ମୁଖ୍ୟ ଧାରଣା ଏବଂ ସୂତ୍ର

ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀ ପାଇଁ ୫-୭ଟି ମୌଳିକ ଧାରଣା ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ:

୧୦ଟି ଅଭ୍ୟାସ ବହୁବିକଳ୍ପୀୟ ପ୍ରଶ୍ନ (MCQs)

ବୃଦ୍ଧିପ୍ରାପ୍ତ କଠିନତା ସହିତ ୧୦ଟି MCQs ଉତ୍ପାଦନ କରନ୍ତୁ (Q1-3: ସହଜ, Q4-7: ମଧ୍ୟମ, Q8-10: କଠିନ)

Q1. ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀର ଗୋଷ୍ଠୀ 1 ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟାୟ 3ରେ କେଉଁ ମୌଳିକ ଅଛି? A) ହାଇଡ୍ରୋଜେନ B) ସୋଡିୟମ C) ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ D) ପୋଟାସିୟମ

ଉତ୍ତର: B) ସୋଡିୟମ

ସମାଧାନ: ଗୋଷ୍ଠୀ 1 = କ୍ଷାର ଧାତୁ (1ଟି ଭାଲେନ୍ସ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍) ପର୍ଯ୍ୟାୟ 3 = 3ଟି ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ କକ୍ଷ Na (11): 2,8,1 ବିନ୍ୟାସ → ଗୋଷ୍ଠୀ 1, ପର୍ଯ୍ୟାୟ 3

ଶର୍ଟକଟ୍: ଗୋଷ୍ଠୀ 1 ଧାତୁ: Li (P2), Na (P3), K (P4) - “LiNaK” ମନେରଖନ୍ତୁ

ଧାରଣା: ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀ - ସ୍ଥାନ ଚିହ୍ନଟ

Q2. ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀର ସର୍ବାଧିକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନେଗାଟିଭ ମୌଳିକ କେଉଁଟି? A) ଅମ୍ଳଜାନ B) ଫ୍ଲୋରିନ C) କ୍ଲୋରିନ D) ନାଇଟ୍ରୋଜେନ

ଉତ୍ତର: B) ଫ୍ଲୋରିନ

ସମାଧାନ: ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନେଗାଟିଭିଟି ମୂଲ୍ୟ: F=4.0, O=3.5, Cl=3.0, N=3.0 ଫ୍ଲୋରିନ (ଉପର ଡାହାଣ କୋଣ)ର ସର୍ବାଧିକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନେଗାଟିଭିଟି ଅଛି

ଶର୍ଟକଟ୍: “FONCl” କ୍ରମ - ଫ୍ଲୋରିନ > ଅମ୍ଳଜାନ > ନାଇଟ୍ରୋଜେନ ≈ କ୍ଲୋରିନ

ଧାରଣା: ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀ - ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନେଗାଟିଭିଟି ପ୍ରବଣତା

Q3. ପର୍ଯ୍ୟାୟ 2ରେ କେଉଁ ମୌଳିକର ସର୍ବନିମ୍ନ ପରମାଣୁ ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ଅଛି? A) ଲିଥିୟମ B) କାର୍ବନ C) ନାଇଟ୍ରୋଜେନ D) ଫ୍ଲୋରିନ

ଉତ୍ତର: D) ଫ୍ଲୋରିନ

ସମାଧାନ: ପରମାଣୁ ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ବାମରୁ→ଡାହାଣକୁ ହ୍ରାସ ପାଏ କାରଣ ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟ ଚାର୍ଜ ବଢ଼ୁଥାଏ ପର୍ଯ୍ୟାୟ 2: Li > Be > B > C > N > O > F ଫ୍ଲୋରିନ (ଡାହାଣପଟରେ) ସର୍ବନିମ୍ନ ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ରଖେ

ଶର୍ଟକଟ୍: “ଆକାର ଡାହାଣକୁ ସଙ୍କୁଚିତ ହୁଏ” - ଏକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ସର୍ବନିମ୍ନ ହେଉଛି ଡାହାଣପଟରେ

