મહત્વપૂર્ણ સંસ્થાઓ - ઝડપી સુધારો
મહત્વપૂર્ણ સંસ્થાઓ – ઝડપી સંશોધન
મુખ્ય મુદ્દાઓ (એક વાક્યમાં)
- UNO – 24 ઓક્ટો 1945, મુખ્ય મથક ન્યૂ યોર્ક, 6 સત્તાવાર ભાષાઓમાં અરબી અને ચાઇનીઝનો સમાવેશ.
- UNESCO – 16 નવે 1945, મુખ્ય મથક પેરિસ, સૂત્રવાક્ય “Building peace in the minds of men”.
- WHO – 7 એપ્રિ 1948 (વિશ્વ આરોગ્ય દિવસ), મુખ્ય મથક જિનિવા, વર્લ્ડ હેલ્થ રિપોર્ટ પ્રકાશિત કરે છે.
- IMF – 27 ડિસે 1945, મુખ્ય મથક વોશિંગ્ટન D.C., 190 સભ્યો, એકાઉન્ટિંગ યુનિટ તરીકે SDR.
- વર્લ્ડ બેંક – બ્રેટન વુડ્સ 1944, મુખ્ય મથક વોશિંગ્ટન, 5 સંસ્થાઓ (IBRD + IDA + IFC + MIGA + ICSID).
- WTO – 1 જાન્યુ 1995, મુખ્ય મથક જિનિવા, GATT ને બદલ્યું, મંત્રી સ્તરીય સંમેલન સર્વોચ્ચ નિર્ણય સંસ્થા.
- SAARC – 8 ડિસે 1985, મુખ્ય મથક કાઠમંડુ, 8 સભ્યો, અફઘાનિસ્તાન 2007 માં જોડાયું.
- ASEAN – 8 ઓગ 1967, જકાર્તા મુખ્ય મથક, 10 સભ્યો, સૂત્ર “One Vision, One Identity, One Community”.
- BRICS – 2009 પ્રથમ શિખર સંમેલન, મુખ્ય મથક શાંઘાઈ (NDB), 5 સભ્યો → 2024 માં વિસ્તૃત (ઇજિપ્ત, ઇથિઓપિયા, ઇરાન, UAE, સાઉદી).
- G-20 – 1999, પ્રેસિડન્સી ફેરફાર થાય છે, 2023 ભારત, 2024 બ્રાઝિલ, 2025 દક્ષિણ આફ્રિકા.
- OPEC – 1960, મુખ્ય મથક વિયેના, 12 સભ્યો, 2016 માં OPEC+ રચાયું (રશિયા નેતૃત્વ).
- NATO – 4 એપ્રિ 1949, મુખ્ય મથક બ્રસેલ્સ, કલમ 5 સામૂહિક રક્ષણ, 32 સભ્યો (ફિનલેન્ડ 2023, સ્વીડન 2024).
- કોમનવેલ્થ – 1931 વેસ્ટમિનસ્ટર સ્ટેચ્યુટ, 56 સભ્યો, વડા કિંગ ચાર્લ્સ III.
- આફ્રિકન યુનિયન – 9 જુલાઈ 2002 (OAU ને બદલ્યું), મુખ્ય મથક એડિસ અબાબા, 55 રાજ્યો.
- OECD – 1961, મુખ્ય મથક પેરિસ, 38 સભ્યો, “Better Life Index” પ્રકાશિત કરે છે.
- Interpol – 1923, મુખ્ય મથક લ્યોન (ફ્રાન્સ), 195 સભ્ય દેશો, 7 રંગોની નોટિસ (રેડ કોર્નર સૌથી પ્રસિદ્ધ).
- આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાયાલય – 1945, મુખ્ય મથક હેગ, 15 ન્યાધીશો, 9 વર્ષનો કાર્યકાળ, એકમાત્ર યુનાઇટેડ નેશન્સ અંગ NY બહાર.
- IUCN – 1948, મુખ્ય મથક ગ્લાન્ડ (સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ), ખતરાની પ્રજાતિઓની રેડ લિસ્ટ જાળવે છે.
- FIFA – 1904, મુખ્ય મથક ઝ્યુરિખ, 211 સભ્યો, વર્લ્ડ કપ 2026 માં 48 ટીમો સુધી વિસ્તરે છે.
- BIS – 1930, મુખ્ય મથક બેસલ, “સેન્ટ્રલ બેંકોની સેન્ટ્રલ બેંક”, બેસલ નોર્મ્સ પ્રકાશિત કરે છે.
