ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਪੀਰੀਅਡਿਕ ਟੇਬਲ
ਮੁੱਖ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਸੂਤਰ
ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਪੀਰੀਅਡਿਕ ਟੇਬਲ ਲਈ 5-7 ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੰਕਲਪ ਦਿਓ:
| # | ਸੰਕਲਪ | ਤੁਰੰਤ ਵਿਆਖਿਆ |
|---|---|---|
| 1 | ਪਰਮਾਣੂ ਨੰਬਰ | ਨਾਭਿਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੋਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ; ਤੱਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਪੀਰੀਅਡਿਕ ਟੇਬਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ |
| 2 | ਪੀਰੀਅਡਿਕ ਨਿਯਮ | ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਪੀਰੀਅਡਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਵਧਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਨੰਬਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ |
| 3 | ਸਮੂਹ/ਆਵਰਤ | ਲੰਬਕਾਰੀ ਕਾਲਮ (18 ਸਮੂਹ) ਵੈਲੈਂਸ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਖਿਤਿਜੀ ਕਤਾਰਾਂ (7 ਆਵਰਤ) ਊਰਜਾ ਪੱਧਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ |
| 4 | ਧਾਤਵੀ ਗੁਣ | ਆਵਰਤ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ→ਸੱਜੇ ਘੱਟਦਾ ਹੈ; ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ→ਹੇਠਾਂ ਵਧਦਾ ਹੈ |
| 5 | ਪਰਮਾਣੂ ਅਰਧ-ਵਿਆਸ | ਨਾਭਿਕ→ਬਾਹਰਲੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਦੀ ਦੂਰੀ; ਖੱਬੇ→ਸੱਜੇ ਘੱਟਦਾ ਹੈ; ਉੱਪਰ→ਹੇਠਾਂ ਵਧਦਾ ਹੈ |
| 6 | ਵੈਲੈਂਸ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ | ਬਾਹਰਲੇ ਖੋਲ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ; ਰਸਾਇਣਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਮੁੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ ਸਮੂਹ ਨੰਬਰ) |
| 7 | ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨੈਗੇਟਿਵਿਟੀ | ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰਮਾਣੂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ; ਖੱਬੇ→ਸੱਜੇ ਵਧਦੀ ਹੈ; ਉੱਪਰ→ਹੇਠਾਂ ਘੱਟਦੀ ਹੈ (F=4.0 ਅਧਿਕਤਮ) |
10 ਅਭਿਆਸ MCQs
ਵਧਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੇ ਨਾਲ 10 MCQs ਤਿਆਰ ਕਰੋ (Q1-3: ਆਸਾਨ, Q4-7: ਮੱਧਮ, Q8-10: ਕਠਿਨ)
Q1. ਪੀਰੀਅਡਿਕ ਟੇਬਲ ਦੇ ਸਮੂਹ 1 ਅਤੇ ਆਵਰਤ 3 ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਤੱਤ ਹੈ? A) ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ B) ਸੋਡੀਅਮ C) ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ D) ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ
ਜਵਾਬ: B) ਸੋਡੀਅਮ
ਹੱਲ: ਸਮੂਹ 1 = ਖਾਰੀ ਧਾਤਾਂ (1 ਵੈਲੈਂਸ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ) ਆਵਰਤ 3 = 3 ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਖੋਲ Na (11): 2,8,1 ਵਿਵਸਥਾ → ਸਮੂਹ 1, ਆਵਰਤ 3
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: ਸਮੂਹ 1 ਧਾਤਾਂ: Li (P2), Na (P3), K (P4) - “LiNaK” ਯਾਦ ਰੱਖੋ
ਸੰਕਲਪ: ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਪੀਰੀਅਡਿਕ ਟੇਬਲ - ਸਥਿਤੀ ਪਛਾਣ
