MSME ક્ષેત્ર અને સરકારી નીતિઓ
B.9] એમએસએમઈ ક્ષેત્ર અને સરકારી નીતિઓ
1. એમએસએમઈ ક્ષેત્ર: વ્યાખ્યા અને મહત્વ
1.1 વ્યાખ્યા
- એમએસએમઈનો અર્થ માઇક્રો, સ્મોલ અને મીડિયમ એન્ટરપ્રાઇઝીસ છે.
- માઇક્રો એન્ટરપ્રાઇઝીસ: ઉત્પાદન માટે પ્લાન્ટ અને મશીનરીમાં અથવા સેવા માટે ઉપકરણોમાં રોકાણ ₹ 25 લાખથી વધુ ન હોય તેવા એન્ટરપ્રાઇઝીસ.
- સ્મોલ એન્ટરપ્રાઇઝીસ: રોકાણ ₹ 5 કરોડથી વધુ ન હોય.
- મીડિયમ એન્ટરપ્રાઇઝીસ: રોકાણ ₹ 10 કરોડથી વધુ ન હોય.
1.2 એમએસએમઈ ક્ષેત્રનું મહત્વ
- રોજગાર સર્જન: ખાસ કરીને ગ્રામ્ય અને અર્ધ-શહેરી વિસ્તારોમાં નોંધપાત્ર રીતે રોજગારમાં યોગદાન આપે છે.
- આર્થિક વૃદ્ધિ: જીડીપીના લગભગ 30% અને ભારતના ઉત્પાદન આઉટપુટના 45% માટે જવાબદાર છે.
- નિકાસ યોગદાન: ભારતની કુલ નિકાસમાંથી લગભગ 25% એમએસએમઈ પાસેથી આવે છે.
- નવીનતા અને ઉદ્યોગસાહસિકતા: નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપે છે અને ઉદ્યોગસાહસિકતાની સંસ્કૃતિને વેગ આપે છે.
- આર્થિક સત્તાનું વિકેન્દ્રીકરણ: પ્રાદેશિક અને ક્ષેત્રીય અસમાનતાઓ ઘટાડે છે.
1.3 મુખ્ય તથ્યો (એસએસસી, આરઆરબી)
- જીડીપીમાં યોગદાન: ~30%
- રોજગારમાં યોગદાન: ~45%
- નિકાસમાં યોગદાન: ~25%
- એમએસએમઈ ભારતની અર્થવ્યવસ્થાની રીઢ છે.
2. સરકારી નીતિઓ અને યોજનાઓ
2.1 નીતિ ઢાંચું
- એમએસએમઈ ધારા, 2006: ભારતમાં એમએસએમઈ માટેની પ્રથમ વ્યાપક કાયદાકીય વ્યવસ્થા.
- એમએસએમઈ વિકાસ ધારા, 2020: 2006ની ધારાને બદલી, પ્રક્રિયાઓ સરળ બનાવવા અને વ્યવસાય કરવાની સરળતા વધારવા લક્ષ્યાંકિત.
