ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਕਮੀਜ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਹੈ! ਇਹ ਕਪਾਹ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਪਰਮਾਰਕੇਟ ਵਿੱਚ ਕਮੀਜ਼ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ‘ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਦੇਖਾਂਗੇ ਕਿ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਕਪਾਹ ਦੇ ਉਤਪਾਦਕ ਨੂੰ ਸੁਪਰਮਾਰਕੇਟ ਵਿੱਚ ਕਮੀਜ਼ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕਦਮ ‘ਤੇ ਖਰੀਦ-ਫਰੋਖਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੀ ਹਰ ਕੋਈ ਇਸ ਤੋਂ ਬਰਾਬਰ ਲਾਭਾਨੁਭੂਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਜਾਂ ਕੁਝ ਲੋਕ ਦੂਸਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ? ਅਸੀਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਵਾਂਗੇ।

ਕੁਰਨੂਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਪਾਹ ਕਿਸਾਨ

ਕੁਰਨੂਲ (ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਿਸਾਨ, ਸਵਪਨਾ, ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਕਪਾਹ ਉਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਪਾਹ ਦੇ ਪੌਦੇ ਦੀਆਂ ਫਲੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਫੱਟ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਵਪਨਾ ਕਪਾਹ ਚੁਗਣ ਵਿੱਚ ਵਿਅਸਤ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਫਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਪਾਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਨਹੀਂ ਫੱਟਦੀਆਂ, ਇਸ ਲਈ ਕਪਾਹ ਦੀ ਕਟਾਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਿਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਪਾਹ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਕੁਰਨੂਲ ਕਪਾਹ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਵੇਚਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸਵਪਨਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਫਸਲ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਵਪਾਰੀ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਸਲੀ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਸਵਪਨਾ ਨੇ ਬੀਜ, ਖਾਦ, ਕੀੜੇਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਵਪਾਰੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਉੱਚ ਬਿਆਜ ਦਰ ‘ਤੇ ₹ 2,500 ਉਧਾਰ ਲਏ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਥਾਨਕ ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਸਵਪਨਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਰਤ ਮੰਨਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਕਪਾਹ ਉਸਨੂੰ ਵੇਚਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ।

ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਖਾਦ ਅਤੇ ਕੀੜੇਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ ਵਰਗੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦੇ ਇਨਪੁੱਟਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਰਚੇ ਵਜੋਂ ਭਾਰੀ ਖਰਚੇ ਉਠਾਉਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਕਸਰ, ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੈਸੇ ਉਧਾਰ ਲੈਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

ਵਪਾਰੀ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਦੋ ਆਦਮੀ ਕਪਾਹ ਦੀਆਂ ਬੋਰੀਆਂ ਤੋਲਦੇ ਹਨ। ₹ 1,500 ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ‘ਤੇ, ਕਪਾਹ ਤੋਂ ₹ 6,000 ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਵਪਾਰੀ ਕਰਜ਼ੇ ਅਤੇ ਬਿਆਜ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਲਈ $₹ 3,000$ ਕੱਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਪਨਾ ਨੂੰ ₹ 3,000 ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

ਸਵਪਨਾ: ਸਿਰਫ਼ ₹ 3,000!

ਵਪਾਰੀ: ਕਪਾਹ ਸਸਤੀ ਵਿਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕਪਾਹ ਹੈ।

ਸਵਪਨਾ: ਮੈਂ ਇਹ ਕਪਾਹ ਉਗਾਉਣ ਲਈ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਇੰਨੀ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਕਪਾਹ ਕਿੰਨੀ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕੀਮਤ ਮਿਲੇਗੀ।

ਕੀ ਸਵਪਨਾ ਨੂੰ ਕਪਾਹ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਨਿਆਂਸੰਗਤ ਕੀਮਤ ਮਿਲੀ?

ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਸਵਪਨਾ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤੀ?

ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਸੋਚਦੇ ਹੋ ਕਿ ਵੱਡੇ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀ ਕਪਾਹ ਕਿੱਥੇ ਵੇਚਣਗੇ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਸਵਪਨਾ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ?

ਈਰੋਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੁਕਾਨ।

ਵਪਾਰੀ: ਅੰਮਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਕੀਮਤ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਹੋਰ ਵਪਾਰੀ ਇੰਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ‘ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕੁਰਨੂਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਸਵਪਨਾ: ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ‘ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਸ ਇਹੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਕਪਾਹ ਦੀ ਫਸਲ ਤੋਂ ਇੰਨੀ ਕਮਾਈ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਚੱਲ ਜਾਵੇਗਾ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਵਪਨਾ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਪਾਹ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ₹ 1,800 ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਵਿਕੇਗੀ, ਪਰ ਉਹ ਹੋਰ ਬਹਿਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਵਪਾਰੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਕਤਵਰ ਆਦਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਤੀ ਲਈ, ਬਲਕਿ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਕੂਲ ਫੀਸ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਲਈ ਵੀ ਉਸ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਕੋਈ ਆਮਦਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਪੈਸੇ ਉਧਾਰ ਲੈਣਾ ਬਚੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਸਾਧਨ ਹੈ।

ਸਵਪਨਾ ਦੀ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਕਮਾਈ ਮਜਦੂਰ ਵਜੋਂ ਉਸਨੂੰ ਜਿੰਨੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਹੀ ਕੁਝ ਵੱਧ ਹੈ।

ਈਰੋਡ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਬਾਜ਼ਾਰ

ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਈਰੋਡ ਦਾ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਕੱਪੜਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕੱਪੜਾ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਵਿਕਦੇ ਹਨ। ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕੱਪੜੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਲਿਆਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਕੱਪੜਾ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ ਜੋ ਇਹ ਕੱਪੜਾ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ। ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਵੀ ਇਸ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜਾ ਖਰੀਦਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਤੁਸੀਂ ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖੋਗੇ ਜੋ ਵਪਾਰੀ ਤੋਂ ਆਰਡਰ ‘ਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕੱਪੜੇ ਲਿਆ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਪਾਰੀ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਰਾਵਾ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤਕਾਂ ਨੂੰ ਆਰਡਰ ‘ਤੇ ਕੱਪੜਾ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੂਤ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਬਾਰੇ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਉਦਾਹਰਣ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

1. ਇਹ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਹੈ। ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਰਾਵਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਰਡਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਪਾਰੀ ਸੂਤ (ਧਾਗਾ) ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ।

2. ਜੁਲਾਹੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੂਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਕਰਘੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਸ਼ੈੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਫੋਟੋ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਵਰਲੂਮ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੁਲਾਹੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਘਿਆਂ ‘ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੁਣਾਈ ਯੂਨਿਟਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2-8 ਪਾਵਰਲੂਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਸੂਤ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਬੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਘਿਆਂ ‘ਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾੜ੍ਹੀਆਂ, ਤੌਲੀਏ, ਸ਼ਰਟਿੰਗ, ਮਹਿਲਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਬਿਸਤਰਨ ਦੇ ਚਾਦਰ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

3. ਫਿਰ ਉਹ ਤਿਆਰ ਕੱਪੜਾ ਵਪਾਰੀਆਂ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰੀ ਕੋਲ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਪਾਰੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸੂਤ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਬੁਣਨ ਲਈ ਪੈਸੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪੁਟਿੰਗ-ਆਊਟ ਸਿਸਟਮ - ਘਰ ‘ਤੇ ਕੱਪੜਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜੁਲਾਹੇ

ਵਪਾਰੀ ਕੱਪੜੇ ਲਈ ਮਿਲੇ ਆਰਡਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਨੂੰ ਵਪਾਰੀ ਤੋਂ ਸੂਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਕੱਪੜਾ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਲਈ, ਇਸ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਲਾਭ ਦੋ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਨੂੰ ਸੂਤ ਖਰੀਦਣ ‘ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਸੇ ਖਰਚ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਤਿਆਰ ਕੱਪੜਾ ਵੇਚਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਵੀ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਕੱਪੜਾ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿੰਨਾ ਬੁਣਨਾ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਲਈ ਵਪਾਰੀਆਂ ‘ਤੇ ਇਹ ਨਿਰਭਰਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਵਪਾਰੀਆਂ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਹ ਆਰਡਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੱਪੜਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਕੋਲ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦਾ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ

ਈਰੋਡ ਕੱਪੜਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਲੋਕ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ: ਵਪਾਰੀ, ਜੁਲਾਹੇ, ਨਿਰਯਾਤਕ?

ਕੱਪੜਾ ਵਪਾਰੀਆਂ ‘ਤੇ ਜੁਲਾਹੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਭਰ ਹਨ?

