ఢిల్లీ సుల్తానులు

1. ఢిల్లీ సుల్తానుల స్థాపన

• స్థాపకుడు: కుతుబుద్దీన్ ఐబక్ (1206)
• గూరిద్ సుల్తాన్ ముఇజుద్దీన్ ముహమ్మద్ గోరీ 1206లో మరణించిన తర్వాత, ఐబక్మమలూక్ (బానిస) వంశాన్ని స్థాపించాడు.
• రాజధాని: ఢిల్లీ
• ప్రధాన సంఘటనలు:
  • ఐబక్ 1206లో ఢిల్లీ చివరి రాజపూత్ పాలకుడు రాజా యోగీంద్రను ఓడించాడు.
  • 1220లో కుతుబ్ మినార్కు పునాది వేశాడు.
  • ఇల్తుత్మిష్ (పాలన 1211–1236) సుల్తానేట్‌ను బలపరిచి, ఉత్తర భారతదేశంలోఢిల్లీ సుల్తానులను ప్రధాన శక్తిగా స్థాపించాడు.

2. ఇల్బరీ/మమలూక్/బానిస వంశం

పాలకులు:

• కుతుబుద్దీన్ ఐబక్ (1206–1210)
• ఇల్తుత్మిష్ (1211–1236)
• రజియా సుల్తానా (1236–1240)
• గియాసుద్దీన్ బల్బన్ (1266–1287)

కృషి:

• ఇల్తుత్మిష్:
  • ఢిల్లీ సుల్తానులను స్థిరమైన, బలమైన సామ్రాజ్యంగా స్థాపించాడు.
  • ఇక్తా వ్యవస్థ మరియుదివాన్-ఇ-ఆరిజ్ను ప్రవేశపెట్టాడు.
  • టర్కిష్ సంస్కృతి మరియు పరిపాలనను ప్రోత్సహించాడు.
• రజియా సుల్తానా:
  • సుల్తానుల ఏకైక మహిళా పాలకురాలు.
  • సైనికుల మధ్య సమానత్వం మరియుఅన్ని వర్గాలకు సమాన వ్యవహారంను ప్రోత్సహించింది.
• బల్బన్:
  • అధికారాన్ని కేంద్రీకరించి, సంపూర్ణ రాజతంత్రాన్ని స్థాపించాడు.
  • జిజియా పన్ను మరియుబలవంతపు మతాంతరీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టాడు.
  • సైనిక బలం మరియుఅంతర్గత భద్రతపై దృష్టి పెట్టాడు.

విధానాలు:

• ఇక్తా వ్యవస్థ: సైనిక సేవకు ప్రతిగా సైనికులకు భూమి ధనసహాయాలు.
• దివాన్-ఇ-ఆరిజ్: సైనిక శాఖ.
• జిజియా పన్ను: ముస్లిమేతరులపై పన్ను.
• బల్బన్ కాలంలో అధికార కేంద్రీకరణ.

3. ఖిల్జీ వంశం

పాలకులు:

• జలాలుద్దీన్ ఖల్జీ (1290–1296)
• అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ (1296–1314)

కృషి:

• అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ:
  • సుల్తానేట్‌ను గుజరాత్, బెంగాల్, దక్షిణ భారతదేశం వరకు విస్తరించాడు.
  • బజారు నియంత్రణ మరియుధరల నియంత్రణ చర్యలు ప్రవేశపెట్టాడు.
  • దౌలతాబాద్ వంటికట్టడమైన నగరాలను స్థాపించాడు.

విధానాలు:

• బజారు సంస్కరణలు: అవసరమైన వస్తువుల ధరలు, సరఫరాను నియంత్రించాడు.
• భూమి ఆదాయ సంస్కరణలు:జబ్తీ వ్యవస్థ ప్రవేశపెట్టాడు.
• సైనిక సంస్కరణలు: బలమైన సేన, నౌకాదళాన్ని నిలబెట్టాడు.
• కేంద్రీకృత పరిపాలన మరియుఅధికారులపై కఠిన నియంత్రణ.

4. తుగ్లక్ వంశం

పాలకులు:

• గియాసుద్దీన్ తుగ్లక్ (1320–1325)
• ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ (1325–1351)
• ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్ (1351–1388)

సహకారాలు:

• ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్:
  • **“న్యాయవంతుడైన ఫిరోజ్ షా”**గా ప్రసిద్ధి.
  • ఫిరోజాబాద్,తుగ్లకాబాద్, మరియుహౌజ్ ఖాస్ నిర్మించాడు.
  • సాగునీటి ప్రాజెక్టులు మరియుదానధర్మ సంస్థలు ప్రవేశపెట్టాడు.
  • భూమి ఆదాయ వ్యవస్థ మరియుపన్ను విధానాలు సంస్కరించాడు.
• ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్:
  • రాజధానిని దౌలతాబాద్కు మార్చే ప్రయత్నం చేశాడు (1327).
  • టోకెన్ కరెన్సీ మరియునాణేపు సంస్కరణలు ప్రవేశపెట్టాడు.
  • సామ్రాజ్యాన్ని దక్కన్ మరియు దక్షిణ భారతదేశం వరకు విస్తరించాడు.
• గియాసుద్దీన్ తుగ్లక్:
  • సామ్రాజ్యాన్ని బలపరిచాడు మరియు దివానీ వ్యవస్థ ప్రారంభించాడు.

