భారత రాష్ట్రపతి

రాష్ట్రపతికి సంబంధించిన ఆర్టికల్స్

• ఆర్టికల్ 52: భారత రాష్ట్రపతి
• ఆర్టికల్ 53: కేంద్ర ఎగ్జిక్యూటివ్ అధికారం
• ఆర్టికల్ 60: రాష్ట్రపతి పదవీకాలం
• ఆర్టికల్ 61: రాష్ట్రపతి ఎన్నిక
• ఆర్టికల్ 62: రాష్ట్రపతి పదవి ఖాళీ
• ఆర్టికల్ 63: పదవీ ప్రమాణం

రాష్ట్రపతి ఎన్నిక

• ఎలక్టోరల్ కాలేజీ ద్వారా నిర్వహిస్తారు, ఇందులో ఉంటారు:
  • లోక్‌సభకు ఎన్నికైన సభ్యులు
  • రాజ్యసభకు ఎన్నికైన సభ్యులు
  • రాష్ట్ర శాసనసభలకు ఎన్నికైన సభ్యులు
• ఎన్నికల కమిషన్ ఈ ప్రక్రియను పర్యవేక్షిస్తుంది
• మొదటి ఎన్నిక: 1952
• భారత రాష్ట్రపతి: డా. రాజేంద్ర ప్రసాద్ (1950–1962)

రాష్ట్రపతి తొలగింపు

• నేరుగా తొలగించలేరు, ఇంపీచ్‌మెంట్ ద్వారా మాత్రమే
• ఇంపీచ్‌మెంట్ ప్రక్రియ:
  • పార్లమెంట్ ఏదైనా సభ ప్రారంభిస్తుంది
  • ఆ సభలో అర్ధ సభ్యుల మద్దతు అవసరం
  • అప్పుడు హాజరైన వారిలో 2/3 మంది మద్దతు అవసరం
• ఇంపీచ్‌మెంట్ కారణాలు: రాజ్యాంగ ఉల్లంఘన

అధ్యక్షుని అధికారాలు

పరీక్షల కోసం ముఖ్యమైన వాస్తవాలు

• అధ్యక్షుడు నిర్వాహక వ్యవస్థలో భాగం కాదు కాని ఔపచారిక అధిపతిగా వ్యవహరిస్తాడు
• అధ్యక్షుడు రాజ్యసభను రద్దు చేయలేడు
• ఆర్డినెన్స్‌ను ఎప్పుడైనా రద్దు చేయవచ్చు అధ్యక్షుడి ద్వారా
• అత్యవసర అధికారాలు పరిమితమైనవి మరియు పార్లమెంట్ ఆమోదం అవసరం

లోక్‌సభ

అధ్యక్షత వహించే అధికారులు

• స్పీకర్: లోక్‌సభకు అధ్యక్షత వహిస్తాడు
• డిప్యూటీ స్పీకర్: స్పీకర్‌కు సహాయపడతాడు
• బిజినెస్ అడ్వైజరీ కమిటీ ఛైర్మన్: సభ వ్యాపారాన్ని నిర్వహించడంలో స్పీకర్‌కు సహాయపడతాడు

రాజ్యాంగపు నిబంధనలు

• ఆర్టికల్ 79: లోక్‌సభ మరియు రాజ్యసభతో కూడిన పార్లమెంట్ సమ్మేళనం.
• ఆర్టికల్ 81: లోక్‌సభ సమ్మేళనం :- 550 సభ్యులు [ అందరూ ఎన్నికైనవారు ] , 530 మంది రాష్ట్రాల నుండి మరియు 20 మంది కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల నుండి .
• ఆర్టికల్ 82: పునఃప్రతిష్ఠ :- జనాభా గణాంక ఆధారంగా నియోజకవర్గాల పునఃసర్దుబాటు.
• ఆర్టికల్ 83: కాలపరిమితి :- పార్లమెంట్ సభల కాలపరిమితిని వివరిస్తుంది.

ముఖ్య లక్షణాలు

• పార్లమెంట్‌లోని పెద్ద సభ
• పెద్దల ఓటుహక్కు ద్వారా నేరుగా ఎన్నిక
• జనాభా ఆధారంగా ఆసనాల కేటాయింపు
• కనిష్ఠ వయస్సు: 25 సంవత్సరాలు
• కాలపరిమితి: 5 సంవత్సరాలు, ముందస్తుగా రద్దు చేయకపోతే

ముఖ్య తేదీలు

• మొదటి లోక్‌సభ: 1952
• మొదటి స్పీకర్ ఎన్నిక: జీవీ మాలవంకర్ (1952)
• మొదటి లోక్‌సభ రద్దు: 1957

