তোমাৰ বয়সীয়ালসকলে তোক ভিজা হাতেৰে বৈদ্যুতিক আহিলা চুবলৈ বাধা দিয়া দেখা নাইনে? কিন্তু তুমি জানানে কিয় ভিজা হাতেৰে বৈদ্যুতিক আহিলা চোৱাটো বিপদজনক?

আমি আগতে শিকিছো যে যিবোৰ বস্তুৰ মাজেৰে বিদ্যুৎ প্ৰৱাহ পাৰ হয়, সেইবোৰ বিদ্যুতৰ ভাল পৰিবাহী। আনহাতে, যিবোৰ বস্তুৰ মাজেৰে বিদ্যুৎ প্ৰৱাহ সহজে পাৰ নহয়, সেইবোৰ বিদ্যুতৰ বেয়া পৰিবাহী।

ষষ্ঠ শ্ৰেণীত, আমি এটা টেষ্টাৰ বনাইছিলো যিৰে কোনো নিৰ্দিষ্ট বস্তুৰ মাজেৰে বিদ্যুৎ প্ৰৱাহ পাৰ হয় নে নহয় পৰীক্ষা কৰিব পাৰি। তুমি মনত পেলাইছানে সেই টেষ্টাৰে কেনেকৈ আমাক সিদ্ধান্ত ল’বত সহায় কৰিছিল?

আমি দেখিছিলো যে তাম, এলুমিনিয়াম আদি ধাতুবোৰে বিদ্যুৎ পৰিবহণ কৰে আনহাতে ৰবৰ, প্লাষ্টিক, কাঠ আদি বস্তুৱে বিদ্যুৎ পৰিবহণ নকৰে। কিন্তু এতিয়ালৈকে আমি আমাৰ টেষ্টাৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিলো কেৱল কঠিন অৱস্থাত থকা বস্তুবোৰ পৰীক্ষা কৰিবলৈ। কিন্তু তৰলবোৰৰ কথা কি? তৰলবোৰেও নেকি বিদ্যুৎ পৰিবহণ কৰে? আহি চাওঁ।

পেহেলী আৰু বুজোৱে তোমাক মনত কৰাই দিব বিচাৰে যে মেইনছ বা জেনেৰেটৰ বা ইনভাৰ্টাৰৰ পৰা অহা বিদ্যুৎ যোগানৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰিব নালাগে। ইয়াত দিয়া সকলো কাৰ্যকলাপৰ বাবে কেৱল বিদ্যুত কোষহে ব্যৱহাৰ কৰিবা।

১১.১ তৰলবোৰে বিদ্যুৎ পৰিবহণ কৰেনে?

কোনো তৰলে বিদ্যুৎ প্ৰৱাহ পাৰ হ’ব দিয়ে নে নিদিয়ে পৰীক্ষা কৰিবলৈ আমি একেটা টেষ্টাৰটোৱেই ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰো (চিত্ৰ ১১.১)।

কিন্তু, কোষটোৰ সলনি বেটাৰী ব্যৱহাৰ কৰিবা। লগতে, টেষ্টাৰ ব্যৱহাৰ কৰাৰ আগতে আমি পৰীক্ষা কৰি চাব লাগিব যে সি কাম কৰিছে নে নাই।

কাৰ্যকলাপ ১১.১

টেষ্টাৰৰ মুক্ত মূৰবোৰ একেলগ কৰি কিছু সময়ৰ বাবে ৰাখিবা। ই টেষ্টাৰৰ বৰ্তনী সম্পূৰ্ণ কৰে আৰু বাল্বটো জ্বলি উঠিব লাগে। কিন্তু যদি বাল্বটো নজ্বলে, ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল টেষ্টাৰটোৱে কাম নকৰিছে। তুমি সম্ভাব্য কাৰণবোৰ ভাবিব পাৰানে? সংযোগবোৰ ঢিলা হৈ থকাটো সম্ভৱ নেকি? নাইবা বাল্বটো ফিউজ হৈ গৈছে? নাইবা তোমাৰ কোষবোৰ শেষ হৈ গৈছে? সকলো সংযোগ টান হৈ আছে নে নাই পৰীক্ষা কৰি চোৱা। যদি টান হৈ আছে, তেন্তে বাল্বটো আন এটা বাল্বৰে সলনি কৰা। এতিয়া পৰীক্ষা কৰি চোৱা টেষ্টাৰটোৱে কাম কৰিছে নে নাই। যদি তেতিয়াও নকৰে, তেন্তে কোষবোৰ নতুন কোষৰে সলনি কৰা।

