विज्ञान पुरस्कार – रेल्वे परीक्षांसाठी संपूर्ण GK कॅप्सूल

1. नोबेल पुरस्कार (विज्ञान श्रेणी)

• स्थापना: 1901 (अल्फ्रेड नोबेल यांच्या 1895 च्या मृत्युपत्रानुसार)
• निधी: नोबेल फाउंडेशन, स्टॉकहोम
• रोख (2023): 11 दशलक्ष SEK ≈ ₹8.3 कोटी
• पदके: 18-कॅरॅट हिरवे सोने, 175 ग्रॅम

*अमेरिकेचे नागरिकत्व मिळवलेले
**यूके-यूएस दुहेरी नागरिक, भारतात जन्म

2. भारतरत्न (विज्ञान विजेते)

• स्थापना: 2 जानेवारी 1954
• दर वर्षी कमाल: 3
• सर्वात तरुण शास्त्रज्ञ: सी. एन. आर. राव (2014) – वय 79
• एकमेव अभियंता: एम. विश्वेश्वरय्या (1955)

3. शांती स्वरूप भटनागर (एसएसबी) पुरस्कार

• क्षेत्र: STEM संशोधन (<45 वर्षे)
• स्थापना: 1958 (सीएसआयआर)
• रोख: ₹5 लाख + प्रशस्तीपत्र
• 2023 विजेते: 12 शास्त्रज्ञ (प्रति शाखा कमाल 2)

4. इन्फोसिस पुरस्कार

• क्षेत्रे: गणित, भौतिकशास्त्र, जीवशास्त्र, अभियांत्रिकी, सामाजिक विज्ञान, मानव्यशास्त्र
• रोख: ₹65 लाख + 22-कॅरॅट सोन्याचे पदक
• प्रथम प्रदान: 2008

5. रामानुजन पुरस्कार (ICTP)

• विकसनशील देशांतील 45 वर्षांखालील गणितज्ञांसाठी
• रोख: US $15,000
• 2023 विजेता: नीना गुप्ता (भारत)

6. ब्रेकथ्रू पुरस्कार

• टोपणनाव: “विज्ञानाचे ऑस्कर”
• रोख: US $3 दशलक्ष प्रति श्रेणी
• संस्थापक: मिल्नर, झुकरबर्ग, ब्रिन, अॅन वोजसिकी

7. आबेल पुरस्कार (गणित)

• स्थापना: 2003 (नॉर्वे)
• रोख: 7.5 दशलक्ष NOK
• पहिले भारतीय: श्रीनिवास वरदन (2007)

8. ट्युरिंग पुरस्कार

• क्षेत्र: संगणक विज्ञान
• रोख: US $1 दशलक्ष (Google-प्रायोजित)
• पहिली महिला: फ्रान्सेस अॅलन (2006)

9. IEEE मानद पदक

• IEEE चा सर्वोच्च सन्मान
• रोख: US $1 दशलक्ष
• 2023: असद मदनी (यूएसए) संवेदकांसाठी

10. धन्वंतरी पुरस्कार

• वैद्यकीय उत्कृष्टता (भारत)
• 1971–आतापर्यंत
• 2023: डॉ. रंदीप गुलेरिया (एम्स)

11. जे. सी. बोस फेलोशिप

• डीएसटी, भारत
• वय ≥ 45 वर्षे
• रोख: ₹25,000 प्रतिमाह + HRA

12. विज्ञान गौरव पुरस्कार

• CERN–भारत सहकार्य
• सुरुवात: 2017
• 2023: 5 भारतीय भौतिकशास्त्रज्ञ

द्रुतसंदर्भ सारणी: जागतिक विज्ञान पुरस्कार

लक्षात ठेवण्यासाठी महत्त्वाच्या तारखा

• 10 डिसेंबर – नोबेल समारंभ
• 14 मार्च – पाय दिवस आणि आइन्स्टाईन जयंती (सामान्य प्रारंभिक परीक्षेचा प्रश्न)
• 28 फेब्रुवारी – राष्ट्रीय विज्ञान दिवस (रामन परिणाम शोध)
• 15 सप्टेंबर – अभियंता दिवस (एम. विश्वेश्वरय्या जयंती)
• 11 मे – राष्ट्रीय तंत्रज्ञान दिवस (पोखरण-II, 1998)

एकओळी पुनरावलोकन तथ्ये

• सी. व्ही. रामन हे पहिले आशियाई नोबेल विज्ञान विजेते होते.
• होमी भाभा यांनी कधीही नोबेल जिंकला नाही पण ॲडम्स पुरस्कार (1942) मिळाला.
• ए.पी.जे. अब्दुल कलाम: भारतरत्न 1997; कधीही नोबेल नाही.
• अमर्त्य सेन हे अर्थशास्त्रातील एकमेव भारतीय नोबेल विजेते आहेत (1998).
• रामानुजन पुरस्कार 2023: नीना गुप्ता (आयएसआय कोलकाता).
• फील्ड्स मेडल 2022: 4 विजेत्या मध्ये फक्त 2 महिला.
• ब्रेकथ्रू ज्युनियर: विद्यार्थी पुरस्कार US $250 हजार.
• IEEE मेडल ऑफ ऑनर 2023: मदनी; 2020 मध्ये पहिले भारतीय मूळचे (दीपांकर सेनगुप्ता).
• लॉरियल-युनेस्को फॉर वुमन इन सायन्स: 2023 भारत फेलो – डॉ. नीती कुमार.
• सीएसआयआर तरुण शास्त्रज्ञ पुरस्कार: वय ≤35, ₹1 लाख.

सराव बहुपर्यायी प्रश्न (रेल्वे पॅटर्न)

दररोज पुनरावलोकन करा, रेल्वे GK मध्ये उच्च गुण मिळवा!