పరీక్షల కోసం ముఖ్య విషయాలు

• స్పీకర్ ఏ రాజకీయ పార్టీకి చెందినవారు కాదు
• స్పీకర్ ఓటు వేయగలరు సమాన ఓట్లు వచ్చిన సందర్భంలో మాత్రమే
• లోక్‌సభను రద్దు చేయవచ్చు ప్రధానమంత్రి సలహా మేరకు రాష్ట్రపతి
• ధనప్రస్తావిక బిల్లు లోక్‌సభలోనే ప్రవేశపెట్టవచ్చు

రాజ్యసభ

అధ్యక్షులు

• భారత ఉపరాష్ట్రపతి: రాజ్యసభకు అధ్యక్షత వహిస్తారు
• ఉపాధ్యక్షులు: ఉపరాష్ట్రపతికి సహాయపడతారు
• వ్యాపార సలహా కమిటీ ఛైర్మన్: ఉపాధ్యక్షులకు సహాయపడతారు

రాజ్యాంగ ప్రావధానాలు

• ఆర్టికల్ 80: రాజ్యసభ సమ్మేళనం మరియు రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల ప్రాతినిధ్యాన్ని నిర్వచిస్తుంది.
• ఆర్టికల్ 83[1]: రాజ్యసభ శాశ్వత సంస్థగా ఉంటుంది మరియు రద్దుచేయబడదని ప్రకటిస్తుంది.
• ఆర్టికల్ 249: జాతీయ ప్రయోజనాల దృష్ట్యా రాష్ట్ర జాబితాలోని ఏ విషయాన్నైనా పరిశీలించేందుకు రాజ్యసభకు అధికారం ఇస్తుంది, తద్వారా పార్లమెంట్ దానిపై చట్టాలు చేయగలదు.
• ఆర్టికల్ 312: ఐఏఎస్, ఐపీఎస్ వంటి అఖిల భారత సేవలను సృష్టించేందుకు రాజ్యసభకు అధికారం ఇస్తుంది.
• ఆర్టికల్ 352: లోక్‌సభ రద్దయితే జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితిని ఆమోదించేందుకు రాజ్యసభకు అధికారం ఇస్తుంది.

ముఖ్య లక్షణాలు

• పార్లమెంట్‌కు ఎగువ సభ
• రాష్ట్ర శాసనసభలచే ఎన్నికైన సభ్యులు
• రాష్ట్ర జనాభా ఆధారంగా స్థానాల కేటాయింపు
• కనిష్ఠ వయస్సు: 30 సంవత్సరాలు
• కాలపరిమితి: 6 సంవత్సరాలు, ప్రతి 2 సంవత్సరాలకు 1/3 సభ్యులు రిటైర్ అవుతారు

ముఖ్య తేదీలు

• ప్రథమ రాజ్యసభ: 1952
• ప్రథమ ఉప రాష్ట్రపతి ఎన్నిక: డా. సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ (1952)
• ప్రథమ ఉపాధ్యక్షుడు: హెచ్. ఎన్. కుంజ్రూ (1952)

పరీక్షల కోసం ముఖ్య వాస్తవాలు

• రాజ్యసభను రద్దుచేయలేరు
• ఉప రాష్ట్రపతి రాజ్యసభకు చైర్మన్‌గా కూడా ఉంటారు
• ఉప రాష్ట్రపతిని తొలగించేందుకు రాజ్యసభ తీర్మానం ఆమోదించగలదు
• ధన వినియోగ బిల్లును రాజ్యసభలో ప్రవేశపెట్టలేరు
• బిల్లును గరిష్ఠంగా 14 రోజుల వరకు ఆలస్యం చేయగలదు రాజ్యసభ

లోక్‌సభ మరియు రాజ్యసభ పోలిక

ముఖ్యమైన పదాలు మరియు నిర్వచనాలు

• ధన వినియోగ బిల్లు: పన్నులు, ఖర్చులు లేదా డబ్బు అప్పు వంటి అంశాలతో సంబంధం ఉన్న బిల్లు.
• ఆర్డినెన్స్: పార్లమెంట్ సమావేశం కాకపోయినప్పుడు రాష్ట్రపతి జారీ చేసే చట్టపరమైన చర్య.
• అత్యవసర పరిస్థితి: ఆర్టికల్ 352 (జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి), 355 (రాష్ట్ర అత్యవసర పరిస్థితి), మరియు 365 (రాష్ట్రపతి పాలన) కింత ప్రకటించబడిన పరిస్థితి.
• ఇంపీచ్మెంట్: రాష్ట్రపతిని పదవి నుండి తొలగించే ప్రక్రియ.
• ఎలక్టోరల్ కాలేజ్: రాష్ట్రపతికి ఓటు వేసే ఎన్నికైన ప్రతినిధుల సమూహం.
• స్పీకర్: లోక్‌సభ అధ్యక్షాధికారి.
• ఉప రాష్ట్రపతి: రాజ్యసభ అధ్యక్షాధికారి.
• డిప్యూటీ స్పీకర్: స్పీకర్‌కు సహాయకుడు.
• డిప్యూటీ చైర్మన్: ఉప రాష్ట్రపతికి సహాయకుడు.