భారతదేశ వైస్రాయ్లు
భారతదేశపు వైస్రాయ్లు
1. వైస్రాయ్లు మరియు వారి పని
1.1 నిర్వచనం మరియు పాత్ర
- వైస్రాయ్ అనేది బ్రిటిష్ కిరీటానికి భారత ఉపఖండంలో బ్రిటిష్ ప్రతినిధి.
- వైస్రాయ్ బ్రిటిష్ భారత సామ్రాజ్యంలో అత్యున్నత స్థాయి అధికారి.
- వైస్రాయ్ బ్రిటిష్ భారతదేశ పరిపాలనకు బాధ్యత వహించేవాడు, దానిలో సైనిక, పౌర మరియు ఆర్థిక వ్యవహారాలు ఉన్నాయి.
- వైస్రాయ్ కిరీటానికి ప్రతినిధిగా వ్యవహరించేవాడు మరియు లండన్లోని బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి బాధ్యత వహించేవాడు.
1.2 అధికారాలు మరియు బాధ్యతలు
- నిర్వాహక అధికారం: బ్రిటిష్ భారత ప్రభుత్వ పనితీరును పర్యవేక్షించేవాడు.
- శాసన అధికారం: గవర్నర్ జనరల్ కౌన్సిల్కు (తరువాత వైస్రాయ్కు) అధ్యక్షత వహించేవాడు.
- న్యాయ అధికారం: న్యాయమూర్తులను నియమించేవాడు మరియు న్యాయవ్యవస్థపై అధికారం కలిగి ఉండేవాడు.
- సైనిక అధికారం: బ్రిటిష్ భారత సైన్యాన్ని నియంత్రించేవాడు.
- రాజకీయ అధికారం: అంతర్జాతీయ సంబంధాల్లో బ్రిటన్ను ప్రతినిధించేవాడు.
- ఆర్థిక అధికారం: బడ్జెట్ మరియు ఆర్థిక విధానాలను పర్యవేక్షించేవాడు.
1.3 ముఖ్యమైన వైస్రాయ్లు మరియు వారి కృషి
| వైస్రాయ్ | కాలం | ముఖ్యమైన కృషి |
|---|---|---|
| లార్డ్ కానింగ్ | 1856–1862 | - డాక్ట్రిన్ ఆఫ్ లాప్స్ను స్థాపించాడు - 1857 తిరుగుబాటు తర్వాత రాజీనామా చేశాడు |
| లార్డ్ డల్హౌసీ | 1848–1856 | - డాక్ట్రిన్ ఆఫ్ లాప్స్ను ప్రవేశపెట్టాడు - అవధ్, పంజాబ్, బెరార్ను అనెక్స్ చేశాడు - టెలిగ్రాఫ్ వ్యవస్థను ప్రారంభించాడు |
| లార్డ్ కర్జన్ | 1905–1911 | - బెంగాల్ను విభజించాడు (1905), 1911లో తిరిగి కలిపాడు - ఢిల్లీ దర్బార్ను ప్రారంభించాడు (1911) |
| లార్డ్ చెల్మ్స్ఫోర్డ్ | 1916–1921 | - మాంటేగ్యూ-చెల్మ్స్ఫోర్డ్ సంస్కరణలను అమలు చేశాడు - భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1919ను పర్యవేక్షించాడు |
| లార్డ్ వావెల్ | 1943–1947 | - WWII సమయంలో పనిచేశాడు - స్వాతంత్ర్యానికి మార్పులో కీలక పాత్ర పోషించాడు |
| లార్డ్ మౌంట్బ్యాటన్ | 1947–1948 | - భారతదేశపు చివరి వైస్రాయ్ - భారత విభజనను, పాకిస్తాన్ మరియు భారతదేశ సృష్టిని పర్యవేక్షించాడు |
1.4 ముఖ్యమైన తేదీలు మరియు పదబంధాలు
- 1858: భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1858 ద్వారా భారతదేశ నియంత్రణను ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ నుండి బ్రిటిష్ క్రౌన్కు బదిలీ చేశారు, ఇది వైస్రాయ్ వ్యవస్థ ప్రారంభాన్ని సూచిస్తుంది.