విధానాలు:

• భూమి ఆదాయ సంస్కరణలు:జబ్తీ వ్యవస్థ ప్రవేశపెట్టారు.
• నాణేపు సంస్కరణలు:టోకెన్ కరెన్సీ ప్రవేశపెట్టారు.
• కేంద్రీకృత పరిపాలన మరియుఅధికారులపై కఠిన నియంత్రణ.
• దక్షిణ భారతదేశం మరియు దక్కన్లోసైనిక ప్రచారాలు.

5. సయ్యిద్ వంశం

పాలకులు:

• ఖిజ్ర్ ఖాన్ (1414–1421)
• సుల్తాన్ ముహమ్మద్ షా (1421–1445)
• సుల్తాన్ ఇబ్రాహీం షా (1445–1451)

సహకారాలు:

• ఖిజ్ర్ ఖాన్:
  • సయ్యిద్ వంశం స్థాపించాడు.
  • అంతర్గత స్థిరత్వం మరియుమతపరమైన ఆర్థోడాక్సీపై దృష్టి పెట్టాడు.
• సుల్తాన్ ముహమ్మద్ షా:
  • మతపరమైన మరియు పరిపాలనా విధానాలు కొనసాగించాడు.
  • దిల్లీలో అధికారాన్ని బలపరచడంపై దృష్టి పెట్టాడు.

విధానాలు:

• మతపరమైన ఆర్థోడాక్సీ మరియుఇస్లామిక్ చట్టానికి కఠిన అనుసరణ.
• కేంద్రీకృత పరిపాలన మరియుఅధికారులపై నియంత్రణ.
• అంతర్గత కలహాల వల్ల పరిమిత సైనిక ప్రచారాలు.

6. లోది వంశం

పాలకులు:

• బహ్లోల్ లోది (1451–1489)
• సికందర్ లోది (1489–1517)
• ఇబ్రాహీం లోది (1517–1526)

కృషి:

• బహ్లోల్ లోది:
  • లోది వంశాన్ని స్థాపించాడు.
  • సయ్యద్ వంశ పతనం తర్వాత ఢిల్లీ సుల్తానత్‌ను బలోపేతం చేశాడు.
• సికందర్ లోది:
  • సైనిక ప్రచారాలు మరియుపరిపాలనా సంస్కరణలుకు ప్రసిద్ధి.
  • ఆగ్రా నగరాన్ని స్థాపించి రాజధానిని ఢిల్లీ నుండి మార్చాడు.
  • వ్యవసాయం మరియువాణిజ్యంను ప్రోత్సహించాడు.
• ఇబ్రాహీం లోది:
  • లోది వంశం మరియు ఢిల్లీ సుల్తానత్‌కు చివరి పాలకుడు.
  • బాబర్ చేతప్రథమ పానిపట్ యుద్ధంలో (1526) ఓడిపోయాడు.

విధానాలు:

• సైనిక విస్తరణ మరియుశక్తి సమైక్యత.
• కేంద్రీకృత పరిపాలన మరియురెవెన్యూ సంస్కరణలు.
• వాణిజ్యం మరియు వ్యవసాయ ప్రోత్సాహం సికందర్ లోది పాలనలో.

7. ఢిల్లీ సుల్తానత్ ఆర్థిక వ్యవస్థ

8. ఢిల్లీ సుల్తానత్ కాలంలో సమాజం

9. ఢిల్లీ సుల్తానుల పాలనలో రాజకీయ నిర్మాణం

10. పరిపాలనా శాఖలు మరియు వాటి అధిపతులు

11. ఢిల్లీ సుల్తానుల కాలంలో రచనలు మరియు రచయితలు

12. ఢిల్లీ సుల్తానుల పతనం

కారణాలు:

• అంతర్గత కలహాలు: వారసత్వ వివాదాలు, బలహీన పాలకులు.
• సైనిక బలహీనత: సైనిక శక్తి, శిస్తు క్షీణత.
• ఆర్థిక ఒత్తిడి: భారీ పన్నులు, ఆర్థిక వ్యవస్థపై అవ్యవస్థ.
• బాహ్య ముప్పులు:తిమూర్ (1398),బాబర్ (1526) దండయాత్రలు.
• పరిపాలనా అవినీతి: నిర్వాక సమర్థత లోపం, అవినీతి.

కీలక సంఘటనలు:

• తిమూర్ దండయాత్ర (1398): ఢిల్లీని నాశనం చేసి సుల్తానులను బలహీనపరిచింది.
• బాబర్ దండయాత్ర (1526):ముఘల్ సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించి ఢిల్లీ సుల్తానులకు ముగింపు పలికింది.

వారసత్వం:

• సాంస్కృతిక, వాస్తుశిల్ప కృషి: ఇస్లామిక్ వాస్తుశిల్పం, పర్షియన్ సంస్కృతిపై ప్రభావం.
• పరిపాలనా వ్యవస్థలు: తరువాతి ముఘల్ పరిపాలనకు పునాది వేసింది.
• సామాజిక సమైక్యత: రాజపూతులు, ఇతర వర్గాలను పాలక వర్గంలో కలిపింది.