રેલ્વે જીકે ઝોન મુખ્યાલય
ઝડપી રિવિઝન શીટ: ભારતીય રેલવે – ઝોન અને મુખ્ય મથક
(RRB NTPC/Group-D/ALP માટે છેલ્લે દિવસે યાદ રાખવા માટે)
1. બુલેટ પોઈન્ટ્સ – જાણવું જરૂરી
- 19 ઝોન + 1 મેટ્રો રેલવે (કોલકાતા) = 20 રેલવે યુનિટ્સ જેના મુખ્ય મથક શહેર દર વર્ષે પૂછાય છે.
- ચેરમેન રેલવે બોર્ડ = ભારતીય રેલવેના CEO (ઝોન હેડ નથી).
- દરેક ઝોન ડિવિઝનોમાં વહેંચાયેલું છે; ડિવિઝનલ મુખ્ય મથક ≠ ઝોનલ મુખ્ય મથક.
- મુખ્ય મથકનું નામ સામાન્ય રીતે તે ઝોનનું સૌથી મોટું શહેર હોય છે (અપવાદ: SWR હુબલ્લી > બેંગલુરુ).
- વર્ણમાળા ટ્રિક: “NCR NF NER NFR NWR NR SCR SER SECR SR SWR WCR WR KR CR” – 19 અક્ષરો, 19 ઝોન.
2. ટેબલ – ઝોન અને મુખ્ય મથક (એક નજરે)
| ઝોન કોડ | લાંબું નામ | મુખ્ય મથક શહેર (રાજ્ય) | ઝડપી તથ્ય |
|---|---|---|---|
| CR | સેન્ટ્રલ રેલવે | મુંબઈ (મહા) | સૌથી જૂની (1853) |
| WR | વેસ્ટર્ન રેલવે | મુંબઈ (મહા) | CR અને WR બંનેનું મુખ્ય મથક મુંબઈમાં |
| NR | નોર્દન રેલવે | નવી દિલ્હી | સૌથી વધુ રૂટ કિ.મી. |
| NER | નોર્થ ઈસ્ટર્ન રેલવે | ગોરખપુર (યુપી) | સૌથી લાંબું પેસેન્જર પ્લેટફોર્મ |
| NFR | નોર્થઈસ્ટ ફ્રન્ટિયર રેલવે | માલીગાંવ (ગુવાહાટી) | એકમાત્ર ઝોન જેનું મુખ્ય મથક ઉત્તર-પૂર્વમાં છે |
| NCR | નોર્થ સેન્ટ્રલ રેલવે | પ્રયાગરાજ (યુપી) | પ્રયાગ જંક્શનનું જૂનું નામ |
| NWR | નોર્થ વેસ્ટર્ન રેલવે | જયપુર (રાજ) | પિંક સિટી |
| WCR | વેસ્ટ સેન્ટ્રલ રેલવે | જબલપુર (એમપી) | ‘J’ એમપીમાં |
| SR | સાઉથર્ન રેલવે | ચેન્નઈ (તમિલનાડુ) | સૌથી જૂનું ઇલેક્ટ્રિક લોકો શેડ |
| SCR | સાઉથ સેન્ટ્રલ રેલવે | સિકંદરાબાદ (તેલંગાણા) | 1966માં SRમાંથી વિભાજિત થયું |
| SER | સાઉથ ઈસ્ટર્ન રેલવે | કોલકાતા (પશ્ચિમ બંગાળ) | SER અને SECR ધરાવતો એકમાત્ર ઝોન |
| SECR | સાઉથ ઈસ્ટ સેન્ટ્રલ રેલવે | બિલાસપુર (છત્તીસગઢ) | ફ્રેઈટ હબ |
| SWR | સાઉથ વેસ્ટર્ન રેલવે | હુબલ્લી (કર્ણાટક) | બેંગલુરુ નથી! |
| ECR | ઈસ્ટ સેન્ટ્રલ રેલવે | હાજીપુર (બિહાર) | બિહારનો એકમાત્ર ઝોન |
| ECoR | ઈસ્ટ કોસ્ટ રેલવે | ભુવનેશ્વર (ઓડિશા) | કોનાર્ક પ્રદેશ |
| KR | કોંકણ રેલવે | સીબીડી બેલાપુર (નવી-મુંબઈ) | પૂર્ણ ઝોન નથી, પણ મુખ્ય મથક પૂછાય છે |