Q2. ਪੀਰੀਅਡਿਕ ਟੇਬਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨੈਗੇਟਿਵ ਤੱਤ ਹੈ: A) ਆਕਸੀਜਨ B) ਫਲੋਰੀਨ C) ਕਲੋਰੀਨ D) ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ
ਜਵਾਬ: B) ਫਲੋਰੀਨ
ਹੱਲ: ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨੈਗੇਟਿਵਿਟੀ ਮੁੱਲ: F=4.0, O=3.5, Cl=3.0, N=3.0 ਫਲੋਰੀਨ (ਉੱਪਰ ਸੱਜਾ ਕੋਨਾ) ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨੈਗੇਟਿਵਿਟੀ ਹੈ
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: “FONCl” ਕ੍ਰਮ - ਫਲੋਰੀਨ > ਆਕਸੀਜਨ > ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ≈ ਕਲੋਰੀਨ
ਸੰਕਲਪ: ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਪੀਰੀਅਡਿਕ ਟੇਬਲ - ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨੈਗੇਟਿਵਿਟੀ ਰੁਝਾਨ
Q3. ਆਵਰਤ 2 ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਤੱਤ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ ਅਰਧ-ਵਿਆਸ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ? A) ਲਿਥੀਅਮ B) ਕਾਰਬਨ C) ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ D) ਫਲੋਰੀਨ
ਜਵਾਬ: D) ਫਲੋਰੀਨ
ਹੱਲ: ਪਰਮਾਣੂ ਅਰਧ-ਵਿਆਸ ਖੱਬੇ→ਸੱਜੇ ਘੱਟਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਭਿਕੀ ਚਾਰਜ ਵਧਦਾ ਹੈ ਆਵਰਤ 2: Li > Be > B > C > N > O > F ਫਲੋਰੀਨ (ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ) ਦਾ ਅਰਧ-ਵਿਆਸ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: “ਸਾਈਜ਼ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਸੁੰਗੜਦੀ ਹੈ” - ਆਵਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ
ਸੰਕਲਪ: ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਪੀਰੀਅਡਿਕ ਟੇਬਲ - ਪਰਮਾਣੂ ਅਰਧ-ਵਿਆਸ ਰੁਝਾਨ
Q4. ਇੱਕ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪਾਣੀ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਮੂਹ 17 ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਕਸੀਕਰਨ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਸਹੀ ਘਟਦਾ ਕ੍ਰਮ ਕਿਹੜਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ? A) F₂ > Cl₂ > Br₂ > I₂ B) I₂ > Br₂ > Cl₂ > F₂ C) Cl₂ > F₂ > Br₂ > I₂ D) Br₂ > Cl₂ > F₂ > I₂
ਜਵਾਬ: A) F₂ > Cl₂ > Br₂ > I₂
ਹੱਲ: ਸਮੂਹ 17: ਆਕਸੀਕਰਨ ਸਮਰੱਥਾ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਘੱਟਦੀ ਹੈ F (ਉੱਪਰ) ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਕਸੀਕਾਰਕ, I (ਹੇਠਾਂ) ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕ੍ਰਮ: F₂ > Cl₂ > Br₂ > I₂
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: “ਆਕਸੀਕਰਨ ਸ਼ਕਤੀ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਦੇ ਹੋਏ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ” - F ਉੱਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ
ਸੰਕਲਪ: ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਪੀਰੀਅਡਿਕ ਟੇਬਲ - ਸਮੂਹ 17 ਦੇ ਗੁਣ
Q5. ਰੇਲਵੇ ਟਰੈਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂਗਨੀਜ਼ ਸਟੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਤੱਤ X, Mn (ਸਮੂਹ 7) ਦੇ ਹੀ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਹੈ ਪਰ ਆਵਰਤ 5 ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਪਰਮਾਣੂ ਨੰਬਰ ਕੀ ਹੈ? A) 43 B) 45 C) 47 D) 49
