भूगोल भारत - जलद पुनरावृत्ती
भूगोल भारत – झटपट पुनरावलोकन
महत्त्वाचे मुद्दे (एकवाक्यात)
- सर्वोच्च शिखर – कांगचेनजुंगा (८,५८६ मी, सिक्कीम).
- सर्वात लांब नदी – गंगा (२,५२५ किमी).
- सर्वात मोठे सरोवर – वुलर सरोवर (जम्मू-काश्मीर, गोडपाणी).
- दक्षिणात्मक बिंदू – इंदिरा पॉइंट (ग्रेट निकोबार).
- पश्चिमात्मक बिंदू – गुहर मोती (गुजरात).
- कर्क रेषा ८ राज्यांतून जाते: GJ, RJ, MP, CG, JH, WB, TR, MZ.
- सर्वाधिक किनारपट्टी असलेली राज्ये – गुजरात > आंध्र प्रदेश > तमिळनाडू.
- जुनी पर्वतरांग – अरावली (दिल्ली-माउंट आबू).
- सर्वाधिक पावसाचे ठिकाण – मावसिनराम (मेघालय).
- सर्वात मोठा डेल्टा – सुंदरबन (गंगा-ब्रह्मपुत्र).
- एकमेव सक्रिय ज्वालामुखी – बारेन आयलँड (अंदमान समुद्र).
- सर्वात मोठा वाळवंट – थार (राजस्थान, २,००,००० किमी²).
- सर्वोच्च पठार – डेक्कन पठार (द्वीपकल्प भारत).
- चीनला लागून असलेली राज्ये – JK, HP, UK, SK, AR.
- सर्वात लांब राष्ट्रीय महामार्ग – NH-44 (श्रीनगर-कन्याकुमारी, ४,११२ किमी).
- झिरो-माईल स्तंभ (भौगोलिक केंद्र) – नागपूर.
- सतपुडा पर्वतरांग ज्या राज्यांतून जाते – GJ, MH, MP, CH.
- सर्वात मोठा मँग्रोव्ह वन – सुंदरबन (युनेस्को स्थळ).
- भारताचा एकमेव तरंगता राष्ट्रीय उद्यान – केइबुल लामजाओ (मणिपूर).
- सर्वाधिक वनवृक्ष आच्छादन असलेले राज्य (क्षेत्रफळाच्या टक्केवारीत) – मिझोरम (>७५ %).
महत्त्वाचे सूत्रे/नियम
| सूत्र/नियम | उपयोग |
|---|---|
| भारताचा प्रमाण मेरिडियन = 82°30′ E | IST देतो (UTC + 5:30 h) |
| 1° long = 4 मिनिटे वेळ फरक | स्थानिक वेळ मोजण्यासाठी |
| 1° lat ≈ 111 किमी | उत्तर-दक्षिण अंतर अंदाज |
| भारताचे क्षेत्रफळ = 32,87,263 किमी² (जगाच्या 2.4 %) | 7वा क्रमांक |
| किनारपट्टी लांबी (मुख्यभूमी) ≈ 6,100 किमी | बेटांसह 7,516 किमी |
| सर्वोच्च शिखर सूत्र: हिमालय > काराकोरम > ईशान्येकडील डोंगर | K2 भारताबाहेर आहे लक्षात ठेवा |
| पश्चिम घाट = सलग; पूर्व घाट = असलग | प्रायद्वीपीय जलवाहिनी नमुना |
| मानसून नियम: दक्षिण-पश्चिम (उन्हाळा) किनार्यावर; उत्तर-पूर्व (हिवाळा) किनार्यावरून | ऋतुवार पावसाचे प्रमाण |
| कोरिऑलिस बल विषुववृत्तावर शून्य, ध्रुवांकडे ↑ | चक्रवादळ फिरणे उत्तर गोलार्धात: वामावर्त |
स्मरणयुक्त्या
- 8-TRICK: कर्करेषा → 8 राज्ये (GJ-RJ-MP-CG-JH-WB-TR-MZ).
- Guj-And-TN: किनारपट्टी लांबीचा क्रम – Gujarat > Andhra > TN.
- BARREN = BLOWN UP: बॅरन आयलँड – एकमेव सक्रिय ज्वालामुखी (“blown” लक्षात ठेवा).
- S-W-E: सतपुडा-पश्चिम घाट सलग; पूर्व घाट तुटलेले.
- “Kang-chen-ju-na”: Kang = कंचनजंगा = K-राज्य (सिक्कीम).
सामान्य चुका
| चूक | योग्य दृष्टिकोण |
|---|---|
| K2 ला भारतातील सर्वोच्च शिखर म्हणणे | K2 POK मध्ये आहे; कांगचेंजुंगा हे भारतातील सर्वोच्च आहे |
| चिलिका (ओडिशा) ला सर्वात मोठे गोडे पाण्याचे तलाव समजणे | वुलर (जे&के) हे सर्वात मोठे गोडे पाण्याचे तलाव आहे; चिलिका हे सर्वात मोठे किनारी (खारट) तलाव आहे |
| इंदिरा पॉइंट अंदमानमध्ये ठेवणे | ते निकोबार (ग्रेट निकोबार) मध्ये आहे |
| अरावली पर्वतरांगा उत्तर-दक्षिण धावतात असे म्हणणे | त्या उत्तर-पूर्व ते दक्षिण-पश्चिम दिशेने दिल्ली-राजस्थानमध्ये धावतात |
| कर्क रेषेखाली 7 राज्ये मोजणे | 8 ची यादी करा (त्रिपुरा आणि मिझोरम जोडा) |
शेवटच्या क्षणीचे टिप्स
- प्रत्येक सकाळी भारताचा रूपरेखा नकाशा टाकून पाहा – दृश्य स्मरण = अधिक काळ टिकणारी आठवण.
- परीक्षेपूर्वी 24 तासांत फक्त तुमच्या चूक नोंदवहीचे पुनरावलोकन करा – नवीन चुका > नवीन विषय.
- घड्याळ तंत्र वापरा: प्रत्येक GK प्रश्नासाठी 45 सेकंद; चिन्हांकित करा आणि पुढे जा, नंतर परत या.
- पर्यायांमध्ये, अत्यंत मूल्य निवडा फक्त 100% खात्री असल्यास; परीक्षक सापळे आवडीने घालतात.
- केंद्रावर 90 मिनिटे आधी पोहोचा; मूळ + झेरॉक्स ओळखपत्र घ्या – अनेकजण झेरॉक्स शोधत 15 मिनिटे गमावतात.
झटपट सराव (5 MCQs)
प्र.1. कोणती पर्वतरांग जम्मू आणि काश्मीरमध्ये भारत आणि पाकिस्तान यांच्यात नैसर्गिक सीमा तयार करते?
उत्तर: पीर पंजाल पर्वतरांग (पर्याय: पीर पंजाल)
प्र.2. कर्क रेषा यापैकी कोणातून जात नाही?
उत्तर: बिहार (पर्याय: बिहार)
Q3. भारतातील एकमेव “पुरुष” नाव असलेली नदी आहे:
उत्तर: ब्रह्मपुत्र (ब्रह्माचा पुत्र) (पर्याय: ब्रह्मपुत्र)
Q4. भारतातील सर्वात मोठे खारट पाण्याचे सरोवर आहे:
उत्तर: चिलिका सरोवर (ओडिशा) (पर्याय: चिलिका)
Q5. दख्खन पठार प्रामुख्याने बनलेले आहे:
उत्तर: आग्नेय बसाल्ट खडकांपासून (पर्याय: आग्नेय)
BETA
