ଅମ୍ଳ କ୍ଷାର ଲବଣ
ମୁଖ୍ୟ ଧାରଣାଗୁଡ଼ିକ
| # | ଧାରଣା | ବ୍ୟାଖ୍ୟା |
|---|---|---|
| 1 | pH ସ୍କେଲ | ୦–୧୪ ସ୍କେଲ: <୭ ଅମ୍ଳ, ୭ ଉଦାସୀନ, >୭ କ୍ଷାର/କ୍ଷାରୀୟ |
| 2 | ପ୍ରବଳ ବନାମ ଦୁର୍ବଳ | ପ୍ରବଳ ଅମ୍ଳ/କ୍ଷାର ୧୦୦ % ଆୟନୀଭୂତ ହୁଏ; ଦୁର୍ବଳ କେବଳ ଆଂଶିକ ଭାବରେ |
| 3 | ଲିଟମସ୍ ପରୀକ୍ଷା | ନୀଳ→ଲାଲ ଅମ୍ଳରେ; ଲାଲ→ନୀଳ କ୍ଷାରରେ |
| 4 | ଉଦାସୀନୀକରଣ | ଅମ୍ଳ + କ୍ଷାର → ଲବଣ + ଜଳ (ଉଷ୍ମାଦାୟୀ) |
| 5 | ସାଧାରଣ ଅମ୍ଳ | HCl (ପାକସ୍ଥଳୀ), H₂SO₄ (ବ୍ୟାଟେରୀ), CH₃COOH (ସିରକା) |
| 6 | ସାଧାରଣ କ୍ଷାର | NaOH (କଷ୍ଟିକ ସୋଡା), Ca(OH)₂ (ଚୂନ ପାଣି), NH₄OH |
| 7 | ଲବଣ ପରିବାର | କ୍ଲୋରାଇଡ୍, ସଲଫେଟ୍, ନାଇଟ୍ରେଟ୍, କାର୍ବୋନେଟ୍, ଏସିଟେଟ୍ |
| 8 | ସୂଚକ | ପ୍ରାକୃତିକ (ହଳଦୀ, ଲାଲ ବନ୍ଧାକୋବି); ସିନ୍ଥେଟିକ୍ (ଫିନୋଲଫ୍ଥାଲିନ୍, ମିଥାଇଲ୍ କମଳା) |
୧୫ଟି ଅଭ୍ୟାସ ବହୁବିକଳ୍ପୀୟ ପ୍ରଶ୍ନ
- ନିମ୍ନଲିଖିତ ମଧ୍ୟରୁ କାହାର pH ସର୍ବାଧିକ?
A. ଲେମ୍ବୁ ରସ
B. ଆସବିତ ଜଳ
C. ବେକିଂ ସୋଡା ଦ୍ରବଣ
D. ବ୍ୟାଟେରୀ ଅମ୍ଳ
ଉତ୍ତର: C
ସମାଧାନ: ବେକିଂ ସୋଡା (NaHCO₃) କ୍ଷାରୀୟ, pH ≈ ୯।
ଶର୍ଟକଟ୍: “ସୋଡା = କ୍ଷାର = ଉଚ୍ଚ pH”
ଟ୍ୟାଗ୍: pH ସ୍କେଲ
- ଲାଲ ପିମ୍ପୁଡ଼ିର ଦଂଶନରେ ଥିବା ଅମ୍ଳ ହେଉଛି:
A. ସାଇଟ୍ରିକ୍
B. ଫର୍ମିକ୍
C. ଏସିଟିକ୍
D. ଟାର୍ଟାରିକ୍
ଉତ୍ତର: B
ସମାଧାନ: ପିମ୍ପୁଡ଼ିମାନେ ମିଥାନୋଇକ୍ (ଫର୍ମିକ୍) ଅମ୍ଳ ପ୍ରବେଶ କରାନ୍ତି।
ଶର୍ଟକଟ୍: “ପିମ୍ପୁଡ଼ି → ଫର୍ମିକ୍”
ଟ୍ୟାଗ୍: ପ୍ରାକୃତିକ ଅମ୍ଳ
- CuO ର HCl ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ କେଉଁ ଲବଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ?
