ઝડપી રિવિઝન શીટ: RRB CBT માટે જીવવિજ્ઞાન
⚡ છેલ્લા દિવસે યાદ કરવા માટે – ઝડપથી વાંચો, વિગતે નહીં!
1. કોષ અને કોષ અંગો – “PMR-CLGN-MVP”
| અંગો |
મુખ્ય કામ |
યાદ રાખવાની ટ્રિક |
| પ્લાઝ્મા-પટલ |
દરવાજાનો રાખવાળો |
“P” એટલે પોલીસ |
| માઇટોકોન્ડ્રિયા |
ATP (ઊર્જા) |
“M” એટલે મની |
| રાઇબોસોમ |
પ્રોટીન ફેક્ટરી |
“R” એટલે રેડીમેડ |
| ક્લોરોપ્લાસ્ટ |
પ્રકાશસંશ્લેષણ |
માત્ર છોડમાં |
| લાઇસોસોમ |
આત્મહત્યા થેલી |
“L” એટલે લેથલ |
| ગોલ્જી |
પેકિંગ અને પોસ્ટ |
“G” એટલે ગિફ્ટ-રેપ |
| ન્યુક્લિયસ |
મગજ (DNA) |
“N” એટલે નેતાજી |
🔖 નિયમ: પ્રોકેરિયોટ્સમાં ઝિલ્લીબદ્ધ અંગો નથી; યુકેરિયોટ્સમાં હોય છે.
2. પ્રકાશસંશ્લેષણ – 1-લાઇન સૂત્ર
6CO₂ + 6H₂O ―સૂર્યપ્રકાશ+ક્લોરોફિલ→ C₆H₁₂O₆ + 6O₂
શોર્ટકટ: “6-6-1-6” (CO₂-H₂O-ગ્લુકોઝ-O₂)
3. માનવ શરીરના તંત્રો – “CARES-DREN”
| તંત્ર |
મુખ્ય મુદ્દો |
મેમોનિક |
| સંચાર |
હૃદય 4-કક્ષાઓ |
“C” એટલે સાયકલ પંપ |
| શ્વસન |
એલ્વિઓલી = વાયુ વિમોચન |
“R” એટલે રિવર્સ ઓસ્મોસિસ |
| વિસર્જન |
નેફ્રોન એકમ |
“E” એટલે એક્ઝિટ દ્વાર |
| કંકાળ |
206 હાડકાં |
પુખ્ત = 206, નવજાત = 270 |
| પાચન |
સૌથી લાંબું = નાનું આંતરડું (6 મી.) |
“D” એટલે ડિનર ટ્યુબ |
4. રક્ત – “BBC-CLP”
| ઘટક |
સામાન્ય સંખ્યા |
પરીક્ષા ટ્રેપ |
| RBC |
5 મિલિયન/µL |
ન્યુક્લિયસ નથી |
| WBC |
5 000–11 000/µL |
ચેપ સામે લડે |
| પ્લેટલેટ્સ |
1.5–4 લાખ/µL |
લોહી જામવું |
| હિમોગ્લોબિન |
પુરૂષ 14–16 g/dL, સ્ત્રી 12–14 g/dL |
O₂ વાહક |
સર્વવ્યાપી દાતા = O⁻ (O-નેગેટિવ)
સર્વવ્યાપી સ્વીકારક = AB⁺
5. રોગ અને વાહક – “2-TB, 2-V, 2-P”
| રોગ |
કારણ |
વાહક / વાહક જીવ |
| TB |
જીવાણુ (Myco.) |
હવામાં ટીપાં |
| ટાઈફોઇડ |
જીવાણુ (Sal.) |
દૂષિત પાણી |
| મેલેરિયા |
પ્રોટોઝोआ (Plas.) |
સ્ત્રી એનોફેલીસ |
| કાળાઝાર |
પ્રોટોઝोआ (Leish.) |
સેન્ડ-ફ્લાય |
| એઈડ્સ |
વાયરસ (HIV) |
રક્ત / શરીર દ્રવ |
| હેપ-બી |
વાયરસ |
રક્ત / સિરિંજ |
6. જિનેટિક્સ – મેન્ડલનું 3:1
- પ્રભાવી > અપ્રભાવી (ઊંચું = પ્રભાવી)
- જિનોટાઈપ = અક્ષર કોડ (TT, Tt, tt)
- ફિનોટાઈપ = દેખાવ (ઊંચું, નાનું)
7. વનસ્પતિ રાજ્ય – “BAG-F”
| જૂથ |
નસાવાળું? |
બીજ? |
ઉદાહરણ |
| Bryophyta |
❌ |
❌ |
મોસ |
| Angiosperm |
✅ |
✅ આવરેલું |
કેરી |
| Gymnosperm |
✅ |
✅ નગ્ન |
પાઈન |
| Fungi |
❌ (અલગ) |
❌ |
મશરૂમ |
8. વિટામિન અને રાત્રિ-અભાવ – “ABCDE-K”
| વિટામિન |
અભાવ રોગ |
ઝડપી નોંધ |
| A |
રાત્રિ-અંધાપો |
ગાજર (β-carotene) |
| B₁ |
બેરી-બેરી |
ચોખાની છાલ |
| C |
સ્કર્વી |
ખટ્ટાં ફળ |
| D |
રિકેટ્સ |
સૂર્યપ્રકાશ |
| K |
થરકાવ નિષ્ફળતા |
લીલાં પાંદડાં |
9. સામાન્ય પરીક્ષા પ્રશ્નોત્તર – માઇક્રો-કેપ્સ્યુલ્સ
1. સૌથી મોટું માનવ કોષ?
અંડકોષ (એગ કોષ)2. કોષનું પાવર-હાઉસ?
માઇટોકોન્ડ્રિયા3. સામાન્ય બ્લડ પ્રેશર?
120/80 mmHg4. CO₂ પરિવહન મુખ્યત્વે કેવી રીતે?
બાયકાર્બોનેટ આયન (HCO₃⁻)5. જિનેટિક્સના પિતા?
ગ્રેગોર મેન્ડેલ6. કુલ ક્રેનિયલ નર્વ્સ?
12 જોડી7. માનવ રક્તનું pH?
7.4 (હળવું ક્ષારીય)8. યેલો ફીવરનો વેક્ટર?
એડીસ ઈજિપ્ટી મચ્છર
10. 60-સેકન્ડ ટેબલ – જરૂરી સંખ્યાઓ
| તથ્ય |
સંખ્યા |
| માનવમાં ક્રોમોઝોમ્સ |
46 (23 જોડી) |
| RBC જીવનકાળ |
120 દિવસ |
| સામાન્ય હૃદયધબકન |
72/મિનિટ |
| IQ સૂત્ર |
(માનસિક ઉંમર ÷ વાસ્તવિક ઉંમર) × 100 |
| TB માટે રસી |
BCG |
| પોલિયો માટે રસી |
OPV (ઓરલ) |
| ટેટનસ માટે રસી |
TT |
| ઇન્સ્યુલિન સ્ત્રોત |
પેન્ક્રિયાસ (β-કોષો) |
🎯 લાસ્ટ-નાઈટ ચાન્ટ: “PMR-CLGN-MVP, 6-6-1-6, O⁻ AB⁺, BBC-CLP, BAG-F, A-B-C-D-K”
બેસ્ટ ઓફ લક—પ્રયત્ન કરો, છોડશો નહીં!
BETA
