ਗੁਜਾਰਾ-ਪ੍ਰਤੀਹਾਰਸ
ਗੁਜਰਾ-ਪ੍ਰਤਿਹਾਰ
1. ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ
- ਸਥਾਪਕ:ਨਾਗਭਟਟ ਪਹਿਲਾ
- ਸਥਾਪਨਾ ਲਗਭਗ: 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ
- ਰਾਜਧਾਨੀ:ਉਜਜੈਨ (ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ) → ਬਾਅਦ ਵਿੱਚਕੰਨੌਜ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੀ
- ਖੇਤਰ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼,ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼,ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਅਤੇਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ
- ਵਿਸਥਾਰ:
- 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧਾਇਆ
- ਸਤਲੁਜ ਤੋਂ ਕਾਵੇਰੀ ਤੱਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕੀਤਾ
- 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਾਕਤ ਬਣ ਗਏ
- ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ਮੁੱਖ ਕਾਰਕ:
- ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਅਤੇਚਾਲੁਕਿਆ ਖੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ
- ਵਪਾਰਕ ਰਾਹਾਂ ਅਤੇਨਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਰਣਨੀਤਿਕ ਨਿਯੰਤਰਣ
2. ਰਾਜੇ
| ਰਾਜਾ | ਰਾਜ ਕਾਲ | ਮੁੱਖ ਯੋਗਦਾਨ |
|---|---|---|
| ਨਾਗਭਟਟ ਪਹਿਲਾ | 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ | ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਸਥਾਪਕ |
| ਮਿਹਿਰ ਭੋਜ | 836–885 ਈਸਵੀ | ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ; ਖੇਤਰ ਵਧਾਇਆ,ਮਿਹਿਰਕੋਟ ਬਣਵਾਇਆ |
| ਰਾਜਾ ਭੋਜ | 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ | ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
| ਮੰਧਾਤਾ | 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ | ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤੀ |
| ਕੀਰਤੀਵਰਮਨ | 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ | ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧਾਇਆ |
- ਮਿਹਿਰ ਭੋਜ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਹੈ।
3. ਟਕਰਾਅ
- ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟਾਂ ਨਾਲ ਝਗੜਾ:
- ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਲਈ ਰivalry
- ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੜਾਈਆਂ: ਪ੍ਰਤਾਪਗੜ੍ਹ ਦੀ ਲੜਾਈ (816 ਈਸਵੀ) ਅਤੇਕਜਰਹਾਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (817 ਈਸਵੀ)
- ਪਾਲਾਂ ਨਾਲ ਝਗੜਾ:
- ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਰivalry
- ਚਾਲੁਕਿਆਂ ਨਾਲ ਝਗੜਾ:
- ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਉੱਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਲਈ ਲੜਾਈ
- ਗੁਜਰਾਂ ਨਾਲ ਝਗੜਾ:
- ਗੁਜਰ ਸਮੁਦਾਇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਝਗੜੇ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦੀ ਲੜਾਈ
- ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਨਾਲ ਝਗੜਾ:
- ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਪਤਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੁਹੰਮਦ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਵੱਲੋਂ ਹਮਲਾ (1001 ਈਸਵੀ)
4. ਪਤਨ
- ਪਤਨ ਦੇ ਕਾਰਨ:
- ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਦੇ ਵਿਵਾਦ
- ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਵੱਲੋਂ ਹਮਲੇ (ਜਿਵੇਂ ਕਿਮੁਹੰਮਦ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ,ਮੁਹੰਮਦ ਗ਼ੌਰ,ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼, ਅਤੇਬਲਬਨ)
- ਗੁਜਰਾਤ ਉੱਤੇਸੋਲੰਕੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਾਰ
- ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਅਤੇਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਮਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਆਰਥਿਕ ਪਤਨ
- ਮੁੱਖ ਘਟਨਾ:
- ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਦਾ ਹਮਲਾ (1001 ਈਸਵੀ) ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ
- ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਅੰਤ:
- ਗੁਜਰਾ-ਪ੍ਰਤਿਹਾਰ ਰਾਜਵੰਸ਼11ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ
- ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਨਕ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇਹਮਲਾਵਰ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਗਏ
ਇਮਤਿਹਾਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਥ
- ਗੁਜਰਾ-ਪ੍ਰਤਿਹਾਰ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ।
- ਮਿਹਿਰ ਭੋਜ ਆਪਣੀਆਂਸੈਨਿਕ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਅਤੇਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਰਾਜਾ ਭੋਜ****ਰਾਜਤਰੰਗਿਣੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਣਨ।
- ਗੁਜਰਾ-ਪ੍ਰਤਿਹਾਰਾਂ ਨੇਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਅਤੇਚਾਲੁਕਿਆ ਖੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ ਸੀ।
- ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਨੇਗੁਜਰਾ-ਪ੍ਰਤਿਹਾਰਾਂ ਦੇ ਪਤਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
- ਗੁਜਰਾ-ਪ੍ਰਤਿਹਾਰ ਆਪਣੇਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ**“ਪ੍ਰਤਿਹਾਰ”** ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇਪਹਿਲੇ ਸਨ।
ਹੋਰ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਅੰਤਰ
| ਪਹਲੂ | ਗੁਜਰਾ-ਪ੍ਰਤਿਹਾਰ | ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟ |
|---|---|---|
| ਖੇਤਰ | ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ, ਗੁਜਰਾਤ | ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ |
| ਵਿਰੋਧਤਾ | ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟਾਂ, ਪਾਲਾਂ, ਚਾਲੁਕਿਆਂ ਨਾਲ | ਗੁਜਰਾ-ਪ੍ਰਤਿਹਾਰਾਂ, ਚਾਲੁਕਿਆਂ ਨਾਲ |
| ਮੁੱਖ ਰਾਜਾ | ਮਿਹਿਰ ਭੋਜ, ਰਾਜਾ ਭੋਜ | ਅਮੋਘਵਰਸ਼ ਪਹਿਲਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੀਜਾ |
| ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਪਰਸਤੀ | ਰਾਜਾ ਭੋਜ ਨੇਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ | ਅਮੋਘਵਰਸ਼ ਪਹਿਲਾ ਨੇਕਵੀ ਕੁਲਸ਼ੇਖਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ |
SSC, RRB ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤੱਥ
- ਗੁਜਰਾ-ਪ੍ਰਤਿਹਾਰ 8ਵੀਂ ਤੋਂ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤਾਕਤ ਸਨ।
- ਮਿਹਿਰ ਭੋਜ ਇਸ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਾਜਾ ਹੈ।
- ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਨੇਗੁਜਰਾ-ਪ੍ਰਤਿਹਾਰਾਂ ਦੇ ਪਤਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ।
- ਰਾਜਾ ਭੋਜ ਨੂੰਰਾਜਤਰੰਗਿਣੀ ਅਤੇਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਗੁਜਰਾ-ਪ੍ਰਤਿਹਾਰਾਂ ਨੇਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਅਤੇਚਾਲੁਕਯ ਖੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ ਸੀ।
BETA