ਜਵਾਬ: A) 43
ਹੱਲ: Mn = ਆਵਰਤ 4, ਸਮੂਹ 7, ਪਰਮਾਣੂ ਨੰਬਰ 25 ਆਵਰਤ 5, ਸਮੂਹ 7 = ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਮ (Tc) ਪਰਮਾਣੂ ਨੰਬਰ = 25 (Mn) + 18 (ਅਗਲੀ ਆਵਰਤ ਸੰਵਾਤੀ ਧਾਤ) = 43
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: ਸੰਵਾਤੀ ਧਾਤਾਂ: ਇੱਕੋ ਸਮੂਹ, ਅਗਲੀ ਆਵਰਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ 18 ਜੋੜੋ
ਸੰਕਲਪ: ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਪੀਰੀਅਡਿਕ ਟੇਬਲ - ਸੰਵਾਤੀ ਧਾਤ ਪੈਟਰਨ
Q6. ਡੀਜ਼ਲ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਉਤਸਰਜਨ ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ ਵਿੱਚ ਪਲੈਟੀਨਮ ਸਮੂਹ ਧਾਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਹੜੀ ਜੋੜੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਰਸਾਇਣਿਕ ਗੁਣ ਹਨ? A) Fe & Co B) Pd & Pt C) Cu & Zn D) Na & Mg
ਜਵਾਬ: B) Pd & Pt
ਹੱਲ: ਸਮਾਨ ਰਸਾਇਣਿਕ ਗੁਣ ਇੱਕੋ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ Pd (ਸਮੂਹ 10, ਆਵਰਤ 5) ਅਤੇ Pt (ਸਮੂਹ 10, ਆਵਰਤ 6) ਦੋਵੇਂ ਪਲੈਟੀਨਮ ਸਮੂਹ ਧਾਤਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ ਗੁਣ ਹਨ
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: ਇੱਕੋ ਸਮੂਹ = ਸਮਾਨ ਗੁਣ (ਲੰਬਕਾਰੀ ਪੜੋਸੀ)
ਸੰਕਲਪ: ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਪੀਰੀਅਡਿਕ ਟੇਬਲ - ਸਮੂਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ
Q7. ਰੇਲਵੇ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਬਫ਼ਰ ਘੋਲ ਦਾ pH 10 ਹੈ। ਆਵਰਤ 3 ਦੇ ਕਿਸ ਤੱਤ ਦਾ ਆਕਸਾਈਡ ਖਾਰੀ ਘੋਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ? A) Na₂O B) Al₂O₃ C) SO₃ D) Cl₂O₇
ਜਵਾਬ: A) Na₂O
ਹੱਲ: ਆਵਰਤ 3 ਆਕਸਾਈਡ ਖਾਰੀਅਤਾ: Na₂O (ਖਾਰੀ) > MgO (ਖਾਰੀ) > Al₂O₃ (ਉਭਯਧਰਮੀ) > SiO₂ (ਅਮਲੀ) > P₄O₁₀ (ਅਮਲੀ) > SO₃ (ਅਮਲੀ) > Cl₂O₇ (ਅਮਲੀ) ਕੇਵਲ Na₂O ਖਾਰੀ ਘੋਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ: Na₂O + H₂O → 2NaOH
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: ਆਵਰਤ ਵਿੱਚ “ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਆਕਸਾਈਡ ਖਾਰੀ, ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਆਕਸਾਈਡ ਅਮਲੀ”
ਸੰਕਲਪ: ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਪੀਰੀਅਡਿਕ ਟੇਬਲ - ਆਕਸਾਈਡ ਗੁਣ ਆਵਰਤ ਵਿੱਚ
Q8. ਰੇਲਵੇ ਸਿਗਨਲ ਦੀਵੇ ਦੁਰਲੱਭ ਧਰਤੀ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਲੈਂਥਨਾਈਡ ਤੱਤ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ ਨੰਬਰ 65 ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਕਿੰਨੇ f-ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਹਨ? A) 8 B) 9 C) 10 D) 11
ਜਵਾਬ: B) 9
ਹੱਲ: ਤੱਤ 65 = ਟਰਬੀਅਮ (Tb) ਲੈਂਥਨਾਈਡ ਫਾਰਮੂਲਾ: f-ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ = ਪਰਮਾਣੂ ਨੰਬਰ - 54 (Xe) - 2 (6s ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ) Tb: 65 - 54 - 2 = 9 f-ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਵਿਵਸਥਾ: [Xe] 4f⁹ 6s²