મહત્વપૂર્ણ સૂત્રો/નિયમો
| સૂત્ર / નિયમ |
ઉપયોગ |
| UNSC કાયમી બેઠકો |
5 (P-5) → વેટો અધિકાર; 10 અકાયમી (2 વર્ષ મુદત). |
| વર્લ્ડ બેંક ધિરાણ દર |
IDA = 0-0.75 % વ્યાજ સૌથી ગરીબ દેશો માટે; IBRD = બજાર નજીકનો દર મધ્યમ આવક ધરાવતા દેશો માટે. |
| WTO સહમતિ નિયમ |
1 દેશ કોઈ પણ નિર્ણય અટકાવી શકે; MC દર 2 વર્ષે યોજાય છે. |
| SAARC GDP થ્રેશોલ્ડ |
LDCs (અફઘાનિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, ભૂતાન, માલદીવ, નેપાળ) SAFTA રાહત મેળવે છે. |
| BRICS શેર સૂત્ર |
NDB સબ્સ્ક્રાઇબ્ડ મૂડદીપત્ર = 5 સ્થાપક × 20 % દરેક; સમાન મતદાન. |
| OPEC બાસ્કેટ ભાવ |
7 ક્રૂડ સ્ટ્રીમ્સનો સરેરાશ; ઉત્પાદન કોટા નક્કી કરે છે. |
| નેટો 2 % નિયમ |
સભ્યો 2024 સુધીમાં રક્ષણ પર 2 % GDP લક્ષ્ય રાખે છે. |
| કોમનવેલ્થ સભ્યતા નિયમ |
રાજાને વડા તરીકે સ્વીકારવો જરૂરી; રિપબ્લિક્સને મંજૂરી (જેમ કે ભારત). |
| ઇન્ટરપોલ રેડ નોટિસ |
ધરપકડ વોરન્ટ નથી; શોધવા અને અસ્થાયી ધરપકડ માટે વિનંતી કરે છે. |
| ICJ કક્ષા |
માત્ર રાજ્યો; વ્યક્તિઓ/કંપનીઓ નહીં; UNSC ચુકાદો લાગુ કરી શકે છે. |
મેમરી ટ્રિક્સ
- UNO જન્મદિવસ કાર્ડ – “24-10-45” ટ્રેન ટિકિટ જેવું લાગે (RRB તારીખો પસંદ કરે છે).
- “WHO આરોગ્યની કાળજી લે છે, જિનિવા WHOની કાળજી લે છે” – બંને ‘G’થી શરૂ થાય છે.
- BRICS બેંક શાંઘાઈમાં – “BRICS & S(hanghai)” બંનેમાં ‘S’ છે.
- OPEC તેલ → “વિયેનાને તેલ માટે રાહ જોવી” – બંનેમાં ‘O’ અને ‘I’ છે.
- ICJ અને પીસ પેલેસ – બંને હેગમાં છે; “ન્યાય માટે શાંતિ જરૂરી” એમ વિચારો.
સામાન્ય ભૂલો
| ભૂલ |
યોગ્ય અભિગમ |
| IMF અને વર્લ્ડ બેંકના મુખ્ય મથકને ગૂંચવવું |
IMF → વૉશિંગ્ટન ડી.સી. (એ જ શહેર) પણ અલગ ઇમારતો; યાદ રાખો IMF = Monetary (મની) તેથી “M”oney અને “M”F બંને M. |
| 2025 G-20 અધ્યક્ષ તરીકે ભારત લખવું |
ભારતે 2023માં અધ્યક્ષતા કરી; 2025 = દક્ષિણ આફ્રિકા (બ્રાઝિલ 2024 પછી વર્ણમાળા ક્રમે). |
| 31 નેટો સભ્યો ગણવા |
32 થયા, સ્વીડન 7 માર્ચ 2024ના રોજ જોડાયું. |
| રેડ નોટિસને ધરપકડ વોરંટ કહેવું |
તે માત્ર વિનંતી છે; ઘરેલુ કોર્ટ વોરંટ જારી કરે છે. |
| SAARC ચલણ હોવાનું કહેવું |
કોઈ સામાન્ય ચલણ નથી; માત્ર SAARC વિઝા માફી સ્ટિકર છે રાજદૂતો માટે. |
છેલ્લી ઘડીની ટિપ્સ
- મુખ્ય મથકના શહેરો ફરીથી જુઓ – 1 માર્ક નક્કી; જો દેશની રાજધાની અલગ હોય તો જોડી બનાવો (જેમ કે BIS-સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડ-જિનિવા).
- અંકીય ફસાવાઓ – સભ્યોની સંખ્યા દર વર્ષે બદલાય છે (નેટો 32, હવે BRICS 10).
- સ્થાપના વર્ષ = 5-10-15 પેટર્ન – UN 1945, IMF 1945, વર્લ્ડ બેંક 1945, WHO 1948 (+3).
- મેચિંગ પ્રથમ પ્રયત્ન કરો shift-1માં; એ જ પ્રશ્નો shift-2માં વિકલ્પો બદલાઈને પૂછાય છે.
- સ્ટાર માર્ક પ્રશ્નો UN ભાષા અને UNSC વેટો પર – દરેક સાઇકલમાં પૂછાય છે.
ઝડપી અભ્યાસ (5 MCQs)
1. આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાયાલયનું મુખ્ય મથક ક્યાં આવેલું છે?
A) જિનિવા B) ન્યૂ યોર્ક C) હેગ D) વિયેના
**સાચો:** C) હેગ
2. નીચેના પૈકી કઈ સંસ્થા વર્લ્ડ બેંક ગ્રૂપનો ભાગ નથી?
A) IFC B) MIGA C) IDA D) IMF
**સાચો:** D) IMF
3. 2025 નું G-20 શિખર સમ્મેલન યોજાશે
A) બ્રાઝિલ B) દક્ષિણ આફ્રિકા C) ભારત D) ચીન
**સાચું:** B) દક્ષિણ આફ્રિકા
4. સ્પેશિયલ ડ્રોઇંગ રાઇટ્સ (SDR) બાસ્કેટની ચલણમાં સમાવિષ્ટ નથી
A) યુએસ ડોલર B) યુરો C) ભારતીય રૂપિયો D) ચાઇનીઝ રેનમિન્બી
**સાચું:** C) ભારતીય રૂપિયો
5. “રેડ લિસ્ટ” પ્રકાશિત કરે છે
A) UNEP B) IUCN C) WWF D) UNESCO
**સાચું:** B) IUCN
BETA