2.2 મુખ્ય યોજનાઓ અને પહેલો
| યોજના | ઉદ્દેશ | મુખ્ય વિશેષતાઓ |
|---|---|---|
| માઇક્રો અને સ્મોલ એન્ટરપ્રાઇઝીસ માટે ક્રેડિટ ગેરન્ટી ફંડ ટ્રસ્ટ (CGFTMSME) | બેંકોને ક્રેડિટ ગેરન્ટી આપવી | લોન ડિફોલ્ટના 80% કવર કરે છે |
| સ્ટેન્ડ અપ ઇન્ડિયા યોજના | SC/ST/OBC અને મહિલાઓમાં ઉદ્યોગસાહસિકતા પ્રોત્સાહિત કરવી | ₹ 10 લાખ સુધી લોન આપે છે |
| MSME ક્રેડિટ લાઇન | ક્રેડિટ સુગમ બનાવવી | વ્યાજ સબવેન્શન અને ક્રેડિટ ગેરન્ટી આપે છે |
| ઉદ્યમ રજિસ્ટ્રેશન | MSME માટે ડિજિટલ રજિસ્ટ્રેશન | 2020માં લોન્ચ થયું, ઉદ્યોગ આધારને બદલ્યું |
| આત્મનિર્ભર ભારત | આત્મનિર્ભર ભારત | MSME માટે વિવિધ યોજનાઓનો સમાવેશ |
| મુદ્રા યોજના | માઇક્રો એન્ટરપ્રાઇઝીસ માટે નાણાકીય સહાય | ત્રણ વર્ગો: શિશુ, કિશોર, તરુણ |
| ક્રેડિટ લિંક્ડ સબસિડી યોજના (CLSS) | વ્યાજ દર પર સબસિડી | ચોક્કસ ક્ષેત્રોના MSME માટે |
| નેશનલ બેંક ફોર એગ્રિકલ્ચર એન્ડ રૂરલ ડેવલપમેન્ટ (NABARD) | ગ્રામ્ય MSME માટે નાણાકીય સહાય | રિફાઇનાન્સ અને ક્રેડિટ સપોર્ટ આપે છે |
2.3 મહત્વપૂર્ણ તારીખો
- ઉદ્યમ રજિસ્ટ્રેશન લોન્ચ: 1 એપ્રિલ, 2020
- MSME વિકાસ અધિનિયમ અમલમાં: 1 એપ્રિલ, 2020
- મુદ્રા યોજના લોન્ચ: 1 એપ્રિલ, 2018
- સ્ટેન્ડ અપ ઇન્ડિયા યોજના લોન્ચ: ઑગસ્ટ 2016
2.4 મુખ્ય શબ્દો અને વ્યાખ્યાઓ
- MSME: સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગો
- ઉદ્યમ રજિસ્ટ્રેશન: MSME માટે ડિજિટલ રજિસ્ટ્રેશન પોર્ટલ
- મુદ્રા યોજના: સૂક્ષ્મ એકમો વિકાસ અને પુનઃઅર્થિક એજન્સી
- CLSS: ક્રેડિટ લિંક્ડ સબસિડી યોજના
- CGFTMSME: સૂક્ષ્મ અને લઘુ ઉદ્યોગો માટે ક્રેડિટ ગેરન્ટી ફંડ ટ્રસ્ટ
2.5 સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગો વચ્ચેના તફાવતો
| પેરામીટર | સૂક્ષ્મ | લઘુ | મધ્યમ |
|---|---|---|---|
| રોકાણ | ₹ 25 લાખ સુધી | ₹ 5 કરોડ સુધી | ₹ 10 કરોડ સુધી |
| કર્મચારીઓની સંખ્યા | 10 સુધી | 200 સુધી | 500 સુધી |
| ટર્નઓવર | ₹ 5 કરોડ સુધી | ₹ 50 કરોડ સુધી | ₹ 100 કરોડ સુધી |
2.6 મુખ્ય તથ્યો (SSC, RRB)
- MSME GDPમાં 30% અને રોજગારમાં 45% યોગદાન આપે છે.
- મુદ્રા યોજના સૂક્ષ્મ ઉદ્યોગોને ક્રેડિટ આપે છે.
- ઉદ્યમ રજિસ્ટ્રેશન MSME માટે ડિજિટલ પોર્ટલ છે.
- સ્ટેન્ડ અપ ઈન્ડિયા યોજના SC/ST/OBC અને મહિલા ઉદ્યોગપતિઓને સપોર્ટ કરે છે.
- MSME વિકાસ અધિનિયમ, 2020 એ 2006ના અધિનિયમને બદલ્યું.
- CGFTMSME લોન ડિફોલ્ટના 80% આવરી લે છે.
- CLSS વ્યાજ દર સબસિડી આપે છે.
BETA