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: ਲੈਂਥਨਾਈਡ: f-ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ = Z - 56 (Ba ਤੋਂ ਬਾਅਦ)
ਸੰਕਲਪ: ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਪੀਰੀਅਡਿਕ ਟੇਬਲ - ਲੈਂਥਨਾਈਡ ਵਿਵਸਥਾ
Q9. ਹਾਈ-ਸਪੀਡ ਰੇਲ ਓਵਰਹੈੱਡ ਲਾਈਨਾਂ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਮਿਸ਼ਰਧਾਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਤੱਤ Y, Y²⁺ ਆਇਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਵਿਵਸਥਾ [Ar]3d¹⁰ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਤੱਤ ਹੈ? A) ਸਮੂਹ 11, ਆਵਰਤ 4, ਤਾਂਬਾ B) ਸਮੂਹ 12, ਆਵਰਤ 4, ਜ਼ਿੰਕ C) ਸਮੂਹ 10, ਆਵਰਤ 4, ਨਿਕਲ D) ਸਮੂਹ 9, ਆਵਰਤ 4, ਕੋਬਾਲਟ
ਜਵਾਬ: B) ਸਮੂਹ 12, ਆਵਰਤ 4, ਜ਼ਿੰਕ
ਹੱਲ: Y²⁺ = [Ar]3d¹⁰ → ਨਿਰਪੱਖ ਪਰਮਾਣੂ = [Ar]3d¹⁰4s² ਇਹ Zn (Z=30) ਹੈ: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 3d¹⁰ 4s² ਸਮੂਹ 12, ਆਵਰਤ 4
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: d¹⁰s² ਵਿਵਸਥਾ = ਸਮੂਹ 12 (Zn, Cd, Hg)
ਸੰਕਲਪ: ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਪੀਰੀਅਡਿਕ ਟੇਬਲ - ਸੰਵਾਤੀ ਧਾਤ ਆਇਨ
Q10. ਰੇਲਵੇ ਟੈਂਕਰ ਪਰਮਾਣੂ ਨੰਬਰ 35 ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੀਰੀਅਡਿਕ ਟੇਬਲ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਆਇਨੀਕਰਨ ਊਰਜਾ ਇਸ ਤੱਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ ਪਰ ਪਰਮਾਣੂ ਨੰਬਰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ? A) 5 B) 7 C) 9 D) 11
ਜਵਾਬ: C) 9
ਹੱਲ: ਤੱਤ 35 = ਬ੍ਰੋਮੀਨ (Br) ਆਇਨੀਕਰਨ ਊਰਜਾ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਘੱਟਦੀ ਹੈ, ਆਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਹੈ Br ਤੋਂ ਘੱਟ IE ਪਰ Z > 35 ਵਾਲੇ ਤੱਤ:
- ਇੱਕੋ ਆਵਰਤ ਵਿੱਚ (Z=36-54): Kr, Rb, Sr, Y, Zr, Nb, Mo, Tc, Ru (9 ਤੱਤ)
- Rb (Z=37) ਘੱਟ IE ਰੁਝਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: ਅਗਲੀ ਖਾਰੀ ਧਾਤ (Rb) ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ IE ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਸੰਕਲਪ: ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਪੀਰੀਅਡਿਕ ਟੇਬਲ - ਆਇਨੀਕਰਨ ਊਰਜਾ ਰੁਝਾਨ
5 ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ
ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ PYQ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਤਿਆਰ ਕਰੋ:
PYQ 1. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਤੱਤ ਦਾ ਧਾਤਵੀ ਗੁਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ? [RRB NTPC 2021 CBT-1]
ਜਵਾਬ: ਸੀਜ਼ੀਅਮ
ਹੱਲ: ਧਾਤਵੀ ਗੁਣ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟਦਾ ਹੈ। ਸੀਜ਼ੀਅਮ (ਸਮੂਹ 1, ਆਵਰਤ 6) ਹੇਠਾਂ-ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦਾ ਤੱਤ ਹੈ, ਜੋ ਅਧਿਕਤਮ ਧਾਤਵੀ ਗੁਣ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸੁਝਾਅ: ਤੁਰੰਤ ਪਛਾਣ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ “ਹੇਠਾਂ-ਖੱਬੇ = ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧਾਤਵੀ” ਯਾਦ ਰੱਖੋ