A. CuCl₂
B. CuSO₄
C. Cu(NO₃)₂
D. CuCO₃
ଉତ୍ତର: A
ସମାଧାନ: CuO + 2 HCl → CuCl₂ + H₂O
ଶର୍ଟକଟ୍: “ଅକ୍ସାଇଡ୍ + ଅମ୍ଳ → ସମାନ ଆନାୟନ ଲବଣ”
ଟ୍ୟାଗ୍: ଉଦାସୀନୀକରଣ
- ତନୁ NaOH ରେ ଫିନୋଲଫ୍ଥାଲିନ୍ ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରେ:
A. ନୀଳ
B. ସବୁଜ
C. ଗୋଲାପୀ
D. ହଳଦିଆ
ଉତ୍ତର: C
ସମାଧାନ: ଫିନୋଲଫ୍ଥାଲିନ୍ ଅମ୍ଳରେ ରଙ୍ଗହୀନ ଏବଂ କ୍ଷାରରେ ଗୋଲାପୀ ହୁଏ।
ଶର୍ଟକଟ୍: “ଗୋଲାପୀ-କ୍ଷାର”
ଟ୍ୟାଗ୍: ସୂଚକ
- କେଉଁଟି ଏକ ଦୁର୍ବଳ ଅମ୍ଳ?
A. H₂SO₄
B. HNO₃
C. CH₃COOH
D. HCl
ଉତ୍ତର: C
ସମାଧାନ: ଏସିଟିକ୍ ଅମ୍ଳ (ସିରକା) ଦୁର୍ବଳ।
ଶର୍ଟକଟ୍: “CH₃COOH = ୨ଟି C = ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟନୀଭୂତ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ”
ଟ୍ୟାଗ୍: ଅମ୍ଳର ପ୍ରବଳତା
- ପ୍ଲାଷ୍ଟର୍ ଅଫ୍ ପ୍ୟାରିସ୍ କାହାକୁ ତାପିଦେଲେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ?
A. ଜିପ୍ସମ୍ ୩୭୩ K ରେ
B. ଚୂନ ୪୭୩ K ରେ
C. ବ୍ଲିଚିଂ ପାଉଡର୍ ୫୭୩ K ରେ
D. Na₂CO₃ ୨୭୩ K ରେ
ଉତ୍ତର: A
ସମାଧାନ: CaSO₄·2H₂O –(୩୭୩ K)→ CaSO₄·½H₂O + 1½H₂O
ଶର୍ଟକଟ୍: “POP = ୩୭୩ K”
ଟ୍ୟାଗ୍: ଲବଣ ପ୍ରସ୍ତୁତି
- ବ୍ଲିଚିଂ ପାଉଡରର ରାସାୟନିକ ସୂତ୍ର ହେଉଛି:
A. CaOCl₂
B. CaCl₂
C. Ca(OCl)₂
D. CaSO₄
ଉତ୍ତର: A
ସମାଧାନ: CaOCl₂ (କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ଅକ୍ସିକ୍ଲୋରାଇଡ୍)
ଶର୍ଟକଟ୍: “ବ୍ଲିଚରେ ଅକ୍ସିଜନ୍ ପାଇଁ O ଅଛି”
ଟ୍ୟାଗ୍: ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଲବଣ
- ଅଧାତୁ ଅକ୍ସାଇଡ୍ ଜଳ ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ ଦେଇଥାଏ:
A. କ୍ଷାର
B. ଅମ୍ଳ
C. ଲବଣ
D. ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍
ଉତ୍ତର: B
ସମାଧାନ: CO₂ + H₂O → H₂CO₃ (କାର୍ବୋନିକ୍ ଅମ୍ଳ)
ଶର୍ଟକଟ୍: “ଅଧାତୁ ଅକ୍ସାଇଡ୍ = ଅମ୍ଳ ବର୍ଷା ନିର୍ମାତା”
ଟ୍ୟାଗ୍: ଅମ୍ଳ ଗଠନ
- ତାପନ କଲେ କେଉଁଟି CO₂ ଦେବ ନାହିଁ?