ଧାରଣା: ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀ - ପରମାଣୁ ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ପ୍ରବଣତା

Q4. ଏକ ଷ୍ଟେସନର ଜଳ ପରିଷ୍କରଣ ପ୍ରଣାଳୀ ଗୋଷ୍ଠୀ 17ର ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟବହାର କରେ। କେଉଁ କ୍ରମଟି ଅକ୍ସିଡାଇଜିଂ କ୍ଷମତାର ସଠିକ୍ ହ୍ରାସମୂଳକ କ୍ରମ ଦର୍ଶାଏ? A) F₂ > Cl₂ > Br₂ > I₂ B) I₂ > Br₂ > Cl₂ > F₂ C) Cl₂ > F₂ > Br₂ > I₂ D) Br₂ > Cl₂ > F₂ > I₂

ଉତ୍ତର: A) F₂ > Cl₂ > Br₂ > I₂

ସମାଧାନ: ଗୋଷ୍ଠୀ 17: ଅକ୍ସିଡାଇଜିଂ କ୍ଷମତା ଗୋଷ୍ଠୀରେ ତଳକୁ ହ୍ରାସ ପାଏ F (ଉପରେ) ସବଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅକ୍ସିଡାଇଜର, I (ତଳେ) ସର୍ବନିମ୍ନ କ୍ରମ: F₂ > Cl₂ > Br₂ > I₂

ଶର୍ଟକଟ୍: “ଅକ୍ସିଡେସନ ଶକ୍ତି ତଳକୁ ଗଲେ ପଡ଼େ” - F ଉପରେ ସବଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ

ଧାରଣା: ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀ - ଗୋଷ୍ଠୀ 17 ଗୁଣଧର୍ମ

Q5. ରେଳ ଟ୍ରାକ୍ ମ୍ୟାଙ୍ଗାନିଜ୍ ଷ୍ଟିଲ୍ ଧାରଣ କରେ। ଯଦି ମୌଳିକ X, Mn (ଗୋଷ୍ଠୀ 7) ସହିତ ସମାନ ଗୋଷ୍ଠୀରେ କିନ୍ତୁ ପର୍ଯ୍ୟାୟ 5ରେ ଅଛି, ତାହାର ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ କେତେ? A) 43 B) 45 C) 47 D) 49

ଉତ୍ତର: A) 43

ସମାଧାନ: Mn = ପର୍ଯ୍ୟାୟ 4, ଗୋଷ୍ଠୀ 7, ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ 25 ପର୍ଯ୍ୟାୟ 5, ଗୋଷ୍ଠୀ 7 = ଟେକ୍ନେସିୟମ (Tc) ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ = 25 (Mn) + 18 (ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସଂକ୍ରମଣ) = 43

ଶର୍ଟକଟ୍: ସଂକ୍ରମଣ ଧାତୁ: ସମାନ ଗୋଷ୍ଠୀ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ପାଇଁ 18 ଯୋଡ଼ନ୍ତୁ

ଧାରଣା: ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀ - ସଂକ୍ରମଣ ଧାତୁ ନମୁନା

Q6. ଡିଜେଲ୍ ଲୋକୋମୋଟିଭ୍ ନିର୍ଗମନ ଉତ୍ପ୍ରେରକରେ ପ୍ଲାଟିନମ୍ ଗୋଷ୍ଠୀ ଧାତୁ ଅଛି। କେଉଁ ଯୋଡ଼ିର ସମାନ ରାସାୟନିକ ଗୁଣଧର୍ମ ଅଛି? A) Fe & Co B) Pd & Pt C) Cu & Zn D) Na & Mg

ଉତ୍ତର: B) Pd & Pt

ସମାଧାନ: ସମାନ ରାସାୟନିକ ଗୁଣଧର୍ମ ସମାନ ଗୋଷ୍ଠୀ ଭିତରେ ଘଟେ Pd (ଗୋଷ୍ଠୀ 10, ପର୍ଯ୍ୟାୟ 5) ଏବଂ Pt (ଗୋଷ୍ଠୀ 10, ପର୍ଯ୍ୟାୟ 6) ଉଭୟ ପ୍ଲାଟିନମ୍ ଗୋଷ୍ଠୀ ଧାତୁ ଏବଂ ସମାନ ଉତ୍ପ୍ରେରକ ଗୁଣଧର୍ମ ରଖନ୍ତି