এতিয়া আমাৰ টেষ্টাৰটোৱে কাম কৰিছে, আহা ইয়াক বিভিন্ন তৰল পৰীক্ষা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰো।

(সতৰ্কতা: তোমাৰ টেষ্টাৰ পৰীক্ষা কৰোঁতে, ইয়াৰ মুক্ত মূৰবোৰ কেইছেকেণ্ডতকৈ বেছি সময়ৰ বাবে একেলগ কৰি নৰাখিবা। নহ’লে বেটাৰীৰ কোষবোৰ অতি সোনকালে শেষ হৈ যাব।)

কাৰ্যকলাপ ১১.২

কেইটামান পুৰণি বটলৰ সৰু প্লাষ্টিক বা ৰবৰৰ কেপ সংগ্ৰহ কৰি পৰিষ্কাৰ কৰা। এটা কেপত এচামুচ নেমুৰ ৰস বা ভিনেগাৰ ঢালি দিয়া। তোমাৰ টেষ্টাৰটো এই কেপটোৰ ওপৰলৈ আনিবা আৰু টেষ্টাৰৰ মূৰবোৰ নেমুৰ ৰস বা ভিনেগাৰত ডুবাই দিয়া যেনেকৈ চিত্ৰ ১১.২ ত দেখুওৱা হৈছে। খবৰদাৰ কৰিবা যাতে মূৰবোৰৰ মাজৰ দূৰত্ব $1 \mathrm{~cm}$ তকৈ বেছি নহয় কিন্তু একে সময়তে ইটোৱে সিটোক নোস্পৰ্শ কৰে। টেষ্টাৰৰ বাল্বটো জ্বলিছেনে? নেমুৰ ৰস বা ভিনেগাৰে বিদ্যুৎ পৰিবহণ কৰেনে? তুমি নেমুৰ ৰস বা ভিনেগাৰক কেনেদৰে শ্ৰেণীভুক্ত কৰিবা—ভাল পৰিবাহী নে বেয়া পৰিবাহী?

চিত্ৰ ১১.২ : নেমুৰ ৰস বা ভিনেগাৰত বিদ্যুৎ পৰিবহণ পৰীক্ষা কৰা

যেতিয়া টেষ্টাৰৰ দুয়োটা মূৰৰ মাজৰ তৰলে বিদ্যুৎ প্ৰৱাহ পাৰ হ’বলৈ দিয়ে, টেষ্টাৰৰ বৰ্তনী সম্পূৰ্ণ হয়। প্ৰৱাহটো বৰ্তনীত বৈ যায় আৰু বাল্বটো জ্বলি উঠে। যেতিয়া তৰলটোৱে বিদ্যুৎ প্ৰৱাহ পাৰ হ’বলৈ নিদিয়ে, টেষ্টাৰৰ বৰ্তনী সম্পূৰ্ণ নহয় আৰু বাল্বটো নজ্বলে।

কিছুমান অৱস্থাত তৰলটোৱে পৰিবহণ কৰিও বাল্বটো নজ্বলিব পাৰে। কাৰ্যকলাপ ১১.২ ত এনে হৈছিল। ইয়াৰ কাৰণ কি হ’ব পাৰে?

তুমি মনত পেলাইছানে কিয় বিদ্যুৎ প্ৰৱাহ বাল্বৰ মাজেৰে পাৰ হ’লে বাল্বটো জ্বলে? প্ৰৱাহৰ তাপীয় প্ৰভাৱৰ বাবে, বাল্বৰ ফিলামেণ্টটো উচ্চ উষ্ণতালৈ গৰম হয় আৰু জ্বলি উঠে। কিন্তু যদি বৰ্তনীৰ মাজেৰে প্ৰৱাহটো অতি দুৰ্বল হয়, ফিলামেণ্টটো পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে গৰম নহয় আৰু জ্বলি নুঠে। আৰু কিয় বৰ্তনীৰ প্ৰৱাহ দুৰ্বল হয়? হয়, যদিও কোনো বস্তুৱে বিদ্যুৎ পৰিবহণ কৰিব পাৰে, ই ধাতুৰ দৰে সহজে পৰিবহণ নকৰিবও পাৰে। ফলত, টেষ্টাৰৰ বৰ্তনী সম্পূৰ্ণ হ’লেও ইয়াৰ মাজেৰে প্ৰৱাহটো বাল্বটো জ্বলাবলৈ যথেষ্ট দুৰ্বল হ’ব পাৰে। আমি আন এটা টেষ্টাৰ বনাব পাৰোনে যিয়ে দুৰ্বল প্ৰৱাহটো ধৰিব পাৰে?

