रेल्वे जीके झोन मुख्यालय
झटपट पुनरावलोकन पत्रक: भारतीय रेल्वे – झोन व मुख्यालय
(RRB NTPC/Group-D/ALP साठी अखेरच्या दिवशीच्या घोकणीसाठी)
1. बुलेट पॉइंट्स – माहित असणे आवश्यक
- १९ झोन + १ मेट्रो रेल्वे (कोलकाता) = २० रेल्वे युनिट्स ज्यांच्या मुख्यालय शहराचा प्रश्न दरवर्षी विचारला जातो.
- चेअरमन रेल्वे बोर्ड = भारतीय रेल्वेचे CEO (झोन प्रमुख नाहीत).
- प्रत्येक झोन डिव्हिजनमध्ये विभागलेला असतो; डिव्हिजनल मुख्यालय ≠ झोनल मुख्यालय.
- मुख्यालयाचे नाव सामान्यतः त्या झोनमधील सर्वात मोठ्या शहराचे असते (अपवाद: SWR हुबळी > बंगळुरू).
- अॅल्फाबेटिक ट्रिक: “NCR NF NER NFR NWR NR SCR SER SECR SR SWR WCR WR KR CR” – १९ अक्षरे, १९ झोन.
2. सारणी – झोन व मुख्यालय (एकदा नजरेत)
| झोन कोड | पूर्ण नाव | मुख्यालय शहर (राज्य) | त्वरित माहिती |
|---|---|---|---|
| CR | सेंट्रल रेल्वे | मुंबई (महा) | सर्वात जुनी (१८५३) |
| WR | वेस्टर्न रेल्वे | मुंबई (महा) | CR आणि WR दोन्हींचे मुख्यालय मुंबईत |
| NR | नॉर्दर्न रेल्वे | नवी दिल्ली | सर्वात मोठी मार्ग किमी |
| NER | नॉर्थ इस्टर्न रेल्वे | गोरखपूर (उप्र) | सर्वात लांब प्रवासी प्लॅटफॉर्म |
| NFR | नॉर्थईस्ट फ्रंटियर रेल्वे | मालीगाव (गुवाहाटी) | फक्त झोन मुख्यालय उत्तर-पूर्वेत |
| NCR | नॉर्थ सेंट्रल रेल्वे | प्रयागराज (उप्र) | प्रयाग जंक्शनचे जुने नाव |
| NWR | नॉर्थ वेस्टर्न रेल्वे | जयपूर (राज) | पिंक सिटी |
| WCR | वेस्ट सेंट्रल रेल्वे | जबलपूर (एमपी) | ‘J’ एमपीमध्ये |
| SR | सदर्न रेल्वे | चेन्नई (तमिळनाडू) | सर्वात जुनी इलेक्ट्रिक लोको शेड |
| SCR | साऊथ सेंट्रल रेल्वे | सिकंदराबाद (तेलंगण) | १९६६ मध्ये SR पासून वेगळी |
| SER | साऊथ इस्टर्न रेल्वे | कोलकाता (पश्चिम बंगाल) | फक्त झोन SER आणि SECR सह |
| SECR | साऊथ ईस्ट सेंट्रल रेल्वे | बिलासपूर (छत्तीसगड) | फ्रेट हब |
| SWR | साऊथ वेस्टर्न रेल्वे | हुबळ्ळी (कर्नाटक) | बंगळुरू नाही! |
| ECR | ईस्ट सेंट्रल रेल्वे | हाजीपूर (बिहार) | बिहारची एकमेव झोन |
| ECoR | ईस्ट कोस्ट रेल्वे | भुवनेश्वर (ओडिशा) | कोणार्क प्रदेश |
| KR | कोंकण रेल्वे | सीबीडी बेलापूर (नवी-मुंबई) | पूर्ण झोन नाही, पण मुख्यालय विचारले जाते |
| MR | मेट्रो रेल्वे | कोलकाता (पश्चिम बंगाल) | फक्त उपनगरीय मेट्रो रेल्वे अंतर्गत |
3. स्मरणोपाय / मनोमंत्र
-
उत्तर बहिणी:
Northern → New Delhi
North Eastern → Gorakhpur (G for NE)
North Central → Prayagraj (Prayag starts with ‘P’ like ‘C’entral)
North Western → Jaipur (J like Jewel in NW) -
दक्षिण बहिणी:
Southern → Chennai
South Central → Secunderabad (SC=SC)
South Western → Hubballi (remember ‘H’ is hidden in SW) -
पश्चिम आणि मध्य:
Central / Western → Both Mumbai (CW = ‘See Double M’) -
पूर्व आणि किनारपट्टी:
ECoR → Bhubaneswar (East-Coast=Sea=B for Beach)
ECR → Hajipur (H for Hajipur beside Ganga)
4. परीक्षा शॉर्टकट नियम
- जर पर्यायांमध्ये दोन समान राज्यातील शहरे असतील → मोठे शहर निवडा (उदा. CR/WR → Mumbai).
- SWR साठी Bengaluru कधीच निवडू नका – Hubballीच बरोबर आहे.
- Konkan Railway चे HQ Goa नाही → CBD Belapur (Navi Mumbai).
- Delhi = NR फक्त; दुसरा कोणताही झोन नाही.
- Kolkata तीनदा दिसते (SER, MR, आणि ER जुने HQ) – प्रश्न काळजीपूर्वक वाचा.
5. सामान्य MCQ नमुने
(स्वतःची चाचणी घेण्यासाठी टॉगल वापरा)
Q1. North Central Railway चे मुख्यालय कोठे आहे?
Prayagraj (Allahabad)Q2. कोणत्या झोनचे मुख्यालय Bhubaneswar मध्ये आहे?
East Coast Railway (ECoR)Q3. South Western Railway → मुख्यालय?
HubballiQ4. कोकण रेल्वेचे मुख्यालय?
सीबीडी बेलापूर (नवी मुंबई)Q5. आसाम-प्रकारच्या प्रदेशात एकमेव विभागीय मुख्यालय?
नॉर्थईस्ट फ्रंटियर रेल्वे – गुवाहाटी (मालीगाव)6. ३०-सेकंदांचे रॅपिड-फायर तथ्ये
- सर्वात जुना विभाग: सेंट्रल रेल्वे (CR) १९५१.
- सर्वात ताजा विभाग: साउथ कोस्ट रेल्वे (अजून कार्यान्वित होणे बाकी; तोपर्यंत SWR २००३ मध्ये ताजा).
- एकाच शहरात २ विभाग: मुंबई → CR आणि WR.
- एकमेव नदीच्या नावावर नाव असलेला विभाग: कोकण रेल्वे (KR).
- गुलाबी शहर विभाग: NWR जयपूर.
- भारताचे सिलिकॉन व्हॅली विभागीय मुख्यालय नाही.
या शीटला रात्री आधी ३ वेळा पुनरावृत्ती करा – १००% विभाग-मुख्यालय प्रश्न तुमच्या खिशात असतील. शुभेच्छा!
BETA