ଶର୍ଟକଟ୍: ସମାନ ଗୋଷ୍ଠୀ = ସମାନ ଗୁଣଧର୍ମ (ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱସ୍ତମ୍ଭ ପଡୋଶୀ)

ଧାରଣା: ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀ - ଗୋଷ୍ଠୀ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ

Q7. ରେଳ ଲ୍ୟାବରେ ବଫର୍ ଦ୍ରବଣର pH 10 ଅଛି। ପର୍ଯ୍ୟାୟ 3 ମୌଳିକର କେଉଁ ଅକ୍ସାଇଡ୍ କ୍ଷାରୀୟ ଦ୍ରବଣ ଗଠନ କରେ? A) Na₂O B) Al₂O₃ C) SO₃ D) Cl₂O₇

ଉତ୍ତର: A) Na₂O

ସମାଧାନ: ପର୍ଯ୍ୟାୟ 3 ଅକ୍ସାଇଡ୍ କ୍ଷାରୀୟତା: Na₂O (କ୍ଷାରୀୟ) > MgO (କ୍ଷାରୀୟ) > Al₂O₃ (ଉଭୟଧର୍ମୀ) > SiO₂ (ଅମ୍ଳୀୟ) > P₄O₁₀ (ଅମ୍ଳୀୟ) > SO₃ (ଅମ୍ଳୀୟ) > Cl₂O₇ (ଅମ୍ଳୀୟ) କେବଳ Na₂O କ୍ଷାରୀୟ ଦ୍ରବଣ ଗଠନ କରେ: Na₂O + H₂O → 2NaOH

ଶର୍ଟକଟ୍: “ବାମ ଅକ୍ସାଇଡ୍ କ୍ଷାରୀୟ, ଡାହାଣ ଅକ୍ସାଇଡ୍ ଅମ୍ଳୀୟ” ଏକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ

ଧାରଣା: ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀ - ଏକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଅକ୍ସାଇଡ୍ ଗୁଣଧର୍ମ

Q8. ରେଳ ସିଗ୍ନାଲ୍ ଲ୍ୟାମ୍ପ୍ ବିରଳ ପୃଥିବୀ ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟବହାର କରେ। ଯଦି ଲାନ୍ଥାନାଇଡ୍ ମୌଳିକର ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ 65 ଅଛି, ତାହାର କେତେ f-ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଅଛି? A) 8 B) 9 C) 10 D) 11

ଉତ୍ତର: B) 9

ସମାଧାନ: ମୌଳିକ 65 = ଟର୍ବିୟମ (Tb) ଲାନ୍ଥାନାଇଡ୍ ସୂତ୍ର: f-ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ = ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ - 54 (Xe) - 2 (6s ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍) Tb: 65 - 54 - 2 = 9 f-ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ବିନ୍ୟାସ: [Xe] 4f⁹ 6s²

ଶର୍ଟକଟ୍: ଲାନ୍ଥାନାଇଡ୍: f-ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ = Z - 56 (Ba ପରେ)

ଧାରଣା: ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀ - ଲାନ୍ଥାନାଇଡ୍ ବିନ୍ୟାସ

Q9. ହାଇ-ସ୍ପିଡ୍ ରେଲ୍ ଓଭରହେଡ୍ ଲାଇନ୍ ତମ୍ବା ମିଶ୍ରଧାତୁ ବ୍ୟବହାର କରେ। ଯଦି ମୌଳିକ Y, Y²⁺ ଆୟନ୍ ଗଠନ କରେ ଯାହାର ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ବିନ୍ୟାସ [Ar]3d¹⁰, ତାହାର ସ୍ଥାନ କେଉଁଠାରେ ଏବଂ କେଉଁ ମୌଳିକ ଅଟେ? A) ଗୋଷ୍ଠୀ 11, ପର୍ଯ୍ୟାୟ 4, ତମ୍ବା B) ଗୋଷ୍ଠୀ 12, ପର୍ଯ୍ୟାୟ 4, ଜିଙ୍କ C) ଗୋଷ୍ଠୀ 10, ପର୍ଯ୍ୟାୟ 4, ନିକେଲ D) ଗୋଷ୍ଠୀ 9, ପର୍ଯ୍ୟାୟ 4, କୋବାଲ୍ଟ