আমি বিদ্যুৎ প্ৰৱাহৰ আন এটা প্ৰভাৱ ব্যৱহাৰ কৰি আন ধৰণৰ টেষ্টাৰ বনাব পাৰো। তুমি মনত পেলাইছানে যে বিদ্যুৎ প্ৰৱাহে চুম্বকীয় প্ৰভাৱ সৃষ্টি কৰে? তৰৰ মাজেৰে প্ৰৱাহ বৈ থাকোতে ওচৰত ৰখা কম্পাছৰ সুঁইডালৰ কি হয়? প্ৰৱাহটো সৰু হ’লেও চুম্বকীয় সুঁইডালৰ বিচ্যুতি দেখা পোৱা যায়। আমি প্ৰৱাহৰ চুম্বকীয় প্ৰভাৱ ব্যৱহাৰ কৰি টেষ্টাৰ বনাব পাৰোনে? আহি কাৰ্যকলাপ ১১.৩ ত চাওঁ।

তুমি চিত্ৰ ১১.২ ৰ টেষ্টাৰত বৈদ্যুতিক বাল্বৰ সলনি LED (চিত্ৰ ১১.৩) ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰা। LED এটা দুৰ্বল বিদ্যুৎ প্ৰৱাহৰ মাজেৰে বৈ গ’লেও জ্বলি উঠে।

LED এটালৈ দুডাল তাঁৰ (লিড বোলা হয়) সংলগ্ন কৰা থাকে। এডাল লিড আনডালতকৈ অলপ দীঘল। মনত ৰাখিবা যে বৰ্তনীলৈ সংযোগ কৰোঁতে, দীঘল লিডডাল সদায় বেটাৰীৰ ধনাত্মক টাৰ্মিনেললৈ আৰু চুটি লিডডাল বেটাৰীৰ ঋণাত্মক টাৰ্মিনেললৈ সংযোগ কৰা হয়।

চিত্ৰ ১১.৩ : LED সমূহ

কাৰ্যকলাপ ১১.৩

এটা পুৰণি মেচবক্সৰ ভিতৰৰ ট্ৰে এটা লোৱা। ট্ৰেটোৰ চাৰিওফালে এডাল বৈদ্যুতিক তাঁৰ কেইবাবাৰো মেৰিয়াই লোৱা। তাৰ ভিতৰত এটা সৰু কম্পাছৰ সুঁই ৰাখা। এতিয়া তাঁৰডালৰ এটা মুক্ত মূৰ বেটাৰীৰ এটা টাৰ্মিনেললৈ সংযোগ কৰা। আনটো মূৰ মুক্ত হৈ থাকিব দিয়া। আন এডাল তাঁৰ লৈ বেটাৰীৰ আনটো টাৰ্মিনেললৈ সংযোগ কৰা (চিত্ৰ ১১.৪)।

চিত্ৰ ১১.৪ : আন এটা টেষ্টাৰ

দুডাল তাঁৰৰ মুক্ত মূৰবোৰ কিছু সময়ৰ বাবে সংযোগ কৰা। কম্পাছৰ সুঁইডালে বিচ্যুতি দেখুৱাব লাগে। তাঁৰৰ দুটা মুক্ত মূৰ থকা তোমাৰ টেষ্টাৰটো সাজু হৈছে।

এতিয়া এই টেষ্টাৰটো ব্যৱহাৰ কৰি কাৰ্যকলাপ ১১.২ পুনৰাবৃত্তি কৰা। তুমি টেষ্টাৰৰ মুক্ত মূৰবোৰ নেমুৰ ৰসত ডুবাই দিয়া মাত্ৰকে কম্পাছৰ সুঁইডালত বিচ্যুতি দেখিবলৈ পোৱানে?