A. Na₂CO₃
B. CaCO₃
C. MgCO₃
D. ZnCO₃
ଉତ୍ତର: A
ସମାଧାନ: ସାଧାରଣ କାର୍ବୋନେଟ୍ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ Na₂CO₃ ଉଷ୍ମୀୟ ସ୍ଥିର।
ଶର୍ଟକଟ୍: “ସୋଡିୟମ୍ = ସ୍ଥିର = CO₂ ନାହିଁ”
ଟ୍ୟାଗ୍: ଉଷ୍ମୀୟ ବିଘଟନ
- ରକ୍ତର pH ପ୍ରାୟ:
A. ୫.୫
B. ୭.୦
C. ୭.୪
D. ୮.୫
ଉତ୍ତର: C
ସମାଧାନ: ସାମାନ୍ୟ କ୍ଷାରୀୟ, ୭.୩୫–୭.୪୫
ଶର୍ଟକଟ୍: “ଜୀବନ = ୭.୪”
ଟ୍ୟାଗ୍: ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ pH
- ମିଲ୍କ ଅଫ୍ ମ୍ୟାଗ୍ନେସିଆ ହେଉଛି:
A. MgCO₃
B. Mg(OH)₂
C. MgO
D. MgCl₂
ଉତ୍ତର: B
ସମାଧାନ: ଆଣ୍ଟାସିଡ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ Mg(OH)₂ ସାସ୍ପେନ୍ସନ୍।
ଶର୍ଟକଟ୍: “MOM = Mg(OH)₂”
ଟ୍ୟାଗ୍: ସାଧାରଣ କ୍ଷାର
- କାର୍ ବ୍ୟାଟେରୀରେ କେଉଁ ଅମ୍ଳ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ?
A. HCl
B. HNO₃
C. H₂SO₄
D. CH₃COOH
ଉତ୍ତର: C
ସମାଧାନ: ୩୮ % H₂SO₄ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବିଶ୍ଳେଷ୍ୟ
ଶର୍ଟକଟ୍: “ବ୍ୟାଟେରୀ = ସଲଫ୍ୟୁରିକ୍”
ଟ୍ୟାଗ୍: ଶିଳ୍ପ ଅମ୍ଳ
- ସାବୁନ ଦ୍ରବଣରେ ହଳଦୀ ସୂଚକ ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରେ:
A. ନୀଳ
B. ଲାଲ
C. ଗୋଲାପୀ
D. ବାଦାମୀ-ଲାଲ
ଉତ୍ତର: D
ସମାଧାନ: ସାବୁନ କ୍ଷାରୀୟ; ହଳଦୀ ବାଦାମୀ-ଲାଲ ହୁଏ।
ଶର୍ଟକଟ୍: “ହଳଦୀ + କ୍ଷାର = ବାଦାମୀ ରାଜମା”
ଟ୍ୟାଗ୍: ପ୍ରାକୃତିକ ସୂଚକ
- ଅମ୍ଳତାର ସଠିକ୍ ବୃଦ୍ଧିଶୀଳ କ୍ରମ ହେଉଛି:
A. HCl < CH₃COOH < H₂SO₄
B. CH₃COOH < HCl < H₂SO₄
C. H₂SO₄ < HCl < CH₃COOH
D. HCl < H₂SO₄ < CH₃COOH
ଉତ୍ତର: B
ସମାଧାନ: ଏସିଟିକ୍ (ଦୁର୍ବଳ) < HCl (ପ୍ରବଳ ମୋନୋ) < H₂SO₄ (ପ୍ରବଳ ଡାଇ)
ଶର୍ଟକଟ୍: “ଦୁର୍ବଳ < ମୋନୋ < ଡାଇ”
ଟ୍ୟାଗ୍: ଅମ୍ଳ ପ୍ରବଳତା
- NaHCO₃ ତାପିଦେଲେ ଏହା ଦେଇଥାଏ:
A. CO₂
B. H₂
C. Cl₂
D. SO₂