- 1947: చివరి వైస్రాయ్ అయిన లార్డ్ మౌంట్బ్యాటన్ ఆగస్ట్ 14, 1947న భారత స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించాడు.
- డాక్ట్రిన్ ఆఫ్ లాప్స్: లార్డ్ డల్హౌసీ ప్రవేశపెట్టిన విధానం, పురుష వారసుడు లేని రాజ్యాలను అనెక్స్ చేయడానికి.
- ఢిల్లీ దర్బార్: బ్రిటిష్ వారు అధికార మార్పు మరియు పాకిస్తాన్ మరియు భారతదేశ సృష్టిని ప్రకటించేందుకు నిర్వహించిన వైభవోపేత సమావేశం.
1.5 పోటీ పరీక్షల కోసం ముఖ్యమైన వాస్తవాలు
- వైస్రాయిలను బ్రిటిష్ క్రౌన్ నియమించేది మరియు వారు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ సంతృప్తితో పనిచేశారు.
- వైస్రాయి బ్రిటిష్ భారత ప్రభుత్వానికి అధిపతి మరియు క్రౌన్ తరఫున చర్యలు తీసుకునే అధికారం కలిగి ఉండేవాడు.
- వైస్రాయి పదవిని 1947లో రద్దు చేశారు భారత్ స్వాతంత్ర్యంతో.
- లార్డ్ డల్హౌసీ లాప్స్ సిద్ధాంతం మరియు అవధ్ ఆక్రమణకు ప్రసిద్ధి చెందాడు.
- లార్డ్ కర్జన్ బెంగాల్ విభజన (1905) మరియు ఢిల్లీ దుర్బార్ (1911)తో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు.
- లార్డ్ మౌంట్బాటన్ భారతదేశ చివరి వైస్రాయి మరియు భారతదేశ విభజన మరియు స్వాతంత్ర్యంలో కీలక పాత్ర పోషించాడు.
1.6 ముఖ్యమైన వైస్రాయిల పోలిక
| అంశం | లార్డ్ డల్హౌసీ | లార్డ్ కర్జన్ | లార్డ్ మౌంట్బాటన్ |
|---|---|---|---|
| కాలం | 1848–1856 | 1905–1911 | 1947–1948 |
| కీలక విధానం | లాప్స్ సిద్ధాంతం | బెంగాల్ విభజన | భారత విభజన |
| ప్రధాన సంఘటన | అవధ్ ఆక్రమణ | ఢిల్లీ దుర్బార్ | భారత స్వాతంత్ర్యం |
| వారసత్వం | బ్రిటిష్ భారత విస్తరణ | రాజకీయ సంస్కరణలు | బ్రిటిష్ పాలన ముగింపు |
1.7 తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
-
ప్ర: భారతదేశ మొదటి వైస్రాయి ఎవరు?
స: లార్డ్ కానింగ్ (1856–1862) -
ప్ర: లాప్స్ సిద్ధాంతానికి ఎవరు ప్రసిద్ధి చెందారు?
స: లార్డ్ డల్హౌసీ -
ప్ర: భారతదేశ చివరి వైస్రాయి ఎవరు?
స: లార్డ్ మౌంట్బాటన్ -
ప్ర: భారతదేశంలో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఎప్పుడు స్థాపించబడింది?
స: 1858లో గవర్నమెంట్ ఆఫ్ ఇండియా యాక్ట్, 1858తో -
ప్ర: బెంగాల్ విభజన ఫలితం ఏమిటి?
జ: విస్తృత వ్యతిరేకత కారణంగా 1911లో దానిని రద్దు చేశారు. -
ప్ర: ఢిల్లీ దుర్బార్ ప్రాముఖ్యత ఏమిటి?
జ: ఇది బ్రిటిష్ క్రౌన్ నుండి కొత్త భారతీయ రాష్ట్రాలకు అధికారాన్ని అధికారికంగా బదిలీ చేసిన సంఘటనగా గుర్తించబడింది.
BETA