টেষ্টাৰৰ মূৰবোৰ নেমুৰ ৰসৰ পৰা উলিয়াই পানীত ডুবাই দিয়া আৰু তাৰ পিছত মচি শুকুৱাই লোৱা। নলীয়া পানী, উদ্ভিজ্জ তেল, গাখীৰ, মৌ আদি আন তৰলৰ সৈতে কাৰ্যকলাপটো পুনৰাবৃত্তি কৰা। (প্ৰতিটো তৰল পৰীক্ষা কৰাৰ পিছত টেষ্টাৰৰ মূৰবোৰ ধুই মচি শুকুৱাই ল’ব লাগে)। প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰত চুম্বকীয় সুঁইডালে বিচ্যুতি দেখুৱায় নে নাই লক্ষ্য কৰা। তোমাৰ পৰ্যবেক্ষণবোৰ তালিকা ১১.১ ত লিপিবদ্ধ কৰা।

তালিকা ১১.১ : ভাল/বেয়া পৰিবাহী তৰল

তালিকা ১১.১ ৰ পৰা আমি দেখো যে কিছুমান তৰল বিদ্যুতৰ ভাল পৰিবাহী আৰু কিছুমান বেয়া পৰিবাহী।

যেতিয়া টেষ্টাৰৰ মুক্ত মূৰবোৰ ইটোৱে সিটোক নোস্পৰ্শ কৰে, তেতিয়া সেইবোৰৰ মাজত বায়ুৰ এটা ফাঁক থাকে। পেহেলীয়ে জানে যে বায়ু বিদ্যুতৰ বেয়া পৰিবাহী। কিন্তু তাই আৰু পঢ়িছে যে বিজুলী চমকাৰ সময়ত, বায়ুৰ মাজেৰে বিদ্যুৎ প্ৰৱাহ পাৰ হয়। তাই ভাবে যে সকলো অৱস্থাত বায়ু সঁচাকৈয়ে বেয়া পৰিবাহী হয় নেকি। ইয়াকে দেখি বুজোৱে সুধিছে যে বেয়া পৰিবাহী হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা আন বস্তুবোৰেও নেকি কিছুমান নিৰ্দিষ্ট অৱস্থাত বিদ্যুৎ পাৰ হ’বলৈ দিয়ে।

প্ৰকৃততে, কিছুমান নিৰ্দিষ্ট অৱস্থাত বেছিভাগ বস্তুৱে পৰিবহণ কৰিব পাৰে। সেয়েহে বস্তুবোৰক পৰিবাহী আৰু অৱৰোধক হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰাৰ সলনি ভাল পৰিবাহী আৰু বেয়া পৰিবাহী হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰাটো বেছি পছন্দনীয়। আমি নলীয়া পানীৰ মাজেৰে বিদ্যুৎ পৰিবহণ পৰীক্ষা কৰিছো। আহি এতিয়া পাতিত পানীৰ মাজেৰে বিদ্যুৎ পৰিবহণ পৰীক্ষা কৰো।

কাৰ্যকলাপ ১১.৪

এটা পৰিষ্কাৰ আৰু শুকান প্লাষ্টিক বা ৰবৰৰ বটলৰ কেপত প্ৰায় দুচামুচ পাতিত পানী লোৱা। (তুমি পাতিত পানী তোমাৰ স্কুলৰ বিজ্ঞান লেবৰ পৰা পাব পাৰা। তুমি ঔষধৰ দোকান বা ডাক্তৰ বা নাৰ্ছৰ পৰাও পাতিত পানী পাব পাৰা)। পাতিত পানীয়ে বিদ্যুৎ পৰিবহণ কৰে নে নকৰে পৰীক্ষা কৰিবলৈ টেষ্টাৰটো ব্যৱহাৰ কৰা। তুমি কি দেখিলা? পাতিত পানীয়ে বিদ্যুৎ পৰিবহণ কৰেনে? এতিয়া পাতিত পানীত একচিমুকি সাধাৰণ নিমখ দ্ৰৱীভূত কৰা। আকৌ পৰীক্ষা কৰা। তুমি এইবাৰ কি সিদ্ধান্তত উপনীত হ’লা?

