గుజారా-ప్రతిహారాలు
గుజరా-ప్రతీహారులు
1. స్థాపన మరియు విస్తరణ
- స్థాపకుడు:నాగభట I
- సుమారు స్థాపన: 7వ శతాబ్పం CE
- రాజధాని:ఉజ్జయిని (ప్రారంభంలో) → తరువాతకన్నౌజ్కు మారింది
- ప్రాంతం:ఉత్తర ప్రదేశ్,మధ్య ప్రదేశ్,మహారాష్ట్ర, మరియుగుజరాత్ భాగాలను కవర్ చేసింది
- విస్తరణ:
- 8వ శతాబ్దానికి గుజరాత్లో తమ ప్రభావాన్ని విస్తరించారు
- సత్లజ్ నుండి కావేరి ప్రాంతాన్ని నియంత్రించారు
- 9వ శతాబ్దానికి ఉత్తర భారతదేశంలో ఆధిపత్య శక్తిగా మారారు
- విస్తరణకు కీలక కారణం:
- గజ్నవీ మరియుచాళుక్య ప్రాంతాలపై నియంత్రణ
- వాణిజ్య మార్గాలు మరియునదీ వ్యవస్థలపై వ్యూహాత్మక నియంత్రణ
2. రాజులు
| రాజు | పాలన కాలం | ప్రధాన కృషులు |
|---|---|---|
| నాగభట I | 7వ శతాబ్దం CE | వంశానికి స్థాపకుడు |
| మిహిర్ భోజ | 836–885 CE | అత్యంత ప్రముఖ పాలకుడు; ప్రాంతాన్ని విస్తరించాడు,మిహిర్కోట్ నిర్మించాడు |
| రాజా భోజ | 9వ శతాబ్దం CE | రాజశేఖరకు ప్రసిద్ధుడు |
| మంధాత | 9వ శతాబ్దం CE | గుజరాత్లో శక్తిని బలపరిచాడు |
| కీర్తివర్మన్ | 9వ శతాబ్దం CE | పశ్చిమ భారతదేశంలో ప్రభావాన్ని విస్తరించాడు |
- మిహిర్ భోజ పరీక్షలలో అత్యంత ఎక్కువగా అడిగే రాజు.
3. సంఘర్షణలు
- రాష్ట్రకూటులతో సంఘర్షణ:
- దక్కణ మరియు ఉత్తర భారతదేశంలో ఆధిపత్యం కోసం పోటీ
- ప్రముఖ యుద్ధాలు: ప్రతాప్గఢ్ యుద్ధం (816 CE) మరియుకజ్రహార్ యుద్ధం (817 CE)
- పాలలతో సంఘర్షణ:
- బెంగాల్ మరియు బీహార్లో పోటీ
- చాళుక్యులతో సంఘర్షణ:
- దక్కణ మరియు మాల్వాపై నియంత్రణ కోసం పోరాడారు
- గుర్జర్లతో సంఘర్షణ:
- గుర్జర సముదాయంలో అంతర్గత కలహాలు మరియు అధికార పోరాటాలు
- దిల్లీ సుల్తానత్తుతో సంఘర్షణ:
- వంశ పతనం వల్ల మొహమ్మద్ ఘజ్నవీ (1001 CE) దండయాత్ర జరిగింది
4. పతనం
- పతనానికి కారణాలు:
- అంతర్గత అధికార పోరాటాలు మరియు వారసత్వ వివాదాలు
- దిల్లీ సుల్తానత్తు దండయాత్రలు (ఉదా:మొహమ్మద్ ఘజ్నవీ,ముహమ్మద్ ఘోరీ,ఇల్తుత్మిష్, మరియుబల్బన్)
- గుజరాత్పై నియంత్రణనుసోలంకీ పాలకులకు కోల్పోవడం
- వాణిజ్య అంతరాయాలు మరియువిదేశీ దండయాత్రల వల్ల ఆర్థిక పతనం
- కీలక సంఘటన:
- ఘజ్నవీ దండయాత్ర (1001 CE) వంశ పతనానికి ప్రారంబాన్ని సూచించింది
- వంశ అంతం:
- గుజరా-ప్రతీహార వంశం11వ శతాబ్దం నాటికి అంతమైంది
- వారి ప్రాంతాలు వివిధ స్థానిక పాలకులు మరియుఆక్రమణకార వంశాల మధ్య విభజించబడ్డాయి
పరీక్షలకు ముఖ్యమైన విషయాలు
- గుజరా-ప్రతీహారులు 9వ శతాబ్దంలోరాష్ట్రకూటుల ప్రధాన ప్రత్యర్థులుగా ఉన్నారు.
- మిహిర్ భోజ్ తనసైనిక ప్రచారాలకు మరియుపరిపాలనా సంస్కరణలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు.
- రాజా భోజ్****రాజతరంగిణి అనే చారిత్రక వృత్తాంతంతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు.
- గుజరా-ప్రతీహారులు****గజ్నవీ మరియుచాళుక్య ప్రాంతాలను నియంత్రించారు.
- దిల్లీ సుల్తానేట్****గుజరా-ప్రతీహారుల పతనంలో కీలక పాత్ర పోషించింది.
- గుజరా-ప్రతీహారులు తమ శాసనాలలో**“ప్రతీహార”** అనే పదాన్నిమొదటగా ఉపయోగించారు.
ఇతర రాజవంశాలతో తేడాలు
| అంశం | గుజరా-ప్రతీహారులు | రాష్ట్రకూటులు |
|---|---|---|
| ప్రాంతం | ఉత్తర భారతదేశం, గుజరాత్ | దక్కన్, దక్షిణ భారతదేశం |
| ప్రత్యర్థత | రాష్ట్రకూటులు, పాలలు, చాళుక్యులతో | గుజరా-ప్రతీహారులు, చాళుక్యులతో |
| కీలక పాలకుడు | మిహిర్ భోజ్, రాజా భోజ్ | అమోఘవర్ష I, కృష్ణ III |
| సాహిత్య పోషణ | రాజా భోజ్రాజశేఖరుడిని ఆదరించాడు | అమోఘవర్ష Iకవి కులశేఖరుడిని ఆదరించాడు |
SSC, RRB పరీక్షలలో తరచుగా అడిగే వాస్తవాలు
- గుజరా-ప్రతీహారులు 8వ–11వ శతాబ్దాలలోఉత్తర భారతదేశంలో ప్రధాన శక్తిగా ఉన్నారు.
- మిహిర్ భోజ్ ఈ వంశానికిఅత్యంత ముఖ్యమైన పాలకుడు.
- దిల్లీ సుల్తానులు****గుజరా-ప్రతీహారుల పతనానికి కారణమయ్యారు.
- రాజా భోజ్****రాజతరంగిణి మరియురాజశేఖరలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు.
- గుజరా-ప్రతీహారులు****గజ్నవీ మరియుచాళుక్య ప్రాంతాలను నియంత్రించారు.
BETA