PYQ 2. ਤੱਤਾਂ X, Y, ਅਤੇ Z ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਨੰਬਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 12, 13, ਅਤੇ 16 ਹਨ। ਕਿਹੜਾ ਉਭਯਧਰਮੀ ਆਕਸਾਈਡ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ? [RRB Group D 2022]
ਜਵਾਬ: Y (ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ)
ਹੱਲ:
X (12) = Mg → ਖਾਰੀ ਆਕਸਾਈਡ
Y (13) = Al → ਉਭਯਧਰਮੀ ਆਕਸਾਈਡ
Z (16) = S → ਅਮਲੀ ਆਕਸਾਈਡ
Al₂O₃ ਅਮਲ ਅਤੇ ਖਾਰ ਦੋਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸੁਝਾਅ: Al, Zn, Pb, Sn ਉਭਯਧਰਮੀ ਆਕਸਾਈਡ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ - “AZPS” ਯਾਦ ਰੱਖੋ
PYQ 3. ਪੀਰੀਅਡਿਕ ਟੇਬਲ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਸਮੂਹ ਕੈਲਕੋਜਨ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ? [RRB ALP 2018]
ਜਵਾਬ: ਸਮੂਹ 16
ਹੱਲ: ਸਮੂਹ 16 ਦੇ ਤੱਤ (O, S, Se, Te, Po) ਨੂੰ ਕੈਲਕੋਜਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ “ਅਯਸਕ-ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ” ਤੱਤ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਯਸਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸੁਝਾਅ: ਸਮੂਹ ਨਾਮ: 16=ਕੈਲਕੋਜਨ, 15=ਨਿਕਟੋਜਨ, 14=ਕ੍ਰਿਸਟਲੋਜਨ
PYQ 4. ਸੰਵਾਤੀ ਤੱਤ ਦੀ +3 ਆਕਸੀਕਰਨ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕ ਵਿਵਸਥਾ [Ar]3d⁵ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪਰਮਾਣੂ ਨੰਬਰ ਕੀ ਹੈ? [RRB JE 2019]
ਜਵਾਬ: 26 (ਲੋਹਾ)
ਹੱਲ: +3 ਅਵਸਥਾ = [Ar]3d⁵ → ਨਿਰਪੱਖ ਪਰਮਾਣੂ = [Ar]3d⁶4s² ਇਹ Fe (Z=26) ਹੈ: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 3d⁶ 4s²
ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸੁਝਾਅ: d⁵ ਵਿਵਸਥਾ ਅਕਸਰ Fe³⁺ ਜਾਂ Mn²⁺ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ
PYQ 5. ਕਿਹੜੀ ਜੋੜੀ ਇੱਕੋ ਆਵਰਤ ਪਰ ਵੱਖਰੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ? [RPF SI 2019]
ਜਵਾਬ: ਸੋਡੀਅਮ ਅਤੇ ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ
ਹੱਲ: Na (ਸਮੂਹ 1, ਆਵਰਤ 3) ਅਤੇ Mg (ਸਮੂਹ 2, ਆਵਰਤ 3) ਇੱਕੋ ਆਵਰਤ ਪਰ ਵੱਖਰੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਹੋਰ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਵੱਖਰੇ ਆਵਰਤ ਸਨ।
ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸੁਝਾਅ: ਅਜਿਹੇ ਜੋੜੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਦੋਨਾਂ ਆਵਰਤ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਨੰਬਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ
ਸਪੀਡ ਟ੍ਰਿਕਸ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ
ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਪੀਰੀਅਡਿਕ ਟੇਬਲ ਲਈ, ਪ੍ਰੀਖਿਆ-ਟੈਸਟਡ ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ ਦਿਓ:
| ਸਥਿਤੀ | ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ | ਉਦਾਹਰਨ |
|---|---|---|
| ਵਿਵਸਥਾ ਤੋਂ ਸਮੂਹ ਲੱਭਣਾ | ਵੈਲੈਂਸ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ = ਸਮੂਹ ਨੰ. (ਮੁੱਖ ਸਮੂਹ) | Al: [Ne]3s²3p¹ → 3 ਵੈਲੈਂਸ e⁻ → ਸਮੂਹ 13 |