যেতিয়া পাতিত পানীত নিমখ দ্ৰৱীভূত কৰা হয়, আমি নিমখ দ্ৰৱ পাম। এইটো বিদ্যুতৰ পৰিবাহী।

আমি নল, হেন্দপাম্প, কুঁৱা, পুখুৰী আদি উৎসৰ পৰা পোৱা পানীটো বিশুদ্ধ নহয়। ইয়াৰ ভিতৰত কেইবাবিধো নিমখ দ্ৰৱীভূত হৈ থাকিব পাৰে। ইয়াৰ ভিতৰত সৰু সৰু খনিজ লৱণ স্বাভাৱিকতে উপস্থিত থাকে। গতিকে এই পানীটো বিদ্যুতৰ ভাল পৰিবাহী। আনহাতে, পাতিত পানী লৱণমুক্ত আৰু বেয়া পৰিবাহী।

পানীত স্বাভাৱিকতে উপস্থিত থকা সৰু সৰু খনিজ লৱণ মানুহৰ স্বাস্থ্যৰ বাবে উপকাৰী।

কিন্তু, এই লৱণবোৰে পানীক ভাল পৰিবাহী কৰি তোলে। গতিকে, আমি কেতিয়াও ভিজা হাতেৰে বা ভিজা মজিয়াত থিয় হৈ বৈদ্যুতিক আহিলাবোৰ হাতত ল’ব নালাগে।

আমি দেখিছো যে সাধাৰণ নিমখ, পাতিত পানীত দ্ৰৱীভূত কৰিলে, ইয়াক ভাল পৰিবাহী কৰি তোলে। আন কি বস্তুবোৰ আছে যিবোৰ পাতিত পানীত দ্ৰৱীভূত কৰিলে ইয়াক পৰিবাহী কৰি তোলে? আহি চাওঁ।

সতৰ্কতা: পৰৱৰ্তী কাৰ্যকলাপটো তোমাৰ শিক্ষক/পিতৃ-মাতৃ বা কোনো বয়সীয়াল ব্যক্তিৰ তত্ত্বাৱধানত কৰিবা, কাৰণ ইয়াত এছিডৰ ব্যৱহাৰ জড়িত হৈ আছে।

কাৰ্যকলাপ ১১.৫

তিনিটা পৰিষ্কাৰ প্লাষ্টিক বা ৰবৰৰ বটলৰ কেপ লোৱা। প্ৰতিটোত প্ৰায় দুচামুচ পাতিত পানী ঢালি দিয়া। এটা কেপত থকা পাতিত পানীত কেইটোপাল নেমুৰ ৰস বা পাতল হাইড্ৰক্লৰিক এছিড যোগ কৰা। এতিয়া পাতিত পানী থকা দ্বিতীয় কেপটোত কষ্টিক ছ’ডা বা পটাছিয়াম আয়’ডাইডৰ দৰে ক্ষাৰকৰ কেইটোপাল যোগ কৰা। তৃতীয় কেপটোত থকা পাতিত পানীত অলপ চেনি যোগ কৰি দ্ৰৱীভূত কৰা। কোনবোৰ দ্ৰৱে বিদ্যুৎ পৰিবহণ কৰে আৰু কোনবোৰে নকৰে পৰীক্ষা কৰা। তুমি কি ফলাফল পোৱা?

বেছিভাগ তৰল যিবোৰে বিদ্যুৎ পৰিবহণ কৰে সেইবোৰ হ’ল এছিড, ক্ষাৰক আৰু লৱণৰ দ্ৰৱ।

যেতিয়া বিদ্যুৎ প্ৰৱাহ এটা পৰিবাহী দ্ৰৱৰ মাজেৰে বৈ যায়, ই দ্ৰৱটোৰ ওপৰত কোনো প্ৰভাৱ সৃষ্টি কৰেনে?

১১.২ বিদ্যুৎ প্ৰৱাহৰ ৰাসায়নিক প্ৰভাৱ

সপ্তম শ্ৰেণীত, আমি বিদ্যুৎ প্ৰৱাহৰ কিছুমান প্ৰভাৱ শিকিছিলো। তুমি এই প্ৰভাৱবোৰৰ তালিকা কৰিব পাৰানে? প্ৰৱাহটোৱে পৰিবাহী দ্ৰৱ এটাৰ মাজেৰে বৈ গ’লে কি প্ৰভাৱ সৃষ্টি কৰে? আহি চাওঁ।

কাৰ্যকলাপ ১১.৬

দুটা পুৰণি কোষৰ পৰা কাৰ্বন দণ্ডবোৰ সাৱধানে উলিয়াই আনিবা। সিহঁতৰ ধাতুৰ কেপবোৰ ছেণ্ড পেপাৰেৰে পৰিষ্কাৰ কৰা। কাৰ্বন দণ্ডবোৰৰ ধাতুৰ কেপবোৰৰ চাৰিওফালে তামৰ তাঁৰ মেৰিয়াই লৈ বেটাৰী এটালৈ সংযোগ কৰা (চিত্ৰ ১১.৫)। আমি এই দুডাল দণ্ডক ইলেক্ট্ৰ’ড বোলো। (কাৰ্বন দণ্ডৰ সলনি,