ਜੇ ਜੁਲਾਹੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸੂਤ ਖਰੀਦਦੇ ਅਤੇ ਕੱਪੜਾ ਵੇਚਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਕਮਾਉਂਦੇ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ? ਕਿਵੇਂ? ਚਰਚਾ ਕਰੋ।

ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਪਾਪੜ, ਮਸਾਲੇ, ਬੀੜੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ‘ਪੁਟਿੰਗ-ਆਊਟ’ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋ? ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕਰੋ।

ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਦੁੱਧ, ਸਮਾਨ, ਧਾਨ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਤਾ ਕਰੋ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸਦੇ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ?

ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਲਈ ਕੱਪੜਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਇਹ ਕਿਸ ਕੀਮਤ ‘ਤੇ ਵਿਕੇਗਾ। ਕੱਪੜਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ, ਵਪਾਰੀ ਕੱਪੜਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਚਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜੁਲਾਹੇ ਕਰਘੇ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਬੱਚਤ ਲਗਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉੱਚ ਬਿਆਜ ਦਰ ‘ਤੇ ਪੈਸੇ ਉਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਕਰਘੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ₹ 20,000 ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਦੋ ਕਰਘਿਆਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜੁਲਾਹੇ ਨੂੰ ₹ 40,000 ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਘਿਆਂ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਇਕੱਲੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੁਲਾਹਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਾਲਗ ਮੈਂਬਰ ਕੱਪੜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 12 ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਲਈ, ਉਹ ਲਗਭਗ ₹ 3,500 ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਪੁਟਿੰਗ-ਆਊਟ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਵਪਾਰੀ ਕੱਚਾ ਮਾਲ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਮਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਣਾਈ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ।

ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾ

ਅਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੁਟਿੰਗ-ਆਊਟ ਸਿਸਟਮ ਅਧੀਨ ਵਪਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ ਵਪਾਰੀ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਲਈ ਵਧੀਆ ਆਮਦਨ ਕਮਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਸਾਂਝੇ ਹਿੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਜੁਲਾਹੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੂਤ ਵਪਾਰੀ ਤੋਂ ਸੂਤ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੇ ਹਨ। ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਵਪਾਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਨਿਆਂਸੰਗਤ ਕੀਮਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ, ਸਰਕਾਰ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕੱਪੜਾ ਇੱਕ ਵਾਜਬ ਕੀਮਤ ‘ਤੇ ਖਰੀਦ ਕੇ। ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ, ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਸਕੂਲ ਯੂਨੀਫਾਰਮ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਕੱਪੜਾ ਪਾਵਰਲੂਮ ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਖਰੀਦਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਰਕਾਰ ਹੈਂਡਲੂਮ ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕੱਪੜਾ ਖਰੀਦਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੋ-ਆਪਟੈਕਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਟੋਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੇਚਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਟੋਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।

ਇੱਕ ਪਹਿਰਾਵਾ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਬਟਨ ਸੀਅਰ ਕਰਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਕਰਮਚਾਰੀ।

ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹਿਰਾਵਾ ਨਿਰਯਾਤ ਫੈਕਟਰੀ

ਈਰੋਡ ਦਾ ਵਪਾਰੀ ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਾ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਹਿਰਾਵਾ ਨਿਰਯਾਤ ਫੈਕਟਰੀ ਨੂੰ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਰਾਵਾ ਨਿਰਯਾਤ ਫੈਕਟਰੀ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਰਟਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਰੇਗੀ। ਸ਼ਰਟਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਸਟੋਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੱਡੇ ਸਟੋਰ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ‘ਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਪਲਾਈਕਰਤਾ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਡਿਲੀਵਰੀ ਲਈ ਉੱਚੇ ਮਾਪਦੰਡ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਜਾਂ ਡਿਲੀਵਰੀ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਨਿਰਯਾਤਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਹਿਰਾਵਾ ਨਿਰਯਾਤ ਫੈਕਟਰੀਆਂ, ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ, ਲਾਗਤਾਂ ਕੱਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੰਭਵ ਮਜਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੰਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਸਤੇ ਦਰ ‘ਤੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਸਪਲਾਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖਰੀਦਦਾਰ ਪਹਿਰਾਵਾ ਨਿਰਯਾਤਕਾਂ ‘ਤੇ ਕੀ ਮੰਗਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ? ਪਹਿਰਾਵਾ ਨਿਰਯਾਤਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ?

ਪਹਿਰਾਵਾ ਨਿਰਯਾਤਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ?

ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇੰਪੈਕਸ ਪਹਿਰਾਵਾ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਚਰਚਾ ਕਰੋ।

ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੋ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਖਿਆਲ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸ਼ਰਟ ਵਪਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