ଉତ୍ତର: A
ସମାଧାନ: 2 NaHCO₃ → Na₂CO₃ + CO₂ + H₂O
ଶର୍ଟକଟ୍: “ବେକିଂ = ବୁଦ୍ବୁଦ୍ CO₂”
ଟ୍ୟାଗ୍: ଉଷ୍ମୀୟ ବିଘଟନ
ଦ୍ରୁତ ଟ୍ରିକ୍
| ପରିସ୍ଥିତି | ଶର୍ଟକଟ୍ | ଉଦାହରଣ |
|---|---|---|
| ଅମ୍ଳ ଲବଣ ଚିହ୍ନିବା | ପ୍ରତିସ୍ଥାପନୀୟ H ପରମାଣୁ ରହିଛି | NaHSO₄ – “ଭିତରେ H = ଅମ୍ଳ ଲବଣ” |
| ଦ୍ରୁତ pH ସ୍ମରଣ | ୦-୬ ଅମ୍ଳ, ୭ ଉଦାସୀନ, ୮-୧୪ କ୍ଷାର | ଟମାଟୋ pH ୪ → ଅମ୍ଳ |
| ଧାତୁ ବନାମ ଅଧାତୁ ଅକ୍ସାଇଡ୍ | ଧାତୁ → କ୍ଷାର, ଅଧାତୁ → ଅମ୍ଳ | Na₂O (କ୍ଷାର), CO₂ (ଅମ୍ଳ) |
| ସୂଚକ ରଙ୍ଗ | “BRR-PBG” ନୀଳ-ଲାଲ-ଲାଲ-ଗୋଲାପୀ-ନୀଳ-ସବୁଜ | ଲିଟମସ୍ ଏବଂ ଫିନୋଲଫ୍ଥାଲିନ୍ |
| କାର୍ବୋନେଟ୍ ସ୍ଥିରତା | “SCS” ସ୍ଥିର-କାର୍ବୋନେଟ୍-ସୋଡିୟମ୍ | Na₂CO₃ ସ୍ଥିର, CaCO₃ ବିଘଟିତ ହୁଏ |
ଦ୍ରୁତ ସମୀକ୍ଷା
| ପଏଣ୍ଟ୍ | ବିବରଣୀ |
|---|---|
| pH ୭ ଉଦାସୀନ; ୭ ତଳେ ଅମ୍ଳ, ୭ ଉପରେ କ୍ଷାର | ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ pH ୭ |
| HCl ପ୍ରବଳ; CH₃COOH ଦୁର୍ବଳ | ଆୟନୀକରଣ ମାତ୍ରା ପ୍ରବଳତା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରେ |
| NaOH କଷ୍ଟିକ ସୋଡା; KOH କଷ୍ଟିକ ପୋଟାସ୍ | ସାଧାରଣ ନାମ ମନେ ରଖିବାକୁ ହେବ |
| ଜିପ୍ସମ୍ → ପ୍ଲାଷ୍ଟର୍ ଅଫ୍ ପ୍ୟାରିସ୍ ୩୭୩ K ରେ | ଅଧା-ଜଳ ସୂତ୍ର CaSO₄·½H₂O |
| ବ୍ଲିଚିଂ ପାଉଡର୍ ସୂତ୍ର CaOCl₂ | ବିସଂକ୍ରମଣ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ |
| ଆଣ୍ଟାସିଡ୍ = ମିଲ୍କ ଅଫ୍ ମ୍ୟାଗ୍ନେସିଆ Mg(OH)₂ | ପାକସ୍ଥଳୀ ଅମ୍ଳକୁ ଉଦାସୀନ କରେ |
| CO₂ + H₂O → H₂CO₃ (ଅମ୍ଳ ବର୍ଷା) | ଅଧାତୁ ଅକ୍ସାଇଡ୍ ଉଦାହରଣ |
| ତାପିବା CaCO₃ → CaO + CO₂ | ଦ୍ରୁତ ଚୂନ ଉତ୍ପାଦନ |
| ଫିନୋଲଫ୍ଥାଲିନ୍ ରଙ୍ଗହୀନ→ଗୋଲାପୀ କ୍ଷାରରେ | ଅମ୍ଳରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ନାହିଁ |
| ହଳଦୀ + କ୍ଷାର → ବାଦାମୀ-ଲାଲ | ପ୍ରାକୃତିକ ସୂଚକ ରଙ୍ଗ |
BETA