চিত্ৰ ১১.৫ : পানীৰ মাজেৰে প্ৰৱাহ পাৰ কৰোৱা

তুমি প্ৰায় $6 \mathrm{~cm}$ দীঘল দুটা লোৰ পেৰিলো ল’ব পাৰা।) এটা গিলাচ/প্লাষ্টিকৰ বাটিত এগিলাচ পানী ঢালি দিয়া। পানীটোক বেছি পৰিবাহী কৰিবলৈ ইয়াত এচামুচ নিমখ বা কেইটোপাল নেমুৰ ৰস যোগ কৰা। এতিয়া ইলেক্ট্ৰ’ডবোৰ এই দ্ৰৱত ডুবাই দিয়া। নিশ্চিত কৰিবা যে কাৰ্বন দণ্ডবোৰৰ ধাতুৰ কেপবোৰ পানীৰ বাহিৰত আছে। ৩-৪ মিনিট অপেক্ষা কৰা। ইলেক্ট্ৰ’ডবোৰ সাৱধানে লক্ষ্য কৰা। তুমি ইলেক্ট্ৰ’ডবোৰৰ ওচৰত গেছৰ বুদবুদবোৰ দেখিবলৈ পোৱানে? আমি দ্ৰৱটোত হোৱা পৰিৱৰ্তনটোক ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন বুলি ক’ব পাৰোনে? সপ্তম শ্ৰেণীত শিকি অহা ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তনৰ সংজ্ঞাটো মনত পেলোৱা।

১৮০০ চনত, এজন ব্ৰিটিছ ৰসায়নবিদ, উইলিয়াম নিক’লছন (১৭৫৩-১৮১৫)-এ দেখুৱাইছিল যে যদি পানীত ইলেক্ট্ৰ’ড ডুবাই দিয়া হয়, আৰু প্ৰৱাহ পাৰ কৰা হয়, তেন্তে অক্সিজেন আৰু হাইড্ৰজেনৰ বুদবুদ উৎপন্ন হয়। অক্সিজেনৰ বুদবুদবোৰ বেটাৰীৰ ধনাত্মক টাৰ্মিনেললৈ সংযোগ কৰা ইলেক্ট্ৰ’ডত আৰু হাইড্ৰজেনৰ বুদবুদবোৰ আন ইলেক্ট্ৰ’ডত গঠন হয়।

পৰিবাহী দ্ৰৱ এটাৰ মাজেৰে বিদ্যুৎ প্ৰৱাহৰ পাৰ হোৱাই ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি কৰে। ফলত, ইলেক্ট্ৰ’ডবোৰত গেছৰ বুদবুদ গঠন হ’ব পাৰে। ইলেক্ট্ৰ’ডবোৰত ধাতুৰ আৱৰণ দেখা পোৱা যাব পাৰে। দ্ৰৱবোৰৰ ৰঙৰ পৰিৱৰ্তন হ’ব পাৰে। বিক্ৰিয়াটো কি দ্ৰৱ আৰু কি ইলেক্ট্ৰ’ড ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে তাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব। এইবোৰ হ’ল বিদ্যুৎ প্ৰৱাহৰ কিছুমান ৰাসায়নিক প্ৰভাৱ।

বুজোৱে সিদ্ধান্ত ল’লে যে কিছুমান ফল-মূল আৰু শাক-পাচলিয়ে বিদ্যুৎ পৰিবহণ কৰে নে নকৰে পৰীক্ষা কৰিবলৈ। সি এটা আলু দুভাগ কৰি তাৰ ভিতৰত টেষ্টাৰৰ তামৰ তাঁৰডাল সুমুৱাই দিলে। ঠিক তেতিয়াই তাৰ মাকে তাক মাতিলে আৰু সি আলুটোত সুমুৱাই দিয়া টেষ্টাৰৰ তাঁৰবোৰ উলিয়াই আনিবলৈ পাহৰি গ’ল। যেতিয়া সি আধাঘণ্টাৰ পিছত উভতি আহিল, সি দেখিলে যে এডাল তাঁৰৰ চাৰিওফালে আলুটোত এটা সেউজীয়া-নীলা দাগ হৈছে আনহাতে আনডাল তাঁৰৰ চাৰিওফালে তেনে কোনো দাগ নাই (চিত্ৰ ১১.৬)।