| MR | મેટ્રો રેલવે | કોલકાતા (પશ્ચિમ બંગાળ) | રેલવે હેઠળનું એકમાત્ર ઉપનગરીય મેટ્રો |
3. સ્મૃતિ સહાય / મ્નેમોનિક્સ
-
ઉત્તર બહેનો:
Northern → New Delhi
North Eastern → Gorakhpur (NE માટે G)
North Central → Prayagraj (Prayag ‘P’થી શરૂ થાય જેમ ‘C’entral ‘C’ થી)
North Western → Jaipur (J NW માં Jewel જેવું) -
દક્ષિણ બહેનો:
Southern → Chennai
South Central → Secunderabad (SC=SC)
South Western → Hubballi (યાદ રાખો ‘H’ SW માં છુપાયેલું છે) -
પશ્ચિમ અને મધ્ય:
Central / Western → બંને Mumbai (CW = ‘See Double M’) -
પૂર્વ અને કિનારો:
ECoR → Bhubaneswar (East-Coast=Sea=B for Beach)
ECR → Hajipur (H for Hajipur ગંગાની બાજુમાં)
4. પરીક્ષા શોર્ટકટ નિયમો
- જો વિકલ્પોમાં બે સમાન રાજ્યના શહેરો હોય → મોટું શહેર પસંદ કરો (જેમ કે CR/WR → Mumbai).
- SWR માટે ક્યારેય Bengaluru પસંદ ન કરો – Hubballi સાચું છે.
- Konkan Railway HQ Goa નથી → CBD Belapur (Navi Mumbai).
- Delhi = NR જ માટે; બીજું કોઈ ઝોન નહીં.
- Kolkata ત્રણ વાર આવે છે (SER, MR, વધુમાં ER જૂનું HQ) – પ્રશ્ન ધ્યાનથી વાંચો.
5. સામાન્ય MCQ પેટર્ન
(સ્વ-ટેસ્ટ માટે ટોગલ વાપરો)
Q1. North Central Railway નું HQ ક્યાં છે?
Prayagraj (Allahabad)Q2. કયા ઝોનનું HQ Bhubaneswar માં છે?
East Coast Railway (ECoR)Q3. South Western Railway → HQ?
HubballiQ4. કોંકણ રેલ્વે મુખ્ય મથક?
સીબીડી બેલાપુર (નવી મુંબઈ)Q5. આસામ-પ્રકારના પ્રદેશમાં એકમાત્ર ઝોન મુખ્ય મથક?
નોર્થઈસ્ટ ફ્રન્ટિયર રેલ્વે – ગુવાહાટી (માલીગાંવ)6. 30-સેકન્ડ રેપિડ-ફાયર તથ્યો
- સૌથી જૂનો ઝોન: સેન્ટ્રલ રેલ્વે (સીઆર) 1951.
- સૌથી નવો ઝોન: સાઉથ કોસ્ટ રેલ્વે (અજે ચાલુ થવાનું બાકી; ત્યાં સુધી એસડબ્લ્યુઆર 2003 સુધીનું નવીનતમ).
- એક જ શહેરમાં 2 ઝોન: મુંબઈ → સીઆર અને ડબ્લ્યુઆર.
- એકમાત્ર નદીના નામે ઓળખાતો ઝોન: કોંકણ રેલ્વે (કેઆર).
- પિંક સિટી ઝોન: એનડબ્લ્યુઆર જયપુર.
- ઇન્ડિયાનું સિલિકોન વેલી ઝોનલ મુખ્ય મથક નથી.
આ શીટને રાત પહેલાં 3 વાર પુનરાવર્તન કરો – 100% ઝોન-મુખ્ય મથકના પ્રશ્નો તમારા ખિસ્સામાં હશે. શુભકામનાઓ!
BETA
