰকৃত ৬ষ্ঠ পৰিকল্পনা 1980ত আৰম্ভ হৈছিল |
| ২য় আৰু ৩য় পৰিকল্পনাৰ মডেলবোৰ গুলাই যোৱা |
২য় = মহালানোবিছ; ৩য় = গাড়গিল |
| ১৩ম পঞ্চবৰ্ষীয় পৰিকল্পনা আছিল বুলি কোৱা |
১৩ম পৰিকল্পনা নাছিল; 2015ত NITI-এ PC-ক প্ৰতিস্থাপন কৰিছিল |
| “হিন্দু হাৰ” ৪ৰ্থ পৰিকল্পনাক দিয়া |
এই পদটোৱে 1950-80ৰ সময়খিনিক বুজায়, কোনো একক পৰিকল্পনাক নহয় |
| বাৰ্ষিক পৰিকল্পনাবোৰক পৰিকল্পনা বিৰতিৰ সৈতে মিহলাই যোৱা |
1966-69 = ৩টা পৃথক বাৰ্ষিক পৰিকল্পনা, এটা ৩ বছৰীয়া পৰিকল্পনা নহয় |
শেষ মুহূৰ্তৰ টিপ্সমূহ
- পৰিকল্পনাৰ সময়কাল আৰু থীম শব্দবোৰ চকীয়াকৈ চাওক – ওপৰৰ ১-লাইনৰ টেবুলেই যথেষ্ট।
- কেৱল দুটা পৰিকল্পনাত >8% সেৱা বৃদ্ধি আছিল মনত ৰাখক: ১১ম আৰু ১২ম।
- বিকল্পত “১৩ম FYP” দেখিলে – তৎক্ষণাৎ “None of these” চিহ্নিত কৰক।
- বৃদ্ধিৰ লক্ষ্য বনাম বাস্তব: ৯ম, ১০ম, ১২ম ≈1%-এৰে কম হৈছিল – নিৰাপদ বাদ দিয়াৰ উপায়।
- এক-চিহ্ন: NITI Aayogৰ তাৰিখ (1-1-2015) আৰু 20-Point Programme (৬ষ্ঠ পৰিকল্পনা) – 99% সোধা হয়।
দ্ৰুত অনুশীলন (5 MCQ)
1. কোনটো পঞ্চবৰ্ষীয় পৰিকল্পনা মহালানোবিছ মডেলৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল?
> ২য় পঞ্চবৰ্ষীয় পৰিকল্পনা
2. “হিন্দু বৃদ্ধিৰ হাৰ” শব্দটোৱে কোন সময়ৰ গড় বৃদ্ধিৰ হাৰক বুজায়?
> 1950-80
3. ভাৰতত ঘূৰণীয়া পৰিকল্পনাৰ ধাৰণা প্ৰথম কোন পৰিকল্পনাত অনা হৈছিল?
> 1978-80 (সৰু পৰিকল্পনা, মোৰাৰজি চৰকাৰ)
4. NITI Aayog-এ পৰিকল্পনা আয়োগক প্ৰতিস্থাপন কৰিছিল –
> 1 জানুৱাৰী 2015
5. “অধিক দ্ৰুত, টেকসুস্থ আৰু অধিক সামৰ্থ্যশালী বৃদ্ধি” এই শ্লোগানটো যাৰ সৈতে জড়িত আছিল –
> ১২ম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা
BETA