চিত্ৰ ১১.৬ : আলু পৰীক্ষা কৰা

সি এই পৰ্যবেক্ষণ দেখি আচৰিত হ’ল আৰু পেহেলীৰ সৈতে এই কাৰ্যকলাপটো বহুবাৰ পুনৰাবৃত্তি কৰিলে। সিহঁতে দেখিলে যে সদায় ধনাত্মক টাৰ্মিনেললৈ সংযোগ কৰা তাঁৰডালৰ চাৰিওফালেহে সেউজীয়া-নীলা দাগ হৈছিল। সিহঁতে অনুভৱ কৰিলে যে এই আৱিষ্কাৰটো অতি উপযোগী কাৰণ ইয়াক বাকচত লুকুৱাই ৰখা কোষ বা বেটাৰীৰ ধনাত্মক টাৰ্মিনেল চিনাক্ত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। সিহঁতে সিহঁতৰ সন্ধানটো শিশুৰ আলোচনী এখনলৈ জনাবলৈ সিদ্ধান্ত ল’লে।

মনত ৰাখিবা যে বুজোৱে আলুৱে বিদ্যুৎ পৰিবহণ কৰে নে নকৰে পৰীক্ষা কৰিবলৈ ওলাইছিল। তাই যি দেখিলে সেয়া আছিল যে প্ৰৱাহটোৱে আলুত ৰাসায়নিক প্ৰভাৱ সৃষ্টি কৰিছিল। তাইৰ বাবে এইটো অতি উত্তেজনাপূৰ্ণ আছিল। প্ৰকৃততে, বিজ্ঞান কেতিয়াবা এনেকৈয়ে কাম কৰে। তুমি এটা বস্তু বিচাৰি আছা আৰু আন এটা বস্তু আৱিষ্কাৰ কৰা। বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ আৱিষ্কাৰ এই ধৰণেৰে হৈছে।

১১.৩ বিদ্যুৎলেপন

তুমি জানা যে নতুন চাইকেল এখনৰ চকচকীয়া হেণ্ডেলবাৰ আৰু চকাৰ ৰিম থাকে। কিন্তু যদি এইবোৰৰ আচম্বিতে আঁচ পৰে, চকচকীয়া আৱৰণটো আঁতৰি গৈ তলৰ এটা তেনে চকচকীয়া নোহোৱা পৃষ্ঠ ওলাই পৰে। তুমি মহিলাসকলে সোণৰ দৰে দেখা পোৱা অলংকাৰ ব্যৱহাৰ কৰা দেখিছা। কিন্তু সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰিলে, সোণৰ আৱৰণটো আঁতৰি গৈ তলত ৰূপ বা আন কোনো ধাতু ওলাই পৰে।

এই দুয়োটা ক্ষেত্ৰত, এটা ধাতুৰ ওপৰত আন এটা ধাতুৰ আৱৰণ থাকে। তুমি ভাবানে কেনেকৈ এটা ধাতুৰ স্তৰ আন এটা ধাতুৰ ওপৰত জমা কৰিব পাৰি? হয়, আহি নিজে কৰিবলৈ চেষ্টা কৰো।

কাৰ্যকলাপ ১১.৭

আমাক কপাৰ ছালফেট আৰু প্ৰায় $10 \mathrm{~cm} \times 4 \mathrm{~cm}$ মাপৰ দুখন তামৰ পাত লাগিব। এটা পৰিষ্কাৰ আৰু শুকান বিকাৰত $250 \mathrm{~mL}$ পাতিত পানী লোৱা। ইয়াত দুচামুচ কপাৰ ছালফেট দ্ৰৱীভূত কৰা। কপাৰ ছালফেট দ্ৰৱটোক বেছি পৰিবাহী কৰিবলৈ ইয়াত কেইটোপাল পাতল ছালফিউৰিক এছিড যোগ কৰা। ছেণ্ড পেপাৰেৰে তামৰ পাতবোৰ পৰিষ্কাৰ কৰা। এতিয়া পানীৰে ধুই শুকুৱাই লোৱা। তামৰ পাতবোৰ বেটাৰীৰ টাৰ্মিনেললৈ সংযোগ কৰি কপাৰ ছালফেট দ্ৰৱত ডুবাই দিয়া (চিত্ৰ ১১.৭)।