| ਆਵਰਤ ਨਿਰਧਾਰਨ | ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁੱਖ ਕੁਆਂਟਮ ਨੰਬਰ = ਆਵਰਤ ਨੰਬਰ | Br: [Ar]4s²3d¹⁰4p⁵ → n=4 → ਆਵਰਤ 4 |
| ਧਾਤਵੀ ਗੁਣ ਰੁਝਾਨ | “MLB” - ਧਾਤਵੀ ਗੁਣ ਖੱਬੇ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵਧਦਾ ਹੈ | Cs > Rb > K > Na > Li (ਸਮੂਹ 1 ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ) |
| ਪਰਮਾਣੂ ਆਕਾਰ ਤੁਲਨਾ | “ਆਕਾਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਸੁੰਗੜਦਾ ਹੈ, ਹੇਠਾਂ ਵਧਦਾ ਹੈ” | F < Cl < Br < I (ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ) |
| ਆਇਨੀਕਰਨ ਊਰਜਾ ਕ੍ਰਮ | “IE ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਵਧਦੀ ਹੈ” | He > F > O > N > C > B > Be > Li |
ਆਮ ਗਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚੋ
| ਗਲਤੀ | ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਹ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ |
|---|---|---|
| ਆਵਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ | ਖਿਤਿਜੀ/ਲੰਬਕਾਰੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣਾ | ਯਾਦ ਰੱਖੋ: ਆਵਰਤਾਂ = ਖਿਤਿਜੀ ਜਿਵੇਂ ਰੇਲਵੇ ਟਰੈਕ, ਸਮੂਹ = ਲੰਬਕਾਰੀ ਜਿਵੇਂ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ |
| ਸੰਵਾਤੀ ਧਾਤ ਅਪਵਾਦ ਭੁੱਲਣਾ | d-ਬਲਾਕ ਲਈ ਮੁੱਖ ਸਮੂਹ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ | ਯਾਦ ਰੱਖੋ: ਸੰਵਾਤੀ ਧਾਤਾਂ: (n-1)d, ns ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਇਨਾਂ ਵਿੱਚ ns ਪਹਿਲਾਂ ਹਟਦਾ ਹੈ |
| ਆਇਨਿਕ ਚਾਰਜਾਂ ਦੀ ਗਲਤ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ | ਮੰਨਣਾ ਕਿ ਸਮੂਹ ਨੰਬਰ = ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਾਰਜ | ਯਾਦ ਰੱਖੋ: Sn/Pb +2/+4 ਦਰਸਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਸੰਵਾਤੀ ਧਾਤਾਂ ਵੱਖਰੇ ਚਾਰਜ |
| ਲੈਂਥਨਾਈਡ/ਐਕਟੀਨਾਈਡ ਗਲਤ ਰੱਖਣਾ | ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਵਜੋਂ ਲੈਣਾ | ਲੈਂਥਨਾਈਡ (4f) ਅਤੇ ਐਕਟੀਨਾਈਡ (5f) ਹੇਠਾਂ ਵੱਖਰੀ ਲੜੀ ਹਨ |
| ਵਿਕਰਣ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ | ਕੇਵਲ ਲੰਬਕਾਰੀ/ਖਿਤਿਜੀ ਰੁਝਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ | ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਵਿਕਰਣ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ: Li-Mg, Be-Al, B-Si ਦੇ ਸਮਾਨ ਗੁਣ ਹਨ |
ਤੁਰੰਤ ਸੁਧਾਰ ਫਲੈਸ਼ਕਾਰਡ
| ਸਾਹਮਣੇ (ਪ੍ਰਸ਼ਨ/ਟਰਮ) | ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ (ਜਵਾਬ) |
|---|---|
| ਸਮੂਹ 1 ਨਾਮ? | ਖਾਰੀ ਧਾਤਾਂ |
| ਸਮੂਹ 17 ਨਾਮ? | ਹੈਲੋਜਨ |
| ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨੈਗੇਟਿਵ ਤੱਤ? | ਫਲੋਰੀਨ (4.0) |
| ਆਵਰਤ 3 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਰਮਾਣੂ? | ਸੋਡੀਅਮ |
| ਸਮੂਹ 18 ਵਿੱਚ ਤੱਤ? | ਨੋਬਲ ਗੈਸਾਂ |
| d-ਬਲਾਕ ਤੱਤ ਰੇਂਜ? | ਪਰਮਾਣੂ ਨੰਬਰ 21-30, 39-48, 72-80 |
| ਲੈਂਥਨਾਈਡ ਕਿੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ? | ਪਰਮਾਣੂ ਨੰਬਰ 58 (ਸੀਰੀਅਮ) |
| ਵਿਕਰਣ ਸੰਬੰਧ ਜੋੜੀ? | Li-Mg, Be-Al, B-Si |
| ਉਭਯਧਰਮੀ ਆਕਸਾਈਡ ਉਦਾਹਰਨਾਂ? | Al₂O₃, ZnO, PbO, SnO |
| ਸੰਵਾਤੀ ਲੜੀ |