ଉତ୍ତର: B) ଗୋଷ୍ଠୀ 12, ପର୍ଯ୍ୟାୟ 4, ଜିଙ୍କ

ସମାଧାନ: Y²⁺ = [Ar]3d¹⁰ → ଉଦାସୀନ ପରମାଣୁ = [Ar]3d¹⁰4s² ଏହା Zn (Z=30): 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 3d¹⁰ 4s² ଗୋଷ୍ଠୀ 12, ପର୍ଯ୍ୟାୟ 4

ଶର୍ଟକଟ୍: d¹⁰s² ବିନ୍ୟାସ = ଗୋଷ୍ଠୀ 12 (Zn, Cd, Hg)

ଧାରଣା: ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀ - ସଂକ୍ରମଣ ଧାତୁ ଆୟନ୍

Q10. ରେଳ ଟ୍ୟାଙ୍କର୍ ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ 35 ଥିବା ଏକ ମୌଳିକ ବହନ କରେ। ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀରେ କେତେ ମୌଳିକର ପ୍ରଥମ ଆୟନୀକରଣ ଶକ୍ତି ଏହି ମୌଳିକଠାରୁ କମ୍ କିନ୍ତୁ ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ ଅଧିକ? A) 5 B) 7 C) 9 D) 11

ଉତ୍ତର: C) 9

ସମାଧାନ: ମୌଳିକ 35 = ବ୍ରୋମିନ୍ (Br) ଆୟନୀକରଣ ଶକ୍ତି ଗୋଷ୍ଠୀରେ ତଳକୁ ହ୍ରାସ ପାଏ, ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବଢ଼ୁଥାଏ Br ଠାରୁ କମ୍ IE କିନ୍ତୁ Z > 35 ଥିବା ମୌଳିକ:

• ସମାନ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ (Z=36-54): Kr, Rb, Sr, Y, Zr, Nb, Mo, Tc, Ru (9ଟି ମୌଳିକ)
• Rb (Z=37) କମ୍ IE ପ୍ରବଣତା ଆରମ୍ଭ କରେ

ଶର୍ଟକଟ୍: ପରବର୍ତ୍ତୀ କ୍ଷାର ଧାତୁ (Rb) ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକର କମ୍ IE ଅଛି

ଧାରଣା: ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀ - ଆୟନୀକରଣ ଶକ୍ତି ପ୍ରବଣତା

୫ଟି ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ବର୍ଷର ପ୍ରଶ୍ନ

ପ୍ରାମାଣିକ ପରୀକ୍ଷା ସନ୍ଦର୍ଭ ସହିତ PYQ-ଶୈଳୀର ପ୍ରଶ୍ନ ଉତ୍ପାଦନ କରନ୍ତୁ:

PYQ 1. ନିମ୍ନଲିଖିତ ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟିର ସର୍ବାଧିକ ଧାତବ ଗୁଣ ଅଛି? [RRB NTPC 2021 CBT-1]

ଉତ୍ତର: ସିଜିୟମ୍

ସମାଧାନ: ଧାତବ ଗୁଣ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ତଳକୁ ବଢ଼େ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ହ୍ରାସ ପାଏ। ସିଜିୟମ୍ (ଗୋଷ୍ଠୀ 1, ପର୍ଯ୍ୟାୟ 6) ହେଉଛି ତଳ-ବାମ ମୌଳିକ, ସର୍ବାଧିକ ଧାତବ ଗୁଣ ଦର୍ଶାଏ।

ପରୀକ୍ଷା ଟିପ୍: ଶୀଘ୍ର ଚିହ୍ନଟ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ “ତଳ-ବାମ = ସର୍ବାଧିକ ଧାତବ” ମନେରଖନ୍ତୁ