চিত্ৰ ১১.৭ : বিদ্যুৎলেপন দেখুওৱা এটা সৰল বৰ্তনী

প্ৰায় ১৫ মিনিটৰ বাবে প্ৰৱাহটো পাৰ হ’বলৈ দিয়া। এতিয়া দ্ৰৱৰ পৰা ইলেক্ট্ৰ’ডবোৰ উলিয়াই সাৱধানে চোৱা। তুমি ইয়াৰ কোনো এটাত কোনো পাৰ্থক্য দেখিবলৈ পোৱানে? তুমি ইয়াৰ ওপৰত কোনো আৱৰণ দেখিবলৈ পোৱানে? আৱৰণটোৰ ৰং কি? এই ইলেক্ট্ৰ’ডটো কোনটো বেটাৰীৰ টাৰ্মিনেলৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছিল টোকা কৰি ৰাখিবা।

বিদ্যুৎলেপনৰ কাৰ্যকলাপটো কৰাৰ পিছত, পেহেলীয়ে ইলেক্ট্ৰ’ডবোৰ সলনি কৰি কাৰ্যকলাপটো পুনৰাবৃত্তি কৰিলে। তুমি ভাবা তাই এইবাৰ কি দেখিব?

যেতিয়া কপাৰ ছালফেট দ্ৰৱৰ মাজেৰে বিদ্যুৎ প্ৰৱাহ পাৰ কৰা হয়, কপাৰ ছালফেট কপাৰ আৰু ছালফেটলৈ বিশ্লেষিত হয়। মুক্ত কপাৰটো বেটাৰীৰ ঋণাত্মক টাৰ্মিনেললৈ সংযোগ কৰা ইলেক্ট্ৰ’ডলৈ আকৰ্ষিত হয় আৰু তাত জমা হয়। কিন্তু দ্ৰৱৰ পৰা কপাৰৰ হ্ৰাসৰ কথা কি?

আন ইলেক্ট্ৰ’ডৰ পৰা, তামৰ পাত এখনৰ পৰা, সমান পৰিমাণৰ কপাৰ দ্ৰৱত দ্ৰৱীভূত হয়। এনেদৰে, দ্ৰৱৰ পৰা কপাৰৰ হ্ৰাস পূৰণ হয় আৰু প্ৰক্ৰিয়াটো চলি থাকে। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল কপাৰ এটা ইলেক্ট্ৰ’ডৰ পৰা আনটোলৈ স্থানান্তৰিত হয়।

বুজোৱে কেৱল এখন তামৰ পাতহে পাব পাৰিলে। গতিকে সি ঋণাত্মক টাৰ্মিনেললৈ সংযোগ কৰা তামৰ পাতখনৰ সলনি কাৰ্বন দণ্ড এডাল সংযোগ কৰি কাৰ্যকলাপ ১১.৭ কৰিলে। সি কাৰ্বন দণ্ডডালত কপাৰৰ আৱৰণ পাবলৈ সফল হ’ল।

বিদ্যুৎৰ সহায়ত আন এটা বস্তুৰ ওপৰত ইচ্ছামতে কোনো ধাতুৰ এটা স্তৰ জমা কৰা প্ৰক্ৰিয়াটোক বিদ্যুৎলেপন বোলা হয়। ই হ’ল বিদ্যুৎ প্ৰৱাহৰ ৰাসায়নিক প্ৰভাৱৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰয়োগবোৰৰ এটা।

বিদ্যুৎলেপন এটা অতি উপযোগী প্ৰক্ৰিয়া। শিল্পক্ষেত্ৰত ধাতুৰ বস্তুবোৰৰ ওপৰত বেলেগ ধাতুৰ পাতল আৱৰণ দিয়াৰ বাবে ই বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয় (চিত্ৰ ১১.৮)। জমা কৰা ধাতুৰ স্তৰটোৰ কিছুমান ইচ্ছাকৃত ধৰ্ম থাকে, যিবোৰ বস্তুটোৰ ধাতুৰ নাথাকে। উদাহৰণস্বৰূপে, ক্ৰমিয়াম লেপন গাড়ীৰ অংশ, বাথৰ নলী, কিচেনৰ গেছ বাৰ্ণাৰ, চাইকেলৰ হেণ্ডেলবাৰ, চকাৰ ৰিম আদি বহুতো বস্তুত কৰা হয়।

ক্ৰম