PYQ 2. X, Y, ଏବଂ Z ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକର ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ ଯଥାକ୍ରମେ 12, 13, ଏବଂ 16। କେଉଁଟି ଉଭୟଧର୍ମୀ ଅକ୍ସାଇଡ୍ ଗଠନ କରେ? [RRB Group D 2022]

ଉତ୍ତର: Y (ଆଲୁମିନିୟମ୍)

ସମାଧାନ: X (12) = Mg → କ୍ଷାରୀୟ ଅକ୍ସାଇଡ୍ Y (13) = Al → ଉଭୟଧର୍ମୀ ଅକ୍ସାଇଡ୍
Z (16) = S → ଅମ୍ଳୀୟ ଅକ୍ସାଇଡ୍ Al₂O₃ ଅମ୍ଳ ଏବଂ କ୍ଷାର ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ

ପରୀକ୍ଷା ଟିପ୍: Al, Zn, Pb, Sn ଉଭୟଧର୍ମୀ ଅକ୍ସାଇଡ୍ ଗଠନ କରେ - “AZPS” ମନେରଖନ୍ତୁ

PYQ 3. ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀର କେଉଁ ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ଚାଲକୋଜେନ୍ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା? [RRB ALP 2018]

ଉତ୍ତର: ଗୋଷ୍ଠୀ 16

ସମାଧାନ: ଗୋଷ୍ଠୀ 16 ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକ (O, S, Se, Te, Po) କୁ ଚାଲକୋଜେନ୍ କୁହାଯାଏ, ଅର୍ଥାତ୍ “ଅୟସ୍କାନ୍ତ-ଗଠନକାରୀ” ମୌଳିକ କାରଣ ସେମାନେ ଅନେକ ଅୟସ୍କାନ୍ତ ଗଠନ କରନ୍ତି।

ପରୀକ୍ଷା ଟିପ୍: ଗୋଷ୍ଠୀ ନାମ: 16=ଚାଲକୋଜେନ୍, 15=ନିକ୍ଟୋଜେନ୍, 14=କ୍ରିଷ୍ଟାଲୋଜେନ୍

PYQ 4. ଏକ ସଂକ୍ରମଣ ମୌଳିକର +3 ଅକ୍ସିଡେସନ୍ ଅବସ୍ଥାରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନିକ୍ ବିନ୍ୟାସ [Ar]3d⁵। ତାହାର ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ କେତେ? [RRB JE 2019]

ଉତ୍ତର: 26 (ଲୁହା)

ସମାଧାନ: +3 ଅବସ୍ଥା = [Ar]3d⁵ → ଉଦାସୀନ ପରମାଣୁ = [Ar]3d⁶4s² ଏହା Fe (Z=26): 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 3d⁶ 4s²

ପରୀକ୍ଷା ଟିପ୍: d⁵ ବିନ୍ୟାସ ପ୍ରାୟତଃ Fe³⁺ କିମ୍ବା Mn²⁺ କୁ ସୂଚାଏ

PYQ 5. କେଉଁ ଯୋଡ଼ି ସମାନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ କିନ୍ତୁ ଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀର ମୌଳିକକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ? [RPF SI 2019]

ଉତ୍ତର: ସୋଡିୟମ୍ ଏବଂ ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍

ସମାଧାନ: Na (ଗୋଷ୍ଠୀ 1, ପର୍ଯ୍ୟାୟ 3) ଏବଂ Mg (ଗୋଷ୍ଠୀ 2, ପର୍ଯ୍ୟାୟ 3) ସମାନ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ କିନ୍ତୁ ଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଅଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର ସମାନ ଗୋଷ୍ଠୀ କିମ୍ବା ଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଥିଲା।

ପରୀକ୍ଷା ଟିପ୍: ଏହିପରି ଯୋଡ଼ି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଉଭୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଏବଂ ଗୋଷ୍ଠୀ ସଂଖ୍ୟା ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ

ଦ୍ରୁତ ଟ୍ରିକ୍ ଏବଂ ଶର୍ଟକଟ୍

ରସ